Tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và hành động của chúng ta

Tăng trưởng xanh và phát triển bền vững là xu thế tất yếu mà các quốc gia lựa chọn

Theo ông Lê Trọng Minh - Tổng Biên tập báo Đầu tư, hai năm trước đây, tại Hội nghị COP26, 197 quốc gia tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu đã thông qua một thỏa thuận lịch sử. Không chỉ tái khẳng định việc duy trì mục tiêu hạn chế mức tăng nhiệt độ toàn cầu ở ngưỡng 1,5 độ C so với thời điểm tiền công nghiệp, các quốc gia, trong đó có Việt Nam, đã cam kết sẽ đưa mức phát thải ròng về “0” vào năm 2050. Cam kết này đã một lần nữa được tái khẳng định tại Hội nghị COP27 và tôi tin chắc rằng, sẽ tiếp tục được nhấn mạnh tại COP28, tổ chức tại Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất trong thời gian tới.

"Chúng ta đã nói với nhau rất nhiều về cam kết mang tính lịch sử này. Chúng ta cũng đã nhấn mạnh về các lộ trình để thực hiện cam kết, đã thảo luận với nhau về các vấn đề liên quan đến giảm dấu chân carbon, chuyển đổi năng lượng, tăng trưởng xanh, phát triển bao trùm và bền vững… Nhưng giờ đây, câu chuyện mà cả thế giới quan tâm không chỉ là cam kết, là trách nhiệm, mà hơn hết là hành động như thế nào", ông Lê Trọng Minh nhấn mạnh và cho rằng, Chính cựu Tổng thư ký Liên hợp quốc quốc Ban Ki-moon đã nói rằng, chúng ta cần một hội nghị COP của các giải pháp, một hội nghị COP của các hành động. Vì thế, Hội nghị COP28 tới đây sẽ hướng các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu tập trung vào hành động thay vì chỉ đưa ra các tầm nhìn.

"Đã đến lúc chúng ta phải hành động vì một hành tinh xanh hơn, vì một không gian sinh tồn bền vững và hạnh phúc cho tất cả các thế hệ mai sau", ông Lê Trọng Minh nhận định.

Theo nhận định, thế giới đang trải qua những khó khăn chưa từng có tiền lệ. Dịch bệnh, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, xung đột, thiên tai, biến đổi khí hậu… đã khiến kinh tế toàn cầu chao đảo. Trong bối cảnh như vậy, việc thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp quốc (SDGs), cũng như mục tiêu Net Zero càng trở thành một thách thức lớn. Đối với Việt Nam, con đường này càng gập ghềnh, khó đi hơn.

Nhưng tăng trưởng xanh và phát triển bền vững là xu thế tất yếu mà bất kỳ các quốc gia nào đều phải thực hiện để giải quyết các vấn đề về khí hậu, môi trường, đồng thời đảm bảo phát triển kinh tế - xã hội. Việt Nam cũng không phải là ngoại lệ. 

Là một nước đang phát triển, còn rất nhiều khó khăn nhưng Việt Nam đã đưa ra các cam kết về ứng phó biến đổi khí hậu như các nước phát triển, do đó, Việt Nam cần bước đi, lộ trình phù hợp và cần sự hỗ trợ, giúp đỡ của các nước phát triển, các đối tác về nguồn vốn, đào tạo nhân lực, xây dựng thể chế, công nghệ, quản trị. Đồng thời, chúng ta cũng cần có một cộng đồng doanh nghiệp có nhận thức cao về trách nhiệm và tích cực hành động, cho dù phải đối mặt với những khó khăn, thử thách lớn về tài lực, nhân lực.

Phát biểu tại Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Trần Quốc Phương cho rằng, phát triển bền vững ngày càng trở thành xu thế bao trùm trên thế giới; kinh tế số, kinh tế tuần hoàn, tăng trưởng xanh đang là mô hình phát triển được nhiều quốc gia lựa chọn; khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo ngày càng trở thành nhân tố quyết định đối với năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia.

Trong đó, tăng trưởng xanh và phát triển bền vững có quan hệ hữu cơ, mật thiết với nhau, vừa là quan điểm vừa là mục tiêu xuyên suốt trong các chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà nước, được thể hiện trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 10 năm, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm qua các thời kỳ, trong đó tăng trưởng xanh là phương thức quan trọng để thực hiện phát triển bền vững.

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng một lần nữa tiếp tục khẳng định và nhấn mạnh: “Phát triển nhanh gắn liền với phát triển bền vững, phát triển bền vững là yêu cầu xuyên suốt trong Chiến lược: Phải phát triển bền vững về kinh tế, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an ninh kinh tế. Phát triển bền vững là cơ sở để phát triển nhanh, phát triển nhanh để tạo nguồn lực cho phát triển bền vững. Phát triển nhanh và bền vững phải luôn gắn chặt với nhau trong quy hoạch, kế hoạch và chính sách phát triển kinh tế - xã hội”. 

Chính quan điểm, mục tiêu này trong Chiến lược Phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021-2030 đã tiếp tục thể hiện khát vọng của Việt Nam hướng tới một quốc gia, một nền kinh tế phát triển bền vững.

"Kinh tế thế giới trong giai đoạn tới dự kiến sẽ có sự thay đổi nhanh chóng với nhiều diễn biến phức tạp. Nhiều quốc gia trên thế giới đang phải đối mặt với những hậu quả do dịch Covid-19 để lại, bao gồm sự suy giảm tăng trưởng kinh tế, bất ổn về chính trị, lạm phát và giá cả hàng hóa tăng cao sau những nỗ lực kích cầu tại nhiều quốc gia. Bên cạnh đó, xu hướng khu vực hóa, phong trào dân tộc cực đoan, xung đột địa - chính trị, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn đang tạo ra các thách thức to lớn đối tiến trình phát triển bền vững của toàn cầu. Trong khi đó, thế giới đang phải đối mặt với nguy cơ nạn đói bùng phát, bất bình đẳng gia tăng, tỷ lệ người nghèo trên toàn cầu tăng lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ. Hệ sinh thái đại dương và rừng bị đe dọa; đa dạng sinh học suy giảm với tốc độ chưa từng có; ô nhiễm môi trường, thiên tai, biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp. Trên phương diện toàn cầu, việc thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững đang gặp rất nhiều khó khăn, thách thức", Thứ trưởng Trần Quốc Phương đánh giá.

Theo Thứ trưởng Trần Quốc Phương, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế tạo điều kiện cho dịch chuyển ngày càng tự do và trên quy mô lớn, các nguồn lực phát triển (vốn, công nghệ, nhân lực…). Quá trình đó tạo ra áp lực đòi hỏi các quốc gia phải liên tục đổi mới, hoàn thiện thể chế, chính sách, phát triển nhân lực chất lượng cao, đầu tư hiện đại hóa kết cấu hạ tầng, đặc biệt là giao thông, viễn thông cũng như hệ thống hạ tầng kết nối các vùng miền trong mỗi quốc gia, đảm bảo khai thác tốt hơn tiềm năng của các vùng lãnh thổ. 

Các thách thức an ninh phi truyền thống như biến đổi khí hậu, an ninh nguồn nước, an ninh năng lượng... tác động ngày càng sâu rộng đến phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia, đòi hỏi các quốc gia phải chung tay xây dựng và triển khai các biện pháp và huy động nguồn lực để ứng phó.

Trong nước, thực trạng tăng trưởng kinh tế đang phải đối mặt với các thách thức như: năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế còn chưa cao; chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng nhu cầu; phát triển khoa học công nghệ còn hạn chế chưa tạo thành động lực tăng trưởng; cơ cấu lại nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng còn chậm; tăng trưởng phụ thuộc nhiều vào sự gia tăng đầu tư, trong khi nhu cầu vốn đầu tư phát triển kinh tế - xã hội rất lớn, nguồn vốn nhà nước, vốn ưu đãi và viện trợ đều có xu hướng giảm.

Quá trình đô thị hóa tiếp tục diễn ra nhanh, tạo sức ép lớn về nhu cầu phát triển hạ tầng và xử lý ô nhiễm môi trường. Thách thức về khai thác, sử dụng hiệu quả, bền vững nguồn nước, tài nguyên và đất đai. Thiên tai, biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng nhanh, khốc liệt và khó lường, ảnh hưởng đến sản xuất và cuộc sống của người dân. 

Việc huy động nguồn lực để đáp ứng nhu cầu trong những năm tới đây sẽ gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong bối cảnh phục hồi sau dịch Covid-19. So với thời điểm trước khi xảy ra dịch Covid-19, nguồn thu ngân sách/GDP của cả nước có xu hướng giảm. Nguồn ODA giảm rõ rệt, đặc biệt là sau khi Việt Nam trở thành nước có thu nhập trung bình thấp vào năm 2010. Nguồn đầu tư từ khu vực tư nhân trong nước chưa thể hiện được vai trò là động lực của tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững đất nước như kỳ vọng.

Các áp lực về chuyển đổi phương thức phát triển, đặc biệt là cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 trong bối cảnh thiếu hụt về tài nguyên, năng lượng, trình độ phát triển KH&CN còn thấp… sẽ đặt nền kinh tế Việt Nam trước nhiều thách thức. Tuy nhiên, những phương thức và mô hình phát triển mới như: tăng trưởng xanh, phát triển kinh tế sinh thái, kinh tế tuần hoàn, kinh tế chia sẻ… cùng với tiến bộ KH&CN đang mang lại cho nền kinh tế Việt Nam nhiều sự lựa chọn để tăng trưởng nhanh và bền vững. 

Các doanh nghiệp đã chủ động những bước đi về tăng trưởng xanh và phát triển bền vững

Theo bà Lưu Thị Thanh Mẫu - Tổng Giám Đốc Công ty CP Đầu tư và Xây dựng Phúc Khang - Phuc Khang Corporation (PKC) cho rằng, định hướng chiến lược thực hiện 3 trọng tâm về môi trường, xã hội, quản trị (ESG) thành công sẽ là một trong những nền tảng quan trọng để phát triển bền vững, mang lại nhiều giá trị lớn hơn, không chỉ cho các doanh nghiệp, doanh nhân, nền kinh tế mà còn cho cộng đồng và các bên liên quan. Trong quá trình xây dựng khung chiến lược của tập đoàn, Phuc Khang Corporation chúng tôi luôn theo sát và cam kết hành động dựa trên 17 mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc. Với nền tảng các chiến lược các hoạt động trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) vì cộng đồng sôi nổi thời gian qua, Phuc Khang Corporation tiếp tục nâng tầm chiến lược ESG trên các mặt trận môi trường, xã hội, quản trị, xác định rõ mục tiêu: Kiến tạo công trình xanh, cộng đồng xanh và tương lai xanh” 

Ở phương diện khác, ông Bùi Trung Kiên - Phó Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần đầu tư Copper Mountain Energy Solar (CME Solar) cho biết, nhu cầu lắp đặt điện mặt trời trên mái nhà xưởng, khu công nghiệp đang tăng cao trong các lĩnh vực sản xuất của các công ty FDI tại Việt Nam, đặc biệt là ngành điện tử, bán dẫn và dệt may. 

"Nhiều doanh nghiệp sản xuất cũng đang rất cần điện mặt trời mái nhà để đáp ứng các mục tiêu về giảm phát thải, thực hành phát triển bền vững hay đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường xanh (LEED, Lotus...), các yêu cầu về tỉ lệ sử dụng năng lượng tái tạo từ chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi đã cam kết phát thải ròng bằng 0, các thương hiệu và nhà sản xuất quốc tế tại Việt Nam cần đáp ứng yêu cầu về chuyển đổi năng lượng sang các nguồn tái tạo nên đây cũng là cơ hội cho thị trường năng lượng mặt trời phân tán phát triển ở Việt Nam” - ông Kiên nhấn mạnh.

Ông Wong Wai Foo - Giám đốc, Bộ phận tái tạo đô thị bền vững, Tập đoàn Keppel tại Việt Nam lại cho rằng, Chính phủ Việt Nam đã đặt ra các mục tiêu tham vọng và các tiêu chuẩn bền vững cho ngành xây dựng và lĩnh vực bất động sản, bao gồm cả việc giảm lượng khí thải carbon.

"Chúng tôi nhận thấy những cơ hội to lớn mà Keppel có thể khai thác từ năng lực và kinh nghiệm sâu rộng của mình trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp khác trong hành trình khử cacbon. Như đã đề cập trước đó, thông qua sáng kiến ​​Tái tạo đô thị bền vững (SUR) của mình, chúng tôi mong muốn được đóng góp tích cực vào nỗ lực của Việt Nam nhằm đạt được mức thải ròng bằng 0 (net zero) bằng cách cãi tạo các tòa nhà cũ và biến chúng thành những tòa nhà tiết kiệm năng lượng. Thông qua những nỗ lực này, Keppel đã, đang và sẽ góp phần chống biến đổi khí hậu và xây dựng một tương lai bền vững hơn cho đất nước", ông Wong Wai Foo chia sẻ.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Huệ - Giám đốc Nhân sự, truyền thông và đối ngoại AEON Việt Nam cho rằng, một trong những thành công đầu tiên của AEON Việt Nam trong hành trình tiến tới tiêu dùng bền vững bắt đầu từ chuỗi hành động truyền cảm hứng và lan tỏa lối sống và tiêu dùng bền vững tới khách hàng. 

"AEON Việt Nam luôn nỗ lực để các sản phẩm đến tay người tiêu dùng là sản phẩm đóng góp vào tiêu dùng bền vững. Triển khai dự án "Giảm thiểu rác thải nhựa dùng một lần" trên toàn hệ thống và đã đạt được những thành công đáng kể. Thúc đẩy tiêu thụ nguồn sản phẩm địa phương, góp phần xanh hóa tiêu dùng, giảm tác động tiêu cực đến môi trường và mang đến cho người tiêu dùng những sản phẩm chất lượng, tươi ngon và giàu dinh dưỡng", Nguyễn Thị Ngọc Huệ cho biết. 

Giải pháp trọng tâm thúc đẩy, chuyển đổi thực hiện các mục tiêu phát trển vững 

Trong bối cảnh còn nhiều khó khăn, thách thức, biến động khó lường như vậy, việc thực hiện các mục tiêu tăng trưởng xanh, phát triển bền vững vừa là thách thức nhưng cũng là cơ hội cho cộng đồng doanh nghiệp, các nhà đầu tư. Thứ trưởng Trần Quốc Phương cho biết, Bộ Kế hoạch và Đầu tư với vai trò là cơ quan đầu mối quốc gia về tăng trưởng xanh, đề xuất 6 giải pháp trọng tâm nhằm thúc đẩy, chuyển đổi việc thực hiện các mục tiêu phát trển vững trong thời gian tới như sau: 

Một là, hoàn thiện và nâng cao chất lượng thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; tăng cường hiệu quả, hiệu lực thực thi chính sách thông qua cải cách hành chính công và tiếp tục thúc đẩy sự tham gia của các đối tượng yếu thế trong quá trình ra quyết định. 

Hải là, tiếp tục ưu tiên đầu tư cho phát triển nguồn nhân lực, khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội đồng bộ, hiện đại để nâng cao năng suất, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

Ba là, ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ phục hồi sau Covid-19; huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực tài chính cho phát triển bền vững. 

Bốn là, tiếp tục đẩy mạnh cải cách hệ thống an sinh xã hội nhằm đảm bảo tăng khả năng chống chịu với các cú sốc, hỗ trợ cho các đối tượng yếu thế; phát triển văn hóa, xã hội, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội.

Năm là, quản lý và sử dụng hiệu quả tài nguyên; tăng cường bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu, phòng, chống và giảm nhẹ thiên tai; thúc đẩy phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Tăng cường hợp tác quốc tế để thúc đẩy thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững. 

Sáu là, tăng cường nâng cao nhận thức, thúc đẩy phối hợp, hợp tác giữa các bên liên quan để tạo sự lan tỏa trong thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững. Bảo đảm mục tiêu phát triển bền vững là công việc của tất cả mọi người. 

Hồng Anh