TCVN 13908-1:2024 chất lượng ổn định môi trường của cốt liệu xỉ lò cao

Xỉ lò cao phát sinh trong quá trình sản xuất gang có thể được xử lý để sử dụng làm cốt liệu cho bê tông. Việc tận dụng nguồn vật liệu này góp phần đa dạng hóa nguyên liệu xây dựng, đồng thời mở ra hướng sử dụng phụ phẩm công nghiệp hiệu quả hơn. Tuy nhiên, để đưa vào sản xuất và sử dụng, cốt liệu xỉ lò cao cần đáp ứng yêu cầu về chất lượng, tính ổn định và an toàn môi trường.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13908-1:2024 về “Cốt liệu xỉ cho bê tông – Phần 1: Cốt liệu xỉ lò cao” do Bộ Xây dựng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.

Tiêu chuẩn đề cập đến cốt liệu xỉ lò cao được tạo ra từ xỉ nóng chảy trong quá trình sản xuất gang, sau đó làm nguội và điều chỉnh kích thước hạt để đáp ứng mục đích sử dụng. Phạm vi tiêu chuẩn không chỉ tập trung vào đặc tính của vật liệu mà còn đặt ra yêu cầu về chất lượng ổn định môi trường trong vòng đời sử dụng.

Cốt liệu bê tông đáp ứng tiêu chuẩn góp phần nâng cao độ tin cậy của vật liệu. Ảnh minh họa

Theo đó, cốt liệu cần được kiểm soát về thành phần hóa học, tính chất cơ lý, thành phần hạt và các đặc tính liên quan. Việc kiểm tra giúp xác định mức độ phù hợp của vật liệu trước khi đưa vào sử dụng, đồng thời tạo cơ sở để nhà sản xuất duy trì chất lượng giữa các lô sản phẩm.

Đáng chú ý, tiêu chuẩn xác định chất lượng ổn định môi trường là khả năng bảo đảm đất, nước ngầm và nước biển tiếp xúc với cốt liệu trong vòng đời dự kiến của vật liệu vẫn đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường. Vòng đời này bao gồm vận chuyển, thi công kết cấu bê tông, sản xuất và sử dụng sản phẩm, tái sử dụng sau tháo dỡ và xử lý cuối cùng.

Một nội dung trọng tâm của TCVN 13908-1:2024 là yêu cầu đánh giá chất lượng ổn định môi trường của cốt liệu xỉ lò cao. Theo mục đích sử dụng, tiêu chuẩn phân biệt giữa ứng dụng chung và ứng dụng cảng, với các tiêu chí đánh giá tương ứng.

Đối với ứng dụng chung, cốt liệu phải được thử nghiệm và đáp ứng các tiêu chí về mức chiết tách cũng như hàm lượng axit chiết tách của những thành phần được quy định. Các chỉ tiêu này liên quan đến khả năng giải phóng một số thành phần hóa học từ vật liệu trong điều kiện thử nghiệm, qua đó hỗ trợ đánh giá nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường.

Đối với kết cấu bê tông sử dụng trong công trình cảng, tiêu chuẩn quy định bộ tiêu chí riêng, phù hợp với mục đích sử dụng. Tuy nhiên, nếu kết cấu cảng dự kiến được tái sử dụng, cốt liệu phải đáp ứng các tiêu chí áp dụng cho ứng dụng chung. Trường hợp chưa xác định rõ mục đích sử dụng, tiêu chuẩn cũng yêu cầu áp dụng tiêu chí dành cho ứng dụng chung.

Cách phân loại này cho thấy việc đánh giá chất lượng môi trường cần gắn với điều kiện sử dụng thực tế, thay vì áp dụng một cách kiểm tra giống nhau cho mọi công trình. Qua đó, các bên liên quan có cơ sở lựa chọn phương pháp đánh giá phù hợp và kiểm soát rủi ro trong quá trình sử dụng vật liệu.

Bên cạnh yêu cầu thử nghiệm, tiêu chuẩn quy định việc kiểm tra chất lượng môi trường gồm kiểm tra loại và kiểm tra chấp nhận. Kiểm tra loại được thực hiện ít nhất ba năm một lần và phải tiến hành lại khi có những thay đổi đáng kể về cơ sở, quy trình sản xuất, vật liệu hoặc các yếu tố có thể làm tăng giá trị thử nghiệm liên quan đến môi trường. Trong khi đó, kiểm tra chấp nhận được thực hiện đối với từng lô sản xuất.

Nếu kết quả kiểm tra chấp nhận không đáp ứng yêu cầu, nhà sản xuất phải lấy mẫu mới để thử nghiệm lại theo quy định. Trường hợp cả hai lần thử lại đều đạt, lô sản xuất được chấp nhận; nếu một trong hai lần không đạt, lô đó bị loại.

Tiêu chuẩn đồng thời yêu cầu quản lý riêng các lô sản xuất, không trộn lẫn lô bị loại với lô đã được chấp nhận và lưu giữ dữ liệu thử nghiệm, đánh giá chất lượng theo quy định.

Với các yêu cầu trên, TCVN 13908-1:2024 cung cấp cơ sở để kiểm soát chất lượng cốt liệu xỉ lò cao dùng trong bê tông, từ đặc tính vật liệu đến khả năng đáp ứng yêu cầu môi trường. Việc thực hiện đầy đủ quy trình lấy mẫu, thử nghiệm và quản lý lô sản xuất góp phần nâng cao độ tin cậy của vật liệu, hỗ trợ sử dụng phụ phẩm công nghiệp theo hướng hiệu quả và có trách nhiệm với môi trường.

An Dương