QCVN 141:2025/BKHCN nâng cao chất lượng dịch vụ bưu chính trong phát hành báo chí

Trong bối cảnh thông tin báo chí ngày càng nhanh và đa dạng, vai trò của bưu chính trong việc phát hành báo in tới độc giả ở mọi vùng miền – đặc biệt vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo trở nên thiết yếu để đảm bảo quyền tiếp cận thông tin chính thống của người dân.

Tuy nhiên, thực tế trong những năm gần đây cho thấy một số hạn chế vẫn tồn tại trong khâu phát hành, phân phối báo chí bằng dịch vụ bưu chính, như độ trễ phát hành tại khu vực cách xa trung tâm, thất lạc báo, chi phí bưu chính cao, thiếu đồng đều về chất lượng cung ứng dịch vụ. Những bất cập này không chỉ ảnh hưởng quyền lợi người đọc mà còn tác động tới uy tín cơ quan báo chí và hệ thống bưu chính quốc gia.

Trước thực trạng đó, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 141:2025/BKHCN – Chất lượng dịch vụ bưu chính phổ cập trong phát hành báo chí. Đây là tài liệu tiêu chuẩn mang tính quy định bắt buộc nhằm định nghĩa, đo lường và quản lý chất lượng của các dịch vụ bưu chính có trách nhiệm phát hành báo chí trên toàn quốc, phù hợp với thực tiễn phát triển của hệ thống bưu chính trong kỷ nguyên số và theo hướng hội nhập quốc tế.

Chất lượng dịch vụ bưu chính phổ cập trong phát hành báo chí cần tuân thủ theo quy chuẩn. Ảnh minh họa

Theo nội dung tiêu chuẩn, đối tượng áp dụng là tổ chức, doanh nghiệp cung ứng dịch vụ bưu chính có hoạt động phát hành báo chí, bao gồm doanh nghiệp bưu chính nhà nước và tư nhân, từ các đơn vị lớn như Bưu điện Việt Nam đến các đơn vị chuyển phát liên kết. Mục tiêu tiêu chuẩn QCVN 141:2025/BKHCN là xác định các chỉ tiêu chất lượng tối thiểu mà dịch vụ bưu chính phải đáp ứng để đảm bảo tính kịp thời, đầy đủ và an toàn cho báo chí lưu hành.

Cụ thể, tiêu chuẩn quy định rõ các định nghĩa, thuật ngữ chuyên ngành, yêu cầu về tỷ lệ báo phát hành đến đúng địa chỉ trong thời hạn quy định, tỷ lệ báo giao thành công trong ngày phát hành, thời gian tiếp nhận và xử lý khiếu nại của người nhận, và các quy trình kỹ thuật liên quan đến nhận báo từ cơ quan phát hành, lưu kho, phân phối đến điểm phát hành, tay người đọc. Tiêu chuẩn này cũng xác định các ngưỡng chấp nhận chất lượng dịch vụ để các cơ quan quản lý, cơ quan báo chí và doanh nghiệp bưu chính giám sát, đánh giá và công bố chất lượng dịch vụ theo định kỳ.

Một nội dung quan trọng của QCVN 141:2025/BKHCN là yêu cầu minh bạch thông tin dịch vụ cung cấp tới khách hàng. Doanh nghiệp bưu chính phải cung cấp đầy đủ thông tin về thời gian phát hành, lịch trình giao nhận, cước phí, và xử lý trách nhiệm với báo chí bị thất lạc hay hư hỏng trong quá trình vận chuyển. Việc này nhằm tăng khả năng giám sát của cơ quan quản lý và đảm bảo quyền lợi của người tiêu dùng – những người trực tiếp sử dụng dịch vụ.

Tiêu chuẩn cũng quy định hệ thống đo lường và báo cáo chất lượng dịch vụ. Doanh nghiệp cung ứng phải xây dựng hệ thống dữ liệu để thu thập, đối chiếu và phân tích các chỉ số chất lượng, từ đó báo cáo định kỳ với cơ quan chức năng để đánh giá tuân thủ tiêu chuẩn hay không. Các chỉ số này bao gồm tỷ lệ phát hành thành công, thời gian giao hàng trung bình, tỷ lệ báo lỗi khiếu nại đã được giải quyết đúng hạn, v.v.

Việc ban hành QCVN 141:2025/BKHCN không chỉ nhằm bảo vệ quyền lợi của người sử dụng báo chí mà còn là bước tiến quan trọng trong nâng cao chất lượng dịch vụ bưu chính nói chung, đồng thời góp phần đảm bảo tự do báo chí, quyền tiếp cận thông tin của người dân ở mọi miền đất nước. Đây là sự ghi nhận về vai trò chiến lược của báo chí trong đời sống xã hội và trách nhiệm dịch vụ bưu chính trong việc lưu chuyển thông tin từ trung tâm tới cộng đồng.

Đặc biệt, quy chuẩn này giúp điều chỉnh phương pháp tiếp cận trong bối cảnh phát triển song song của báo điện tử và báo in. Mặc dù báo điện tử đang chiếm ưu thế về tốc độ tiếp cận, báo in vẫn giữ vai trò quan trọng trong nhiều cộng đồng, nhất là nơi sự kết nối internet còn hạn chế. Bưu chính phát hành báo in theo tiêu chuẩn mới sẽ góp phần giảm khoảng cách thông tin, đảm bảo quyền công dân được tiếp cận nội dung chính thống của báo chí mà không bị giới hạn bởi vị trí địa lý hay hạ tầng kỹ thuật.

Trao đổi với báo chí, đại diện Cục Bưu chính (Bộ Thông tin và Truyền thông) cho biết, tiêu chuẩn này sẽ được khuyến khích áp dụng thí điểm trong các doanh nghiệp bưu chính lớn ngay trong năm 2025, sau đó nhân rộng ra thị trường nhằm đồng bộ chất lượng dịch vụ trên toàn hệ thống. Đối với các đơn vị nhỏ lẻ, việc nâng cấp quy trình theo tiêu chuẩn sẽ mang lại lợi thế cạnh tranh khi cam kết phục vụ khách hàng theo những tiêu chí rõ ràng, minh bạch.

Thực tiễn triển khai ở một số tỉnh cũng ghi nhận hiệu quả của quy chuẩn. Tại một số trung tâm phát hành báo chí ở khu vực Tây Bắc, khi áp dụng các yêu cầu KPI theo tiêu chuẩn QCVN 141:2025/BKHCN như thời gian phát hành đúng hạn và xử lý khiếu nại nhanh chóng, tỷ lệ hài lòng của độc giả đã tăng đáng kể. Điều này không chỉ nâng cao uy tín của đơn vị bưu chính mà còn giúp các đầu báo được bạn đọc đón nhận rộng rãi hơn.

Tuy vậy, tiêu chuẩn cũng đặt ra yêu cầu cao cho các đơn vị cung ứng dịch vụ, nhất là ở các vùng xa. Hệ thống kho bãi, phương tiện vận chuyển, nhân lực và quy trình quản lý chất lượng phải được đầu tư tương xứng để đáp ứng yêu cầu đề ra. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp bưu chính cần chủ động xây dựng kế hoạch, đầu tư nâng cấp hạ tầng, và đào tạo đội ngũ vận hành nhằm theo kịp tiêu chuẩn mới.

Ngoài ra, tiêu chuẩn QCVN 141:2025/BKHCN góp phần quan trọng trong định hướng quản lý nhà nước đối với lĩnh vực bưu chính phát hành báo chí. Cơ quan chức năng có thể lấy tiêu chuẩn này làm cơ sở để xây dựng hệ thống kiểm tra định kỳ, đánh giá mức độ tuân thủ và áp dụng xử phạt khi doanh nghiệp vi phạm các chỉ tiêu về chất lượng dịch vụ. Đồng thời, tiêu chuẩn còn mở ra cơ hội cho việc đánh giá và công bố chất lượng dịch vụ bưu chính theo từng đơn vị tạo điều kiện cho người tiêu dùng lựa chọn dịch vụ tốt hơn.

Có thể nói, tiêu chuẩn quốc gia QCVN 141:2025/BKHCN là một bước tiến trong công tác quản lý kỹ thuật dịch vụ bưu chính tại Việt Nam, đặt ra bộ khung rõ ràng để các bên liên quan phối hợp thực hiện. Trong giai đoạn phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và truyền thông, dịch vụ bưu chính không chỉ dừng lại ở việc gửi, nhận hàng hóa mà còn đóng vai trò trung tâm trong việc kết nối thông tin, đảm bảo quyền tiếp cận và phổ cập nội dung báo chí tới toàn dân.

Việc triển khai thống nhất và nghiêm túc quy chuẩn này sẽ giúp hệ thống bưu chính phát hành báo chí đạt được chất lượng cao hơn, góp phần xây dựng xã hội thông tin toàn diện, minh bạch và bền vững trong dài hạn.

An Dương