TCVN 12635-7:2025 về bảo dưỡng công trình và phương tiện đo khí tượng thủy văn

Hoạt động quan trắc khí tượng thủy văn có vai trò quan trọng trong theo dõi diễn biến thời tiết, nguồn nước, phục vụ dự báo, cảnh báo thiên tai và nhiều hoạt động sản xuất, đời sống. Để có được những số liệu đáng tin cậy, bên cạnh yêu cầu về thiết bị và phương pháp đo, việc duy trì các công trình quan trắc và phương tiện đo trong trạng thái hoạt động tốt cũng là yếu tố không thể bỏ qua.

Trong thực tế, các công trình và thiết bị quan trắc thường xuyên phải làm việc trong điều kiện ngoài trời, chịu tác động trực tiếp của mưa, nắng, độ ẩm, gió, bụi, bão lũ và nhiều yếu tố môi trường khác. Đối với các trạm thủy văn, thiết bị còn có thể tiếp xúc với nước, bùn cát, rác hoặc chịu ảnh hưởng của dòng chảy. Nếu không được kiểm tra và bảo dưỡng thường xuyên, những tác động này có thể làm công trình xuống cấp, thiết bị hư hỏng hoặc phát sinh sai lệch trong quá trình đo.

Từ yêu cầu đó, TCVN 12635-7:2025 – Công trình quan trắc khí tượng thủy văn - Phần 7: Bảo quản, bảo dưỡng công trình và phương tiện đo khí tượng thủy văn đưa ra các yêu cầu cụ thể nhằm duy trì chất lượng, độ ổn định của công trình và thiết bị quan trắc. Tiêu chuẩn do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.

Việc bảo quản, bảo dưỡng công trình và phương tiện đo đáp ứng theo tiêu chuẩn giúp đảm bảo chất lượng dữ liệu quan trắc. Ảnh minh họa

Một điểm đáng chú ý của tiêu chuẩn là công tác bảo dưỡng được chia thành ba chế độ gồm bảo dưỡng thường xuyên, bảo dưỡng định kỳ và bảo dưỡng đột xuất. Việc bảo dưỡng không chỉ đơn thuần là sửa chữa khi thiết bị đã hỏng mà bắt đầu từ kiểm tra kỹ thuật, phát hiện nguyên nhân gây sai lệch hoặc hư hỏng, sau đó lựa chọn biện pháp khắc phục phù hợp. Tùy mức độ, có thể phải điều chỉnh, sửa chữa hoặc kiểm định lại phương tiện đo.

Đối với phương tiện đo, tiêu chuẩn yêu cầu phải bảo quản theo đúng điều kiện được nhà sản xuất hướng dẫn. Khi chưa sử dụng, thiết bị cần được đặt trong nhà hoặc kho phù hợp. Môi trường bảo quản phải được kiểm soát để hạn chế tác động của nhiệt độ, độ ẩm, bụi, hóa chất, muối và các yếu tố có thể gây hư hỏng.

Với những phương tiện đo nhạy cảm, tiêu chuẩn đưa ra yêu cầu cụ thể về điều kiện môi trường. Chẳng hạn, một nhóm thiết bị dễ bị ảnh hưởng bởi khí hậu và chấn động cần được bảo quản ở nhiệt độ dưới 28°C, độ ẩm từ 45% đến 65% và tránh bụi, hóa chất, khí xâm thực. Nhóm thiết bị đã được nhiệt đới hóa có thể được bảo quản ở nhiệt độ dưới 40°C, độ ẩm từ 45% đến 80%, đồng thời vẫn phải tránh bụi, hóa chất và các tác nhân gây hại.

Không gian bảo quản cũng phải được tổ chức hợp lý. Kho cần có các thiết bị phòng cháy, phòng lụt, chống ẩm, chống gỉ, chống mốc, chống mối mọt và chuột. Phương tiện đo phải được sắp xếp theo từng loại, có khoảng cách để không khí lưu thông và thuận tiện kiểm tra, vận chuyển. Tiêu chuẩn cũng yêu cầu không đặt thiết bị hoặc hòm bảo quản sát nền, trần, mái hay tường; khoảng cách đến nền và giữa tường với giá, tủ hoặc thiết bị không được dưới 50 cm.

Trong quá trình vận chuyển, thiết bị phải được che mưa, nắng, tránh chấn động mạnh và xếp dỡ theo đúng ký hiệu hướng dẫn trên bao bì. Khi đưa vào sử dụng, mỗi phương tiện đo cần có lý lịch kỹ thuật ghi nhận tình trạng khi tiếp nhận cũng như quá trình sử dụng, sửa chữa. Trước khi vận hành, người sử dụng phải nắm rõ hướng dẫn kỹ thuật và kiểm tra các chỉ tiêu của thiết bị; nếu không đạt yêu cầu thì phải xử lý trước khi sử dụng.

Không chỉ quy định đối với thiết bị, TCVN 12635-7:2025 còn đưa ra yêu cầu cụ thể đối với nhiều loại công trình quan trắc. Với trạm khí tượng bề mặt, việc bảo dưỡng được thực hiện theo chu kỳ khác nhau tùy loại công trình và loại trạm.

Chẳng hạn, tại trạm thủ công, bề mặt vườn khí tượng cần được kiểm tra hằng ngày. Nếu bị sụt lún, lồi lõm phải bổ sung hoặc xúc bớt đất, san phẳng; đồng thời khơi rãnh thoát nước và giữ vệ sinh khu vực. Hằng tháng cần cắt cỏ để cỏ không mọc quá cao. Sau các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như mưa lớn hoặc nắng nóng kéo dài, phải kiểm tra và khắc phục những khu vực bị ảnh hưởng. Với trạm tự động, chu kỳ kiểm tra bề mặt vườn được quy định 6 tháng/lần.

Hàng rào, đường đi trong vườn, lều khí tượng, giá đặt thiết bị, bộ chắn bức xạ và các công trình lắp đặt phương tiện đo cũng có yêu cầu bảo dưỡng riêng. Những công việc tưởng như đơn giản như cắt cỏ, vệ sinh, kiểm tra độ chắc chắn, xử lý gỉ sét, sơn lại hoặc chỉnh độ thăng bằng đều được đưa vào kế hoạch bảo dưỡng. Đặc biệt, trước và sau bão, áp thấp nhiệt đới, mưa lớn hoặc gió mạnh, các công trình cần được kiểm tra, gia cố và sửa chữa nếu phát hiện hư hỏng.

Đối với lĩnh vực thủy văn, yêu cầu bảo dưỡng còn gắn với đặc thù sông, hồ và điều kiện bão lũ. Các thiết bị như lưu tốc kế, máy đo lưu lượng nước, máy tự ghi mực nước, nhiệt kế đo nhiệt độ nước, máy quang học hay tời đo thủy văn đều có chu kỳ và nội dung bảo dưỡng riêng.

Đáng chú ý, tiêu chuẩn cũng yêu cầu chú trọng bảo vệ những công trình có vai trò giữ ổn định cho tuyến đo. Với mố néo cáp, chẳng hạn, cần kiểm tra nguy cơ nứt, sạt lở, xói mòn và bảo đảm hệ thống thoát nước; với giếng tự ghi mực nước phải hạn chế rác, củi, bùn cát làm ảnh hưởng đến dòng nước và thiết bị. Các mốc độ cao cũng phải được bảo vệ, không để đào bới, tập kết vật liệu hoặc các hoạt động khác làm ảnh hưởng đến mốc.

Có thể thấy, Việc duy trì đúng chu kỳ, kiểm tra kịp thời và xử lý ngay những dấu hiệu bất thường sẽ giúp hạn chế hư hỏng, giảm nguy cơ sai lệch số liệu và kéo dài thời gian sử dụng của thiết bị. Qua đó, công tác bảo dưỡng trở thành một khâu quan trọng để duy trì hệ thống quan trắc khí tượng thủy văn hoạt động ổn định, phục vụ hiệu quả công tác theo dõi, dự báo và cảnh báo thời tiết, thủy văn.

An Dương