TCVN 14160-4:2026 quy định kỹ thuật đối với cây và vườn cây đầu dòng thuộc loài xoài

Trong sản xuất cây ăn quả lâu năm, lựa chọn nguồn giống có đặc tính tốt, sinh trưởng khỏe và chất lượng quả ổn định là một trong những yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả canh tác. Với cây xoài, việc tuyển chọn cây đầu dòng và xây dựng vườn cây đầu dòng có ý nghĩa trong duy trì đặc tính giống, cung cấp vật liệu nhân giống phục vụ sản xuất.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14160-4:2026, Giống cây nông nghiệp – Cây đầu dòng, vườn cây đầu dòng – Phần 4: Giống xoài, do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn quy định yêu cầu kỹ thuật đối với cây đầu dòng, vườn cây đầu dòng thuộc loài xoài (Mangifera indica L.). Đây là một phần trong bộ TCVN 14160 về cây đầu dòng, vườn cây đầu dòng của các giống cây nông nghiệp.

Theo TCVN 14160-4:2026, cây xoài đầu dòng phải mang đầy đủ các tính trạng đặc trưng của giống theo bản mô tả giống đã được công bố. Cây được tuyển chọn phải sinh trưởng khỏe, lá xanh tốt, đồng thời đáp ứng các yêu cầu về tuổi, năng suất, chất lượng quả và mức độ nhiễm sinh vật gây hại.

Giống xoài đầu dòng đảm bảo theo tiêu chuẩn giúp giảm sâu bệnh, năng suất cao. Ảnh minh họa

Cụ thể, cây xoài nhân giống vô tính phải có tuổi từ 7 năm trở lên; đối với cây trồng từ hạt, tuổi cây phải từ 10 năm trở lên. Năng suất của cây được tuyển chọn phải cao hơn tối thiểu 10% so với năng suất trung bình của quần thể tại nơi bình tuyển. Tính đến thời điểm công nhận, cây phải cho quả liên tục ít nhất 3 năm, không tính vụ quả đầu tiên.

Các chỉ tiêu chất lượng quả cũng được quy định cụ thể. Những chỉ tiêu khác như khối lượng, hình dạng, màu sắc, hương vị và tỷ lệ thịt quả phải đáp ứng các giá trị tối thiểu theo bản công bố thông tin về giống của cơ quan bảo hộ, tổ chức khảo nghiệm hoặc tác giả giống.

Bên cạnh yêu cầu về đặc tính và chất lượng, tiêu chuẩn giới hạn việc khai thác vật liệu nhân giống từ cây đầu dòng. Mỗi đợt khai thác không được vượt quá 50% tổng số cành hiện có trên cây và trong một năm không quá 3 đợt. Cây đầu dòng phải được đánh giá định kỳ hằng năm; hồ sơ bình tuyển, công nhận, nhật ký chăm sóc, bảo vệ và khai thác cũng phải được lập, lưu giữ.

Đối với vườn cây đầu dòng, tiêu chuẩn yêu cầu vườn được thiết lập từ vật liệu nhân giống khai thác từ cây đầu dòng hoặc từ vườn cây khảo nghiệm ban đầu phục vụ lưu hành giống, sử dụng nguồn vật liệu của giống mới nhập nội hoặc giống mới chọn tạo trong nước đã được công nhận theo quy định.

Vườn cây đầu dòng phải được chăm sóc tốt, cây sinh trưởng khỏe, lá xanh và được kiểm soát sâu bệnh. Cây trong vườn cần giữ đúng đặc điểm của giống xoài đã được công nhận, không để lẫn các cây có đặc điểm khác biệt. Việc theo dõi, phòng trừ sâu bệnh cần được thực hiện thường xuyên để bảo đảm chất lượng nguồn cây giống.

Cành và mắt ghép chỉ được khai thác từ cây đủ tuổi theo quy định, mỗi năm không quá 3 đợt. Chủ vườn phải ghi chép đầy đủ quá trình chăm sóc, bảo vệ và khai thác vật liệu nhân giống, đồng thời lưu giữ hồ sơ liên quan đến việc thiết lập, công nhận vườn. Vườn cây đầu dòng cũng cần được đánh giá định kỳ hằng năm.

Để xác định cây có đáp ứng yêu cầu hay không, việc kiểm tra được thực hiện thông qua quan sát thực tế, đối chiếu đặc điểm cây với thông tin về giống và xem xét hồ sơ nguồn gốc, tuổi cây. Năng suất, chất lượng quả được theo dõi qua nhiều vụ, kết hợp kiểm tra trực tiếp và trao đổi với người trồng. Các chỉ tiêu chất lượng quả được đánh giá theo thông tin đã công bố của giống, kết hợp phân tích trong phòng thí nghiệm và đánh giá cảm quan khi cần thiết.

Với việc quy định các chỉ tiêu về tuổi cây, năng suất, chất lượng quả, sâu bệnh và hồ sơ quản lý, TCVN 14160-4:2026 cung cấp cơ sở kỹ thuật để đánh giá cây xoài đầu dòng và vườn cây đầu dòng. Việc áp dụng tiêu chuẩn góp phần nâng cao chất lượng nguồn vật liệu nhân giống, hỗ trợ duy trì đặc tính giống và phục vụ sản xuất xoài ổn định hơn.

An Dương