TCVN 14134-5:2024 về đất dùng trong xây dựng đường bộ - Phần 5: Xác định đương lượng cát

Trong những năm gần đây, chất lượng vật liệu sử dụng trong xây dựng đường bộ, đặc biệt là đất dùng cho nền, móng và các lớp kết cấu, đang trở thành vấn đề được ngành giao thông quan tâm. Thực tế cho thấy, tại không ít dự án, hiện tượng lún nứt, biến dạng mặt đường xảy ra sớm hơn dự kiến, trong đó một nguyên nhân quan trọng là chất lượng đất không được kiểm soát chặt chẽ, hàm lượng hạt mịn và tạp chất vượt giới hạn cho phép.

Nhiều nhà thầu vẫn sử dụng đất khai thác tại chỗ hoặc vật liệu san lấp chưa được thí nghiệm đầy đủ. Đặc biệt, thành phần hạt mịn như bùn, sét trong đất nếu không được đánh giá chính xác sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chịu tải, thoát nước và độ ổn định lâu dài của nền đường. Trong bối cảnh đó, yêu cầu chuẩn hóa phương pháp thí nghiệm và đánh giá chất lượng đất ngày càng trở nên cấp thiết.

Nhằm đáp ứng yêu cầu này, Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14134-5:2024 được ban hành nhằm xác định đương lượng cát đã tạo cơ sở kỹ thuật quan trọng để kiểm soát chất lượng đất xây dựng đường bộ một cách thống nhất và khoa học.

Để kiểm soát chất lượng đất xây dựng đường bộ một cách thống nhất và khoa học thì việc xác định đương lượng cát nên tuân theo tiêu chuẩn. Ảnh minh họa

Theo tiêu chuẩn, đương lượng cát là chỉ tiêu phản ánh tỷ lệ tương đối giữa hàm lượng cát sạch và các hạt mịn (bụi, bùn, sét) có trong đất hoặc cốt liệu mịn. Chỉ số này càng cao thì vật liệu càng sạch, ít tạp chất, từ đó có khả năng chịu lực và thoát nước tốt hơn. Ngược lại, đương lượng cát thấp cho thấy đất chứa nhiều hạt mịn, tiềm ẩn nguy cơ giảm cường độ và mất ổn định khi chịu tác động của nước và tải trọng giao thông.

TCVN 14134-5:2024 hướng dẫn phương pháp thử đương lượng cát bằng cách sử dụng dung dịch chuẩn, ống đong chuyên dụng và quy trình lắc, lắng có kiểm soát. Mẫu đất được chuẩn bị theo yêu cầu về khối lượng và cỡ hạt, sau đó trộn với dung dịch thử trong ống thí nghiệm. Sau thời gian lắng xác định, tiến hành đo chiều cao cột cát và chiều cao tổng của hỗn hợp cát – hạt mịn để tính toán giá trị đương lượng cát theo công thức quy định.

Tiêu chuẩn yêu cầu điều kiện thử nghiệm nghiêm ngặt, bao gồm nhiệt độ dung dịch, thời gian lắc, thời gian lắng và cách đọc kết quả nhằm bảo đảm độ chính xác và khả năng so sánh giữa các phòng thí nghiệm. Đồng thời, các thiết bị thử phải được hiệu chuẩn định kỳ, nhân sự thực hiện thí nghiệm phải được đào tạo chuyên môn phù hợp.

Một điểm đáng chú ý của TCVN 14134-5:2024 là việc chuẩn hóa cách đánh giá vật liệu đất dùng cho xây dựng đường bộ, giúp các chủ đầu tư, tư vấn giám sát và nhà thầu có chung một “ngôn ngữ kỹ thuật” khi lựa chọn và nghiệm thu vật liệu. Thông qua chỉ tiêu đương lượng cát, các bên có thể sớm loại bỏ những nguồn đất không đạt yêu cầu, hạn chế rủi ro trong quá trình thi công và khai thác công trình.

Trong thực tiễn, việc áp dụng tiêu chuẩn này còn góp phần nâng cao ý thức tuân thủ kỹ thuật của các đơn vị thi công. Thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm hoặc đánh giá cảm quan, vật liệu đất được kiểm soát bằng số liệu thí nghiệm cụ thể, minh bạch. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn đang được triển khai, đòi hỏi chất lượng đồng bộ và tuổi thọ lâu dài.

Bên cạnh đó, TCVN 14134-5:2024 cũng tạo nền tảng cho công tác quản lý nhà nước về chất lượng công trình giao thông, giúp các cơ quan chuyên môn tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý các trường hợp sử dụng vật liệu không đạt chuẩn. Khi tiêu chuẩn được áp dụng rộng rãi, nguy cơ “lách” quy định trong lựa chọn vật liệu sẽ từng bước được hạn chế.

Có thể thấy, trong bối cảnh yêu cầu nâng cao chất lượng và độ bền vững của hạ tầng giao thông ngày càng cao, việc ban hành và áp dụng TCVN 14134-5:2024 không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật thuần túy, mà còn là giải pháp quan trọng để siết chặt kỷ cương trong quản lý vật liệu xây dựng đường bộ. Chuẩn hóa từ khâu thí nghiệm, đánh giá đến nghiệm thu chính là tiền đề để các công trình giao thông vận hành an toàn, hiệu quả và bền vững theo thời gian.

An Dương