Tăng cường năng lực quốc gia về đo lường và giám sát các hóa chất hữu cơ khó phân hủy

Chất hữu cơ còn được gọi là hợp chất hữu cơ. Đây là những hợp chất hóa học mà trong phân tử của chúng có chứa nguyên tố cacbon. Tuy nhiên, không phải tất cả các hợp chất có chứa cacbon đều là hợp chất hữu cơ trừ CO, CO2, H2CO3, muối xianua, muối cacbonat kim loại, muối cacbua,…

Nguồn gốc của hợp chất hữu cơ có thể là từ tự nhiên hoặc nhân tạo. Nó có thể tồn tại trong cơ thể con người hoặc các loài sinh vật, thậm chí là trong cả các loại thực phẩm và nhiều loại đồ dùng khác.

Tình trạng nước bị nhiễm hợp chất hữu cơ xảy ra ngày càng phổ biến ở nước ta. Nguyên nhân được cho là do các hoạt động sản xuất trong công nghiệp, nông nghiệp, y tế và các hoạt động sinh hoạt thường ngày của con người,…

Trong nông nghiệp, việc con người sử dụng các loại phân bón và hóa chất bảo vệ thực vật đã khiến cho nguồn nước mặt và đất bị nhiễm hợp chất hữu cơ. Theo thời gian, nó sẽ ngấm xuống các mạch nước ngầm và gây ô nhiễm nguồn nước.

Trong công nghiệp, nhiều nhà máy và khu công nghiệp đã không xử lý triệt để, thậm chí là không xử lý nguồn nước thải, chất thải mà xả thẳng ra môi trường. Kết quả là nguồn nước tại các ao, hồ, sông, suối ngày càng bị ô nhiễm nghiêm trọng.

Trong y tế, nước thải từ các bệnh viện, phòng khám,… chứa rất nhiều chất hữu cơ nguy hại cho cơ thể người. Nếu không được xử lý đúng cách mà đã thải ra môi trường, nguồn nước sẽ bị ô nhiễm hợp chất hữu cơ.

 Hóa chất hữu cơ đang là mối đe dọa lớn cho môi trường và sức khỏe. Ảnh minh họa

Nói về vấn đề ô nhiễm môi trường cùng những thách thức lớn nhất mà nhân loại đang phải đối mặt, GS. Kenneth Leung - Hiệu trưởng Trường Năng lượng và Môi trường, Đại học Thành phố Hồng Kông (Trung Quốc) cho biết, ngành hóa chất đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội, nhưng việc lạm dụng chúng đã và đang gây ra những hậu quả nghiêm trọng đến môi trường và sức khỏe.

Nhiều loại hóa chất mới được đưa ra thị trường mỗi năm mà không có đủ thông tin về độc tính hay khả năng tồn lưu trong môi trường. Chất ô nhiễm hữu cơ không chỉ gây hại cho sức khỏe con người mà còn ảnh hưởng đến chất lượng nước, đa dạng sinh học biển và toàn bộ hệ sinh thái.

Trong khi đó, PGS. Từ Bình Minh, Giảng viên cao cấp và chuyên gia trong lĩnh vực hóa học phân tích và hóa học môi trường tại Khoa Hóa học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội chia sẻ rằng, trong hơn hai thập kỷ qua, Việt Nam rất nỗ lực để giải quyết vấn đề chất ô nhiễm hữu cơ, đặc biệt là dioxin sót lại sau chiến tranh. Tuy nhiên, những hóa chất mới vẫn là vấn đề nan giải. Các nghiên cứu chỉ ra rằng các khu vực thu gom và tái chế thủ công ở Việt Nam là điểm nóng ô nhiễm, nơi các chất độc hại như Polybrominated Diphenyl Ethers (PBDE) và Hydrocacbon thơm đa vòng (PAH) tồn tại với hàm lượng cao.

Mức độ phơi nhiễm các chất gây rối loạn nội tiết (EDC) trong nhà ở Việt Nam cũng tương đối cao so với một số nước công nghiệp phát triển. “Trẻ em là nhóm nhạy cảm và dễ bị tổn thương nhất khi tiếp xúc với hóa chất. Ngoài ra, những người làm việc trong môi trường có khả năng phát thải EDC, chẳng hạn như các khu công nghiệp và các khu thu gom tái chế rác thải thủ công, cũng rất dễ bị tổn thương”, PGS. Từ Bình Minh nhận định.

Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng mạng lưới phòng thí nghiệm chất lượng cao trên quy mô quốc gia và khu vực để giám sát hóa chất độc hại, PGS. Từ Bình Minh chia sẻ: “Việt Nam cần tăng cường năng lực quốc gia về đo lường và giám sát các hóa chất này. Đồng thời, chúng ta cần phải tích cực tham gia vào các chương trình hợp tác và giám sát quốc tế để tiếp cận những kiến thức, nguồn lực và chuyên môn tốt nhất”.

Ở góc độ hợp tác, PGS. Từ Bình Minh cho biết, thông qua các dự án hợp tác quốc tế, các nước đang phát triển đã có cơ hội tiếp cận với những giải pháp quản lý hóa chất hiệu quả, đồng thời nâng cao năng lực giám sát và đánh giá rủi ro đối với hệ sinh thái và sức khỏe con người. Việc tham gia vào các chương trình giám sát quốc tế như Chương trình Quan sát Vẹm xanh (Mussel Watch) và Chương trình Giám sát Cửa sông Toàn cầu (Global Estuaries Monitoring – GEM) là rất cần thiết để Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm và tiếp cận với những công nghệ tiên tiến.

GS. Kenneth Leung cũng cho rằng, mỗi quốc gia cần nỗ lực bảo vệ các tuyến đường thủy và cửa sông, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ các quốc gia khác, đặc biệt là các nước đang phát triển, trong công tác xử lý nước thải, quản lý chất thải và giám sát ô nhiễm.

An Dương (T/h)