TCVN 14499-5-4:2025: Thử nghiệm an toàn EES tích hợp lưới điện dựa trên pin lithium ion

Pin lithium-ion mang lại nhiều lợi thế vượt trội như mật độ năng lượng cao, hiệu suất ổn định và khả năng tích hợp linh hoạt trong nhiều hệ thống điện hiện đại. Tuy nhiên, đi cùng với ưu điểm là những rủi ro không thể xem nhẹ như cháy nổ, quá nhiệt hoặc mất ổn định khi vận hành ngoài điều kiện tiêu chuẩn.

Nhằm kiểm soát những nguy cơ này, TCVN 14499-5-4:2025 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/E18 Pin và ắc quy biên soạn, Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam đề nghị, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Theo Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam, tiêu chuẩn này tập trung vào các phương pháp và quy trình thử nghiệm an toàn đối với hệ thống lưu trữ điện năng (EES) khi kết nối với lưới điện, đặc biệt trong trường hợp sử dụng pin lithium-ion là công nghệ đang được ứng dụng rộng rãi từ năng lượng tái tạo đến hệ thống điện phân tán.

Điểm đáng chú ý là tiêu chuẩn không chỉ dừng lại ở các yêu cầu kỹ thuật chung, mà đi sâu vào các rủi ro đặc thù của pin lithium-ion thông qua hệ thống thử nghiệm cụ thể. Các phương pháp này được xây dựng trên cơ sở tham chiếu tiêu chuẩn quốc tế như IEC/TS 62933-5-1 và các phần liên quan trong cùng bộ tiêu chuẩn, qua đó tiệm cận thông lệ quốc tế.

Pin lithium-ion - loại pin đang phổ biến trong các ứng dụng từ năng lượng tái tạo đến hệ thống điện phân tán.

TCVN 14499-5-4:2025 là một cấu phần trong bộ tiêu chuẩn TCVN 14499 về lưu trữ điện năng, bao phủ toàn diện từ thuật ngữ, thiết kế, đánh giá hiệu năng đến yêu cầu môi trường và an toàn. Trong đó, nhóm tiêu chuẩn về an toàn hệ thống EES tích hợp lưới điện đóng vai trò then chốt, bao gồm quy định chung, yêu cầu đối với hệ thống điện hóa và các phương pháp thử nghiệm chuyên biệt cho pin lithium-ion.

Theo các chuyên gia, việc chuẩn hóa quy trình thử nghiệm sẽ giúp đánh giá chính xác phản ứng của hệ thống trong các tình huống bất thường, nhận diện nguy cơ mất an toàn từ lỗi kỹ thuật hoặc môi trường, đồng thời kiểm chứng hiệu quả của các cơ chế bảo vệ. Đây là cơ sở quan trọng để thống nhất cách đánh giá mức độ an toàn giữa nhà sản xuất, đơn vị vận hành và cơ quan quản lý.

Việc ban hành tiêu chuẩn này được đánh giá có tác động trực tiếp đến doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng và công nghệ pin. Trước hết, tiêu chuẩn cung cấp “khung tham chiếu” rõ ràng để thiết kế, thử nghiệm và chứng minh mức độ an toàn của sản phẩm, yếu tố ngày càng quan trọng khi các dự án điện mặt trời, điện gió kết hợp lưu trữ đang tăng tốc tại Việt Nam.

Bên cạnh đó, việc xây dựng trên nền tảng tiêu chuẩn IEC giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng hội nhập, thuận lợi hơn trong việc tiếp cận thị trường quốc tế và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Đồng thời, tiêu chuẩn cũng tạo nền tảng cho hoạt động đánh giá sự phù hợp, thử nghiệm và chứng nhận, góp phần tăng cường kiểm soát chất lượng và an toàn hệ thống.

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng, hệ thống lưu trữ điện năng ngày càng giữ vai trò then chốt trong việc ổn định lưới điện và tối ưu hóa nguồn năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, đi cùng với tốc độ phát triển là áp lực gia tăng về yêu cầu an toàn vận hành là yếu tố không thể đánh đổi.

Ở góc độ chính sách, các chuyên gia cho rằng quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái tạo cần được nhìn nhận một cách thận trọng và đồng bộ. Trong giai đoạn đầu, việc gia tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo có thể làm giảm hiệu quả kinh tế do chi phí đầu tư hạ tầng lớn, nhưng về dài hạn sẽ trở thành động lực tăng trưởng khi hạ tầng hoàn thiện và lợi ích môi trường được phát huy.

Đáng chú ý, giảm cường độ năng lượng tức là nâng cao hiệu suất sử dụng, được xem là “đòn bẩy” thúc đẩy tăng trưởng ở mọi nhóm quốc gia. Tuy nhiên, để vượt qua “ngưỡng hiệu suất”, các nền kinh tế thu nhập trung bình như Việt Nam cần đẩy mạnh đổi mới công nghệ và sáng tạo xanh.

Một xu hướng rõ nét là vai trò của tiêu thụ năng lượng bình quân đầu người sẽ giảm dần khi thu nhập tăng lên. Tăng trưởng trong tương lai sẽ không còn dựa vào việc sử dụng nhiều năng lượng hơn, mà phụ thuộc vào cách sử dụng năng lượng thông minh và hiệu quả hơn.

Theo đó, chính sách cần hướng đến siết chặt tiêu chuẩn hiệu quả năng lượng trong công nghiệp và tòa nhà; khuyến khích công nghệ tiết kiệm điện; thúc đẩy quản lý nhu cầu điện và áp dụng giá điện theo thời gian sử dụng; đồng thời gắn các ưu đãi đầu tư với tiêu chí hiệu suất năng lượng.

Trong bối cảnh đó, việc ban hành TCVN 14499-5-4:2025 không chỉ là bước hoàn thiện khung pháp lý, mà còn là cảnh báo rõ ràng: phát triển năng lượng sạch không thể tách rời yêu cầu an toàn, đặc biệt với những công nghệ tiềm ẩn rủi ro cao như pin lithium-ion.

Thanh Hiền