TCVN 14160-6:2026 về cây và vườn cây đầu dòng giống thanh long

Thanh long là một trong những cây ăn quả có giá trị kinh tế, được trồng tại nhiều địa phương. Tuy nhiên, chất lượng cây giống và nguồn vật liệu nhân giống có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh trưởng, năng suất cũng như chất lượng quả. Nếu sử dụng nguồn giống không rõ xuất xứ, không bảo đảm đặc tính hoặc mang mầm bệnh, người sản xuất có thể đối mặt với rủi ro về năng suất và hiệu quả kinh tế.

Để góp phần kiểm soát chất lượng nguồn giống, Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14160-6:2026 về giống cây nông nghiệp – Cây đầu dòng, vườn cây đầu dòng – Phần 6: Giống thanh long được xây dựng, quy định các yêu cầu đối với cây đầu dòng và vườn cây đầu dòng thuộc các loài thanh long. Tiêu chuẩn do Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia thẩm định và Bộ Khoa học và Công nghệ công bố theo Quyết định số 3056/QĐ-BKHCN ngày 7/7/2026.

Theo TCVN 14160-6:2026, cây đầu dòng phải đáp ứng yêu cầu về tính đúng giống, nguồn gốc xuất xứ, năng suất, chất lượng quả và mức độ nhiễm sinh vật gây hại. Đây là những tiêu chí quan trọng nhằm lựa chọn cây có đặc tính phù hợp, đủ điều kiện cung cấp vật liệu phục vụ nhân giống.

Kiểm soát chất lượng cây thanh long đầu dòng từ đặc tính giống theo tiêu chuẩn giúp hạn chế bệnh, năng suất cao. Ảnh minh họa

Về tính đúng giống, cây được tuyển chọn phải mang các đặc điểm đặc trưng của giống thanh long tương ứng. Nguồn gốc, xuất xứ của cây cần rõ ràng, có căn cứ để xác định và phục vụ công tác quản lý.

Đối với năng suất và chất lượng quả, tiêu chuẩn đặt ra yêu cầu kiểm soát các chỉ tiêu như tỷ lệ phần ăn được và độ Brix. Các chỉ tiêu về khối lượng, độ dày vỏ, hình dạng, màu sắc quả; màu sắc, độ chắc, hương vị và độ nhớt của thịt quả cũng phải phù hợp với thông tin giống đã được công bố.

Việc đưa các đặc tính của quả vào tiêu chí đánh giá giúp hạn chế tình trạng lựa chọn cây giống chỉ dựa trên hình thức sinh trưởng bên ngoài, trong khi chất lượng nông sản không đáp ứng đặc điểm của giống.

Bên cạnh đó, cây đầu dòng phải được kiểm soát về mức độ nhiễm sinh vật gây hại theo các giới hạn quy định trong tiêu chuẩn. Việc đánh giá phải được thực hiện định kỳ mỗi năm một lần, qua đó kịp thời phát hiện nguy cơ sâu bệnh ảnh hưởng đến chất lượng nguồn vật liệu nhân giống.

Một yêu cầu đáng chú ý khác là kiểm soát cường độ khai thác vật liệu nhân giống. Theo tiêu chuẩn, mỗi cây chỉ được khai thác tối đa 5 đợt cành trong một năm, mỗi đợt không quá 30% số cành. Quy định này góp phần hạn chế khai thác quá mức, bảo đảm khả năng duy trì và phục hồi sinh trưởng của cây đầu dòng.

Ngoài các yêu cầu về chất lượng và khai thác, tổ chức, cá nhân quản lý cây đầu dòng phải lập, lưu giữ hồ sơ bình tuyển, công nhận cây; đồng thời ghi chép nhật ký chăm sóc, bảo vệ và khai thác theo hướng dẫn tại phụ lục của tiêu chuẩn.

Không chỉ quy định đối với từng cây riêng lẻ, TCVN 14160-6:2026 còn đưa ra các yêu cầu đối với vườn cây đầu dòng. Đây là nguồn cung cấp vật liệu nhân giống có vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát triển các giống thanh long đạt chất lượng.

Vườn cây đầu dòng phải bảo đảm tính đúng giống, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Vườn có thể được thiết lập từ vật liệu nhân giống khai thác từ cây đầu dòng đã được công nhận hoặc từ vườn cây khảo nghiệm ban đầu sử dụng nguồn vật liệu giống mới nhập nội, giống mới chọn tạo trong nước và được công nhận theo quy định.

Về độ tuổi, vườn được nhân từ cây đầu dòng phải đạt tối thiểu 1 năm tuổi. Đối với vườn do tổ chức, cá nhân thiết lập từ nguồn giống mới nhập nội hoặc giống mới chọn tạo trong nước phục vụ khảo nghiệm, thời gian tối thiểu là 4 năm tuổi. Tuổi vườn tối đa được quy định là 15 năm.

Tương tự cây đầu dòng, vườn cây cũng phải đáp ứng yêu cầu về mức độ nhiễm sinh vật gây hại và được đánh giá định kỳ mỗi năm một lần. Việc khai thác vật liệu nhân giống phải tuân thủ giới hạn tối đa 5 đợt cành/năm, không quá 30% số cành mỗi đợt trên từng cây.

Đối với năng suất và chất lượng quả, tiêu chuẩn có sự phân biệt giữa hai nhóm vườn. Cụ thể, vườn cây do tổ chức, cá nhân thiết lập phục vụ khảo nghiệm để lưu hành giống phải đáp ứng các yêu cầu tương tự cây đầu dòng. Trong khi đó, vườn cây được nhân giống từ cây đầu dòng đã được công nhận không phải áp dụng yêu cầu đánh giá năng suất và chất lượng quả như nhóm vườn khảo nghiệm ban đầu.

Cùng với các yêu cầu kỹ thuật, tổ chức, cá nhân quản lý vườn phải lập và lưu giữ hồ sơ thiết lập, công nhận vườn cây đầu dòng; có nhật ký chăm sóc, bảo vệ và khai thác vật liệu nhân giống theo phụ lục tiêu chuẩn.

Có thể thấy, TCVN 14160-6:2026 không chỉ tập trung vào việc lựa chọn cây có đặc tính tốt mà còn chú trọng quá trình quản lý, khai thác và duy trì nguồn giống. Việc thực hiện các yêu cầu này góp phần nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc, hạn chế nguy cơ lẫn giống, lây lan sinh vật gây hại và tạo cơ sở để cung cấp vật liệu nhân giống thanh long có chất lượng cho sản xuất.

An Dương