TCVN 14160-7:2026 về chất lượng giống cây sầu riêng đầu dòng

Sầu riêng là cây ăn quả có giá trị kinh tế cao, song chất lượng sản phẩm phụ thuộc đáng kể vào giống và nguồn vật liệu nhân giống. Nếu cây giống không bảo đảm đúng đặc tính, sinh trưởng kém hoặc mang nguồn bệnh, người trồng có thể đối mặt với rủi ro về năng suất, chất lượng quả và hiệu quả đầu tư trong nhiều năm.

Trong bối cảnh đó, kiểm soát chất lượng nguồn giống ngay từ cây đầu dòng và vườn cây đầu dòng có ý nghĩa quan trọng. Đây là nguồn cung cấp vật liệu nhân giống như mắt ghép, cành ghép, góp phần duy trì đặc tính của giống trong quá trình sản xuất cây giống phục vụ canh tác.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14160-7:2026 – Giống cây nông nghiệp – Cây đầu dòng, vườn cây đầu dòng – Phần 7: Giống sầu riêng được xây dựng nhằm xác định các yêu cầu đối với cây đầu dòng và vườn cây đầu dòng thuộc loài sầu riêng. 

Theo TCVN 14160-7:2026, cây đầu dòng là cây tốt nhất được bình tuyển và công nhận từ quần thể cây trồng. Đây là nguồn cung cấp vật liệu phục vụ nhân giống, vì vậy cây được lựa chọn phải thể hiện rõ đặc tính của giống và đáp ứng các yêu cầu về sinh trưởng, năng suất, chất lượng quả.

Trước hết, cây sầu riêng đầu dòng phải sinh trưởng khỏe mạnh, có lá xanh tốt và mang những tính trạng đặc trưng của giống. Việc xác định đúng đặc tính giống là cơ sở để lựa chọn cây phù hợp, hạn chế nguy cơ nhầm lẫn hoặc làm suy giảm đặc tính giống trong quá trình nhân giống.

Một yêu cầu đáng chú ý là năng suất quả của cây đầu dòng phải cao hơn tối thiểu 10% so với năng suất trung bình của quần thể tại nơi bình tuyển. Đồng thời, năng suất phải ổn định liên tục từ hai vụ quả trở lên tính đến thời điểm công nhận, không tính vụ quả đầu tiên. Cây cũng phải được đánh giá định kỳ hằng năm.

Quy định này đặt trọng tâm vào khả năng cho năng suất thực tế và tính ổn định qua các vụ thu hoạch, thay vì chỉ lựa chọn cây dựa trên hình thái hoặc kết quả của một mùa quả. Đây cũng là cơ sở giúp quá trình bình tuyển có căn cứ rõ ràng hơn khi xác định cây có tiềm năng làm nguồn vật liệu nhân giống.

Bên cạnh năng suất, chất lượng quả phải đáp ứng các giá trị tối thiểu theo bản công bố thông tin về giống cây trồng do tổ chức khảo nghiệm hoặc tác giả giống công bố. Những đặc điểm được xem xét gồm tỷ lệ phần ăn được, khối lượng quả, độ ngọt, độ dày thịt và vỏ quả, hình dạng, màu sắc, tỷ lệ hạt lép, độ ráo, độ xơ, độ mịn của thịt quả, hương và vị.

Các yêu cầu này giúp việc lựa chọn cây đầu dòng gắn với đặc điểm chất lượng của từng giống, qua đó hỗ trợ duy trì tính ổn định của sản phẩm trong quá trình nhân giống và sản xuất.

Bên cạnh đặc tính giống, TCVN 14160-7:2026 đặt ra yêu cầu kiểm soát mức độ nhiễm một số sinh vật gây hại trên cây đầu dòng và vườn cây đầu dòng sầu riêng. Các đối tượng gây hại được kiểm tra theo những giới hạn quy định trong tiêu chuẩn; việc đánh giá phải được thực hiện định kỳ hằng năm.

Đây là nội dung quan trọng bởi nguồn vật liệu nhân giống nếu không được kiểm soát có thể góp phần phát tán sinh vật gây hại sang các khu vực sản xuất mới. Theo dõi tình trạng cây và vườn cây thường xuyên giúp phát hiện sớm nguy cơ, tạo cơ sở để có biện pháp quản lý phù hợp trước khi khai thác vật liệu nhân giống.

Đối với vườn cây đầu dòng, tiêu chuẩn xác định đây là vườn cây được nhân từ cây đầu dòng hoặc vườn cây được thiết lập phục vụ khảo nghiệm để lưu hành giống, được thẩm định và công nhận. Việc quản lý nguồn cây ban đầu vì vậy có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm tính xác thực của giống và chất lượng vật liệu cung cấp cho các cơ sở sản xuất cây giống.

Có thể thấy, việc xác định yêu cầu đối với cây đầu dòng và vườn cây đầu dòng không chỉ nhằm lựa chọn những cây có năng suất cao, mà còn hướng tới duy trì đặc tính giống, chất lượng quả và kiểm soát nguy cơ sinh vật gây hại. Khi được áp dụng phù hợp trong hoạt động bình tuyển, công nhận và quản lý nguồn giống, tiêu chuẩn góp phần nâng cao chất lượng vật liệu nhân giống, hỗ trợ sản xuất sầu riêng ổn định và bền vững hơn.

An Dương