TCVN 14253:2024 hướng dẫn đo lường năng lực của hội đồng cảm quan mô tả định lượng

Trong nhiều ngành sản xuất như thực phẩm, đồ uống, mỹ phẩm hay dược phẩm, phân tích cảm quan giữ vai trò quan trọng trong việc đánh giá chất lượng sản phẩm dựa trên trải nghiệm trực tiếp của con người, từ mùi, vị, màu sắc đến cấu trúc và cảm giác sử dụng. Đây là phương pháp bổ trợ không thể thay thế cho các chỉ tiêu hóa lý, bởi nhiều đặc tính của sản phẩm chỉ có thể được cảm nhận thông qua giác quan.

Tuy nhiên, trên thực tế, hoạt động đánh giá cảm quan tại nhiều doanh nghiệp và tổ chức thử nghiệm vẫn tồn tại không ít hạn chế. Kết quả đánh giá thường chịu ảnh hưởng lớn từ yếu tố chủ quan, sự khác biệt trong cảm nhận cá nhân, thói quen sử dụng thang đo, cũng như mức độ đồng đều về kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm của các thành viên hội đồng cảm quan.

Sự thiếu đồng nhất này dẫn đến tình trạng kết quả thử nghiệm cảm quan không ổn định, khó lặp lại trong các lần đánh giá tiếp theo và khó so sánh giữa các hội đồng hoặc các đơn vị khác nhau. Trong một số trường hợp, cùng một sản phẩm nhưng kết quả đánh giá lại chênh lệch đáng kể, gây khó khăn cho việc ra quyết định trong nghiên cứu, phát triển sản phẩm, kiểm soát chất lượng hay công bố thông tin. Hệ quả là độ tin cậy của dữ liệu cảm quan bị suy giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản trị chất lượng và khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường.

TCVN 14253:2024 đề cập đến yếu tố lặp lại của kết quả đánh giá, coi đây là tiêu chí quan trọng để xác định độ tin cậy của hội đồng cảm quan. Ảnh minh họa

Trong bối cảnh yêu cầu về chất lượng, an toàn và tính minh bạch ngày càng cao, đặc biệt khi doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế, việc chuẩn hóa phương pháp đánh giá và đo lường năng lực của hội đồng cảm quan trở thành yêu cầu cấp thiết. Đáp ứng nhu cầu đó, tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14253:2024 “Phân tích cảm quan – Phương pháp luận – Hướng dẫn đo lường năng lực của hội đồng cảm quan mô tả định lượng” đã được ban hành, tạo ra một khuôn khổ khoa học, thống nhất để đánh giá năng lực của hội đồng cảm quan và từng thành viên tham gia đánh giá.

TCVN 14253:2024 tập trung vào việc hướng dẫn đo lường năng lực của hội đồng cảm quan mô tả định lượng – loại hội đồng sử dụng thang đo để đánh giá cường độ các thuộc tính cảm quan của sản phẩm như mùi, vị, cấu trúc hay cảm giác miệng. Theo tiêu chuẩn, năng lực của hội đồng không chỉ thể hiện ở khả năng cảm nhận, mà còn ở mức độ nhất quán, khả năng phân biệt sản phẩm và tính lặp lại của kết quả đánh giá theo thời gian.

Tiêu chuẩn cũng nêu rõ phạm vi áp dụng, trong đó nhấn mạnh việc đánh giá năng lực tổng thể của hội đồng cảm quan cũng như năng lực của từng thành viên riêng lẻ. Đây là cơ sở để các tổ chức kiểm tra hiệu quả huấn luyện hội đồng, giám sát chất lượng hoạt động đánh giá cảm quan và kịp thời điều chỉnh khi năng lực của hội đồng không còn đáp ứng yêu cầu. Đồng thời, TCVN 14253:2024 không áp dụng cho các phương pháp cảm quan không ghi nhận điểm số riêng của từng thành viên hoặc các phương pháp đánh giá mang tính đồng thuận nhanh, nhằm đảm bảo tính chính xác và khả năng phân tích dữ liệu định lượng.

Một nội dung quan trọng của tiêu chuẩn là việc xác định các nguyên tắc đánh giá năng lực hội đồng cảm quan. Theo đó, hội đồng cần thể hiện được khả năng phân biệt rõ ràng giữa các mẫu sản phẩm khác nhau, đảm bảo rằng các đánh giá phản ánh đúng sự khác biệt thực tế của sản phẩm. Bên cạnh đó, tiêu chuẩn nhấn mạnh yêu cầu về mức độ đồng thuận giữa các thành viên hội đồng, hạn chế sự sai lệch quá lớn trong cách sử dụng thang đo và cách cảm nhận thuộc tính cảm quan.

TCVN 14253:2024 cũng đề cập đến yếu tố lặp lại của kết quả đánh giá, coi đây là tiêu chí quan trọng để xác định độ tin cậy của hội đồng cảm quan. Một hội đồng có năng lực cần cho ra kết quả tương đối ổn định khi đánh giá cùng một sản phẩm trong các điều kiện tương tự. Việc theo dõi và phân tích tính lặp lại này giúp người quản lý hội đồng phát hiện sớm những hạn chế trong quá trình đánh giá, từ đó có kế hoạch đào tạo bổ sung hoặc điều chỉnh thành phần hội đồng.

Ngoài ra, tiêu chuẩn khuyến nghị việc đánh giá năng lực hội đồng cảm quan nên được thực hiện định kỳ, thay vì chỉ đánh giá một lần trong giai đoạn huấn luyện ban đầu. Cách tiếp cận này giúp đảm bảo chất lượng đánh giá cảm quan được duy trì ổn định theo thời gian, đặc biệt trong bối cảnh sản phẩm, thị trường và yêu cầu chất lượng liên tục thay đổi.

Việc áp dụng TCVN 14253:2024 mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp và tổ chức thử nghiệm. Thông qua việc chuẩn hóa đánh giá năng lực hội đồng cảm quan, các đơn vị có thể nâng cao độ tin cậy của dữ liệu cảm quan, cải thiện chất lượng nghiên cứu và phát triển sản phẩm, đồng thời giảm thiểu rủi ro sai lệch trong quá trình đánh giá. Đối với các doanh nghiệp hướng tới xuất khẩu, việc tuân thủ tiêu chuẩn tương đương ISO cũng giúp tăng khả năng được công nhận trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

An Dương