TCVN 14436:2025 về phương pháp sàng lọc độc tố trong thực phẩm

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng thực phẩm ngày càng mở rộng và nhu cầu tiêu dùng tăng cao, vấn đề an toàn thực phẩm tiếp tục trở thành mối quan tâm lớn của cơ quan quản lý lẫn người tiêu dùng. Một trong những nguy cơ đáng chú ý hiện nay là sự xuất hiện của các độc tố vi nấm trong nông sản và thực phẩm chế biến – nhóm chất có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe nếu tích tụ trong thời gian dài.

Các loại độc tố như aflatoxin B1, deoxynivalenol, fumonisin, ochratoxin A hay zearalenon thường phát sinh từ nấm mốc trong quá trình trồng trọt, thu hoạch, bảo quản và vận chuyển nguyên liệu. Chúng có thể tồn tại trong ngũ cốc, hạt khô, cà phê, gia vị, thức ăn chăn nuôi hoặc nhiều loại thực phẩm chế biến khác.

Theo các chuyên gia an toàn thực phẩm, điều đáng lo ngại là các độc tố vi nấm thường không thể nhận biết bằng mắt thường. Ngay cả khi thực phẩm không có dấu hiệu hư hỏng rõ rệt, nguy cơ tồn dư độc tố vẫn có thể xuất hiện nếu nguyên liệu bị nhiễm nấm trong quá trình bảo quản.

Trong số này, aflatoxin B1 được xem là một trong những độc tố nguy hiểm nhất do có khả năng gây tổn thương gan và làm tăng nguy cơ ung thư nếu tiếp xúc kéo dài. Một số độc tố khác như T-2 toxin hay HT-2 toxin có thể ảnh hưởng đến hệ miễn dịch, hệ tiêu hóa và sức khỏe tổng thể.

TCVN 14436:2025 được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả giám sát an toàn thực phẩm tại Việt Nam. Ảnh minh họa

Trước yêu cầu kiểm soát ngày càng cao đối với chất lượng thực phẩm, việc áp dụng các phương pháp phân tích hiện đại để phát hiện nhanh và chính xác các độc tố vi nấm đang trở thành xu hướng tất yếu. Đây cũng là lý do tiêu chuẩn TCVN 14436:2025 được ban hành nhằm hỗ trợ hoạt động kiểm nghiệm và giám sát an toàn thực phẩm tại Việt Nam.

Tiêu chuẩn này quy định phương pháp sàng lọc đồng thời nhiều loại độc tố vi nấm trong thực phẩm bằng kỹ thuật sắc ký lỏng ghép hai lần khối phổ, còn gọi là LC-MS/MS. Đây là công nghệ phân tích hiện đại có độ nhạy cao, cho phép phát hiện nhiều hợp chất ở hàm lượng rất thấp trong cùng một lần kiểm tra.

Các nhóm độc tố được đề cập trong tiêu chuẩn gồm aflatoxin B1, deoxynivalenol, fumonisin B1 và B2, ochratoxin A, T-2 toxin, HT-2 toxin và zearalenon. Đây đều là những chất thường được các cơ quan quản lý quốc tế theo dõi chặt chẽ do nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

Theo nội dung tiêu chuẩn, phương pháp LC-MS/MS được áp dụng cho nhiều nhóm thực phẩm khác nhau, ngoại trừ thực phẩm dành cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Quá trình kiểm nghiệm bao gồm các bước từ chuẩn bị mẫu, chiết tách hợp chất, làm sạch mẫu đến phân tích trên thiết bị chuyên dụng.

Điểm nổi bật của phương pháp này là khả năng phân tích đồng thời nhiều độc tố trong một mẫu thử thay vì phải kiểm tra riêng lẻ từng chất. Điều này giúp rút ngắn thời gian xét nghiệm, tăng hiệu quả kiểm soát và tiết kiệm chi phí cho phòng thí nghiệm cũng như doanh nghiệp sản xuất thực phẩm.

Ngoài ra, công nghệ LC-MS/MS còn cho phép nâng cao độ chính xác trong việc nhận diện hợp chất nhờ khả năng phân tích cấu trúc phân tử ở mức chi tiết. Đây là yếu tố quan trọng trong bối cảnh nhiều loại thực phẩm có thành phần phức tạp hoặc chứa đồng thời nhiều nguy cơ ô nhiễm.

Theo giới chuyên môn, việc chuẩn hóa phương pháp kiểm nghiệm không chỉ giúp nâng cao năng lực quản lý an toàn thực phẩm trong nước mà còn hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu. Nhiều quốc gia hiện áp dụng quy định rất nghiêm ngặt đối với hàm lượng độc tố vi nấm trong nông sản và thực phẩm nhập khẩu.

Nếu không kiểm soát tốt, doanh nghiệp có thể đối mặt với nguy cơ bị cảnh báo, trả hàng hoặc mất thị trường xuất khẩu. Do đó, việc đầu tư vào hệ thống kiểm nghiệm và áp dụng các tiêu chuẩn phân tích hiện đại được xem là yêu cầu ngày càng cấp thiết đối với ngành thực phẩm.

Bên cạnh hoạt động kiểm nghiệm, các chuyên gia cũng cho rằng kiểm soát độc tố vi nấm cần được thực hiện xuyên suốt toàn bộ chuỗi sản xuất. Điều này bao gồm việc quản lý điều kiện canh tác, độ ẩm kho chứa, nhiệt độ bảo quản và quy trình vận chuyển nguyên liệu. Đặc biệt, với các mặt hàng dễ phát sinh nấm mốc như ngô, lúa mì, đậu phộng, hạt điều hoặc cà phê, doanh nghiệp cần tăng cường giám sát chất lượng nguyên liệu đầu vào để giảm nguy cơ nhiễm độc tố ngay từ sớm. Việc phát hiện sớm và kiểm soát hiệu quả các độc tố vi nấm sẽ trở thành yếu tố quan trọng để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành thực phẩm Việt Nam.

An Dương