Rượu bia, thuốc lá đẩy người trẻ đối mặt nguy cơ tàn phế vì hoại tử chỏm xương đùi

Hoại tử chỏm xương đùi từng được xem là bệnh lý thường gặp ở người trung niên, song những năm gần đây căn bệnh này đang có xu hướng trẻ hóa đáng lo ngại. Nhiều chuyên gia cảnh báo việc lạm dụng rượu bia, thuốc lá và sử dụng corticoid kéo dài đang trở thành những yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến tình trạng hoại tử xương ở người trẻ.

Theo Đại tá, bác sĩ Phan Đình Mừng, Phó Giám đốc Bệnh viện Quân y 175, thống kê tại bệnh viện cho thấy tỷ lệ thay khớp háng ở người trẻ tuổi do hoại tử chỏm xương đùi hiện đã tăng lên khoảng 20 - 30%. Đáng chú ý, độ tuổi trung bình của những bệnh nhân có chỉ định thay khớp háng ngày càng giảm.

Bệnh viện đã tiếp nhận nhiều trường hợp phải thay khớp háng, thậm chí thay cả hai bên khớp háng khi mới 28 hoặc 38 tuổi. Theo bác sĩ Mừng, các yếu tố nguy cơ phổ biến dẫn đến hoại tử chỏm xương đùi gồm uống nhiều rượu bia, hút thuốc lá, sử dụng thuốc steroid kéo dài để điều trị bệnh. Ngoài ra, những người làm nghề đặc thù như thợ lặn sâu hoặc công nhân hầm mỏ cũng nằm trong nhóm có nguy cơ cao.

Về mặt dịch tễ học, mối liên quan giữa hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, sử dụng corticoid kéo dài với hoại tử chỏm xương đùi đã được ghi nhận khá rõ ràng. Dù cơ chế bệnh sinh chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn, song tỷ lệ mắc bệnh ở những nhóm đối tượng này cao hơn đáng kể so với người bình thường.

Một giả thuyết được các nhà khoa học đưa ra là rượu bia, thuốc lá và corticoid có thể làm tăng nguy cơ co thắt hoặc tắc nghẽn các mạch máu nuôi dưỡng chỏm xương đùi. Khi nguồn máu nuôi bị suy giảm kéo dài, mô xương dần bị hoại tử, dẫn tới xẹp chỏm xương và hư hỏng khớp háng.

Lạm dụng rượu bia, thuốc lá có thể khiến cho chỏm xương đùi bị tổn thương nặng nề. Ảnh minh họa

Những ghi nhận từ thực tiễn điều trị tại Bệnh viện Quân y 175 cũng tương đồng với nhận định của nhiều chuyên gia cơ xương khớp về vai trò của các yếu tố nguy cơ liên quan đến lối sống trong sự gia tăng các ca bệnh hoại tử chỏm xương đùi ở người trẻ.

ThS.BS Lê Dũng, Trưởng khoa Cơ xương khớp, Bệnh viện Đa khoa Hoàn Mỹ Cửu Long cũng cho biết, hoại tử chỏm xương đùi là một trong những bệnh lý thường gặp ở khớp háng, chủ yếu xuất hiện ở độ tuổi từ 30 - 60. Bệnh có thể do chấn thương như gãy đầu trên xương đùi, trật khớp háng hoặc do các nguyên nhân không chấn thương như hút thuốc lá quá nhiều, lạm dụng rượu và dùng corticoid kéo dài. Để phòng ngừa bệnh, mỗi người cần xây dựng lối sống lành mạnh, tập luyện thể dục thể thao hợp lý và hạn chế tối đa các yếu tố nguy cơ như rượu bia, thuốc lá và corticoid.

TS.BS Mai Đắc Việt, Khoa Phẫu thuật Khớp, Viện Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cho biết, hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi là tình trạng tế bào xương và tủy xương bị hoại tử do thiếu máu nuôi dưỡng. Ban đầu vùng tổn thương xuất hiện các ổ khuyết xương và vùng thưa xương, sau đó tiến triển thành gãy xương dưới sụn, xẹp chỏm xương đùi, thoái hóa khớp háng và cuối cùng làm mất chức năng vận động của khớp. Bệnh thường gặp ở nam giới trẻ và trung niên từ 30 - 50 tuổi. Nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước đều cho thấy nghiện rượu là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây hoại tử xương. Những người uống từ 400 ml rượu mỗi tuần đã có nguy cơ mắc bệnh.

Theo TS.BS Mai Đắc Việt, nghiện rượu tạo nên một vòng xoắn bệnh lý gồm: nghiện rượu - tăng lipoprotein máu - xơ cứng động mạch, hẹp lòng mạch - hoại tử xương. Đây là cơ chế làm tăng nguy cơ tổn thương hệ thống mạch máu nuôi dưỡng chỏm xương đùi.

Không chỉ rượu bia, thuốc lá cũng là “kẻ thù” của hệ xương khớp. Chuyên gia nghiên cứu Primal Kaur về bệnh loãng xương thuộc hệ thống các trường Đại học Y tế ở Philadelphia (Mỹ), cho biết nicotine và các độc tố trong thuốc lá gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe xương.

Theo chuyên gia này, khói thuốc lá tạo ra lượng lớn các chất oxy hóa gây tổn thương tế bào, cơ quan và các hormone liên quan đến quá trình duy trì sức khỏe xương. Hút thuốc còn làm giảm hormone calcitonin - chất có vai trò ngăn ngừa tiêu xương, khiến quá trình hủy xương diễn ra nhanh hơn. Bên cạnh đó, thuốc lá làm tổn thương mạch máu, giảm nồng độ oxy trong máu, làm tăng nguy cơ gãy xương và cản trở quá trình tự sửa chữa các tổn thương ở sụn khớp.

Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Đắc Nghĩa, Trưởng Đơn nguyên Chấn thương chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City, dẫn lại chia sẻ của Giáo sư Miguel Cabanela, nguyên Trưởng khoa Phẫu thuật Chỉnh hình Bệnh viện Mayo Clinic (Mỹ), cho rằng mặc dù cần thêm nhiều nghiên cứu, song các loại rượu chưa được loại bỏ hết độc tố, sử dụng thường xuyên trong thời gian dài có thể làm gia tăng nguy cơ hoại tử chỏm xương đùi.

Theo giáo sư Miguel Cabanela, phần lớn bệnh nhân mắc bệnh vẫn còn trẻ, nhu cầu vận động và lượng máu nuôi dưỡng chỏm xương đùi rất lớn. Rượu có thể gây nhiễm độc, làm tắc mạch, nhồi máu và dẫn đến hoại tử chỏm xương đùi.

Các nghiên cứu trong nước cho thấy hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi chủ yếu gặp ở nam giới, chiếm từ 80 - 90% số ca bệnh. Độ tuổi mắc bệnh phổ biến từ 40 - 50 tuổi. Đặc biệt, lạm dụng rượu là yếu tố nguy cơ xuất hiện ở 75 - 85% trường hợp, trong đó tỷ lệ vừa uống rượu vừa hút thuốc lá hoặc thuốc lào chiếm từ 65 - 72%.

Các chuyên gia nhận định, tại Việt Nam, lạm dụng rượu kết hợp với hút thuốc lá, thuốc lào chính là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến hoại tử chỏm xương đùi. Những thói quen này gây tổn thương và viêm mạn tính hệ thống mạch máu nhỏ nuôi dưỡng chỏm xương đùi, khiến tế bào xương sụn thiếu máu và chết dần theo thời gian.

Ngoài rượu bia và thuốc lá, bệnh còn có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác như chấn thương khớp háng, bệnh khí ép ở thợ lặn và công nhân hầm mỏ, các bệnh tự miễn, ghép tạng, rối loạn đông máu, đái tháo đường hoặc lạm dụng thuốc chứa corticoid.

Một trong những nguy hiểm lớn nhất của hoại tử chỏm xương đùi là bệnh diễn biến âm thầm. Khi người bệnh bắt đầu cảm nhận được cơn đau ở khớp háng thì bệnh thường đã tiến triển đến giai đoạn trung bình hoặc nặng.

Thậm chí, ở giai đoạn sớm, một số trường hợp không đau khớp háng mà chỉ xuất hiện đau khớp gối cùng bên hoặc đau vùng mông. Điều này khiến nhiều bệnh nhân bị nhầm lẫn với thoái hóa khớp gối hoặc thoát vị đĩa đệm, dẫn tới bỏ lỡ cơ hội phát hiện bệnh sớm.

Các chuyên gia khuyến cáo những người thuộc nhóm nguy cơ cao cần đặc biệt lưu ý khi xuất hiện các dấu hiệu như đau một hoặc hai bên khớp háng, đau khi ngồi xổm, xoay khớp háng, đi lại nhiều, đứng lâu hoặc đau khớp gối kéo dài không rõ nguyên nhân. Khi có các biểu hiện này cần tới cơ sở y tế có chuyên khoa cơ xương khớp để được thăm khám.

Theo các bác sĩ, nếu được phát hiện và điều trị ở giai đoạn sớm, khi chỏm xương đùi chưa bị sụp lún, người bệnh có thể tránh được nguy cơ phải thay khớp háng. Vì vậy, chẩn đoán sớm đóng vai trò quyết định trong việc bảo tồn khớp và duy trì khả năng vận động.

Các chuyên gia nhấn mạnh, biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất hiện nay vẫn là duy trì lối sống lành mạnh, tập luyện đều đặn và đặc biệt hạn chế rượu bia, thuốc lá cùng các yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát được. Đây cũng là cách bảo vệ hệ xương khớp trước nguy cơ mắc căn bệnh đang ngày càng trẻ hóa này.

 An Dương