QCVN 140:2025/BKHCN: Thiết lập chuẩn mực chất lượng cho khí thiên nhiên thương phẩm

Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng khí thiên nhiên ngày càng gia tăng tại các nhà máy điện, cơ sở sản xuất công nghiệp và lĩnh vực dân dụng, việc xây dựng các yêu cầu thống nhất về chất lượng nhiên liệu khí trở thành yêu cầu cấp thiết. Khí thiên nhiên là nguồn năng lượng có hiệu suất cao, phát thải thấp hơn so với nhiều loại nhiên liệu hóa thạch khác, đồng thời được xem là một trong những giải pháp hỗ trợ quá trình giảm phát thải khí nhà kính.

QCVN 140:2025/BKHCN được ban hành nhằm quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với khí thiên nhiên thương phẩm lưu thông trên thị trường Việt Nam. Đây là cơ sở để các tổ chức, doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu, phân phối và sử dụng khí thiên nhiên đánh giá sự phù hợp của sản phẩm, đồng thời giúp cơ quan quản lý thực hiện công tác kiểm tra, giám sát chất lượng một cách thống nhất.

Một trong những điểm đáng chú ý của QCVN 140:2025/BKHCN là việc quy định cụ thể các chỉ tiêu kỹ thuật và phương pháp thử tương ứng đối với từng loại khí thiên nhiên thương phẩm.

QCVN 140:2025/BKHCN về khí thiên nhiên thương phẩm đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống quy chuẩn phát triển ngành công nghiệp khí tại Việt Nam. 

Đối với khí thiên nhiên đường ống (PNG) và khí thiên nhiên nén (CNG) sử dụng cho mục đích thông thường, quy chuẩn yêu cầu nhiệt trị toàn phần được công bố; hàm lượng lưu huỳnh tổng không vượt quá 82 ppmv; hàm lượng hydro sulfua (H₂S) không vượt quá 55 ppmv; hàm lượng nước không vượt quá 200 mg/m³. Các chỉ tiêu này được xác định bằng các phương pháp thử tiêu chuẩn TCVN và ASTM được viện dẫn trong quy chuẩn.

Đối với LNG sử dụng cho mục đích thông thường, quy chuẩn quy định hàm lượng lưu huỳnh tổng không vượt quá 32 mg/m³, hàm lượng H₂S không vượt quá 17 mg/m³, hàm lượng nitơ không quá 2% mol và khối lượng riêng không nhỏ hơn 420 kg/m³. Nhiệt trị toàn phần cũng phải được công bố theo quy định.

Việc quy định rõ giới hạn các thành phần có khả năng ảnh hưởng đến chất lượng nhiên liệu và vận hành hệ thống cho thấy định hướng tăng cường kiểm soát chất lượng ngay từ khâu sản xuất, chế biến và phân phối.

Bên cạnh mục đích sử dụng thông thường, QCVN 140:2025/BKHCN còn dành một phần riêng quy định đối với khí thiên nhiên sử dụng làm nhiên liệu cho phương tiện giao thông.

Đối với CNG và LNG sử dụng cho phương tiện giao thông đường bộ, quy chuẩn đưa ra các yêu cầu kỹ thuật liên quan đến trị số metan tính toán, chỉ số Wobbe, nhiệt trị thực, hàm lượng lưu huỳnh tổng, hàm lượng H₂S, oxy, hydro, điểm sương nước, hàm lượng dầu máy nén và siloxane. Trong đó, trị số metan tính toán phải đạt tối thiểu 75; hàm lượng oxy không vượt quá 1% thể tích; điểm sương nước ở áp suất 45 bar không vượt quá 6°C.

Đối với giao thông đường thủy nội địa, hàng hải và đường sắt, quy chuẩn tiếp tục quy định các chỉ tiêu riêng đối với CNG và LNG, bao gồm nhiệt trị toàn phần, hàm lượng nitơ, trị số metan tính toán và hàm lượng lưu huỳnh tổng. Đây là cơ sở kỹ thuật quan trọng để phát triển các loại nhiên liệu khí sạch phục vụ vận tải, phù hợp với xu hướng giảm phát thải trong ngành giao thông.

Không chỉ quy định các chỉ tiêu kỹ thuật, QCVN 140:2025/BKHCN còn thiết lập cơ chế đánh giá sự phù hợp đối với khí thiên nhiên thương phẩm.

Theo đó, khí thiên nhiên sản xuất, chế biến, pha chế trong nước phải được công bố hợp quy trước khi lưu thông trên thị trường. Đối với khí thiên nhiên nén và khí thiên nhiên hóa lỏng nhập khẩu, việc kiểm tra nhà nước về chất lượng hàng hóa nhập khẩu là yêu cầu bắt buộc trước khi đưa sản phẩm ra lưu thông.

Quy chuẩn cũng quy định rõ các phương thức đánh giá sự phù hợp. Đối với sản phẩm sản xuất trong nước, việc chứng nhận có thể được thực hiện thông qua thử nghiệm mẫu điển hình kết hợp đánh giá quá trình sản xuất hoặc thông qua đánh giá hệ thống quản lý chất lượng và giám sát định kỳ. Đối với hàng hóa nhập khẩu, việc đánh giá có thể áp dụng theo từng lô hàng hoặc thông qua đánh giá quá trình sản xuất tại cơ sở sản xuất nước ngoài trong trường hợp đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Đáng chú ý, quy chuẩn yêu cầu các tổ chức thử nghiệm phục vụ chứng nhận phải đáp ứng các yêu cầu của tiêu chuẩn ISO/IEC 17025 về năng lực phòng thử nghiệm hoặc được cơ quan có thẩm quyền chỉ định theo quy định của pháp luật. Điều này góp phần bảo đảm tính khách quan và độ tin cậy của kết quả thử nghiệm.

Việc ban hành QCVN 140:2025/BKHCN không chỉ tạo công cụ quản lý nhà nước đối với chất lượng khí thiên nhiên thương phẩm mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch và bình đẳng cho doanh nghiệp.

Khi các yêu cầu kỹ thuật được chuẩn hóa trên phạm vi toàn quốc, các doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu và phân phối khí thiên nhiên sẽ có chung một cơ sở để kiểm soát chất lượng sản phẩm. Đồng thời, người sử dụng cũng được bảo đảm quyền lợi thông qua việc tiếp cận nguồn nhiên liệu đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật đã được cơ quan quản lý nhà nước quy định.

Bảo Linh