TCVN 7909-2-5:2025 về phân loại môi trường điện từ trong bảo đảm tương thích điện từ

Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển nhanh chóng của khoa học – công nghệ và quá trình chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, số lượng thiết bị điện và điện tử được sử dụng trong mọi lĩnh vực của đời sống và sản xuất ngày càng gia tăng. Từ các thiết bị dân dụng, hệ thống viễn thông, công nghiệp tự động hóa cho đến các hạ tầng công nghệ thông tin quy mô lớn, tất cả đều hoạt động trong cùng một không gian điện từ.

Chính thực tế này đã làm cho vấn đề tương thích điện từ trở thành một yêu cầu kỹ thuật ngày càng quan trọng, không chỉ liên quan đến hiệu suất hoạt động của thiết bị mà còn gắn liền với an toàn, độ tin cậy và tính bền vững của toàn bộ hệ thống.

Thực tế cho thấy, nhiều sự cố kỹ thuật trong vận hành thiết bị điện – điện tử không bắt nguồn từ lỗi thiết kế chức năng, mà xuất phát từ việc thiết bị bị ảnh hưởng bởi các nhiễu điện từ trong môi trường xung quanh hoặc tự phát sinh nhiễu gây tác động tiêu cực đến các thiết bị khác.

Trong các khu công nghiệp, trung tâm dữ liệu, khu đô thị mật độ cao hay các cơ sở hạ tầng quan trọng, môi trường điện từ ngày càng trở nên phức tạp với sự tồn tại đồng thời của nhiều nguồn nhiễu khác nhau như nhiễu dẫn, nhiễu bức xạ, xung điện nhanh, quá áp hay các trường điện từ cường độ cao. Nếu không được đánh giá và kiểm soát phù hợp, những yếu tố này có thể làm suy giảm chất lượng hoạt động của thiết bị, gây gián đoạn hệ thống và tiềm ẩn rủi ro về an toàn.

Mô tả và phân loại môi trường điện từ nên đáp ứng theo tiêu chuẩn. Ảnh minh họa

Trong bối cảnh đó, việc xây dựng và áp dụng các tiêu chuẩn về tương thích điện từ đóng vai trò then chốt nhằm tạo ra một khuôn khổ kỹ thuật thống nhất để thiết kế, đánh giá và vận hành thiết bị. Một trong những nội dung nền tảng của EMC là hiểu rõ môi trường điện từ nơi thiết bị được lắp đặt và sử dụng. Chỉ khi môi trường điện từ được mô tả và phân loại một cách khoa học thì các yêu cầu về miễn nhiễm và phát xạ mới có thể được xác lập một cách phù hợp và hiệu quả.

Xuất phát từ nhu cầu này, tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7909-2-5:2025 đã được ban hành như một phần của bộ tiêu chuẩn TCVN 7909 về tương thích điện từ. Tiêu chuẩn này tương đương với IEC/TR 61000-2-5 và tập trung vào việc mô tả, phân loại các môi trường điện từ khác nhau cũng như cung cấp dữ liệu tham khảo phục vụ cho việc thiết lập các yêu cầu EMC. Khác với các tiêu chuẩn thử nghiệm cụ thể, TCVN 7909-2-5:2025 đóng vai trò là tài liệu nền tảng, hỗ trợ cho việc lựa chọn mức miễn nhiễm phù hợp với điều kiện môi trường thực tế.

Tiêu chuẩn nhấn mạnh rằng, điều kiện tiên quyết để đạt được tương thích điện từ là phải hiểu rõ đặc tính của môi trường điện từ tại vị trí dự kiến lắp đặt thiết bị. Môi trường này có thể khác nhau đáng kể giữa khu dân cư, khu thương mại, khu công nghiệp hay các khu vực chuyên dụng, và mỗi môi trường lại có các hiện tượng điện từ chiếm ưu thế khác nhau. Việc mô tả môi trường điện từ không chỉ dừng lại ở việc nhận diện nguồn nhiễu mà còn bao gồm đánh giá mức độ, tần suất và đặc tính của các hiện tượng điện từ có thể tác động đến thiết bị.

Một nội dung quan trọng của TCVN 7909-2-5:2025 là việc đưa ra khái niệm về các cấp độ nhiễu đối với từng hiện tượng điện từ. Các cấp độ này phản ánh mức độ “khắc nghiệt” của môi trường và được sử dụng như cơ sở để phân loại môi trường điện từ theo loại vị trí. Thông qua cách tiếp cận này, tiêu chuẩn giúp liên kết giữa môi trường sử dụng thực tế và các yêu cầu kỹ thuật về miễn nhiễm, tạo điều kiện để thiết bị được thiết kế phù hợp với điều kiện vận hành dự kiến thay vì áp dụng một cách cứng nhắc các mức yêu cầu chung.

Bên cạnh đó, tiêu chuẩn còn cung cấp các bảng mức tương thích và thông tin nền tảng liên quan đến các hiện tượng điện từ phổ biến. Những dữ liệu này đóng vai trò tham khảo quan trọng cho các kỹ sư và nhà thiết kế khi xây dựng yêu cầu EMC cho sản phẩm. Các bảng mức tương thích không nhằm thay thế các tiêu chuẩn thử nghiệm cụ thể, mà hỗ trợ cho việc lựa chọn các tiêu chuẩn phù hợp trong loạt TCVN 7909-4 và xác định mức thử nghiệm cần thiết tương ứng với môi trường sử dụng.

Từ các nội dung trên, có thể thấy rằng những yêu cầu chung của TCVN 7909-2-5:2025 tập trung vào việc sử dụng các khái niệm và thuật ngữ thống nhất để mô tả môi trường điện từ, phân loại môi trường theo loại vị trí và mức độ nhiễu, đồng thời cung cấp dữ liệu tham khảo nhằm hỗ trợ việc thiết lập yêu cầu miễn nhiễm cho thiết bị. Tiêu chuẩn không áp đặt các giá trị bắt buộc cho mọi trường hợp, mà hướng tới việc tạo ra một cơ sở khoa học và linh hoạt để các bên liên quan có thể áp dụng phù hợp với điều kiện thực tế và mục đích sử dụng.

TCVN 7909-2-5:2025 là một mắt xích quan trọng trong hệ thống tiêu chuẩn tương thích điện từ của Việt Nam. Việc áp dụng tiêu chuẩn này không chỉ giúp nâng cao chất lượng thiết kế và độ tin cậy của thiết bị điện – điện tử, mà còn góp phần giảm thiểu rủi ro kỹ thuật, tăng cường an toàn vận hành và thúc đẩy sự hài hòa với các tiêu chuẩn quốc tế trong bối cảnh hội nhập và phát triển công nghệ ngày càng sâu rộng.

An Dương