TCVN 14449-6:2025 về hệ thống đo năng lượng trong đường sắt dùng làm chuẩn đối sánh

Trong tiến trình hiện đại hóa ngành đường sắt, dữ liệu đang dần trở thành một “tài sản” quan trọng không kém hạ tầng hay đầu máy. Nếu trước đây, việc đo năng lượng trên tàu chủ yếu phục vụ mục đích thanh toán điện năng, thì nay, cùng với xu hướng chuyển đổi số, dữ liệu này đã được nhìn nhận như một nguồn thông tin giá trị, hỗ trợ quản lý vận hành, tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả khai thác. Tuy nhiên, trên thực tế, việc thu thập, quản lý và sử dụng dữ liệu năng lượng trong ngành đường sắt vẫn còn nhiều hạn chế.

Một trong những bất cập lớn hiện nay là sự thiếu đồng bộ trong hệ thống đo lường và chia sẻ dữ liệu giữa các đơn vị vận hành. Nhiều hệ thống đo năng lượng được triển khai rời rạc, chưa có chuẩn chung về cấu trúc dữ liệu, phương thức truyền tải và lưu trữ thông tin. Điều này khiến dữ liệu khó được tích hợp, gây cản trở trong việc phân tích tổng thể và đưa ra các quyết định điều hành chính xác.

Bên cạnh đó, khả năng khai thác dữ liệu còn hạn chế khi phần lớn thông tin thu thập mới chỉ dừng ở mức phục vụ kiểm soát tiêu thụ điện năng, chưa được tận dụng để phân tích hiệu suất vận hành, dự báo nhu cầu hay tối ưu hóa lịch trình chạy tàu. Trong khi đó, tại nhiều quốc gia phát triển, dữ liệu năng lượng đã được sử dụng như một công cụ quan trọng để nâng cao năng suất, giảm phát thải và hướng tới vận hành xanh.

Việc sử dụng dữ liệu năng lượng theo tiêu chuẩn giúp giảm thiểu rủi ro và chi phí. Ảnh minh họa

Ngoài ra, việc thiếu các hướng dẫn kỹ thuật cụ thể về quản lý và sử dụng dữ liệu cũng khiến các doanh nghiệp gặp khó khăn trong quá trình triển khai. Từ việc lựa chọn thiết bị đo, chuẩn hóa dữ liệu đến xây dựng hệ thống kết nối và khai thác thông tin, tất cả đều cần một khung tiêu chuẩn thống nhất để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả.

Trong bối cảnh đó, việc ban hành tiêu chuẩn TCVN 14449-6:2025 được xem là bước đi cần thiết nhằm chuẩn hóa cách thức thu thập, trao đổi và sử dụng dữ liệu năng lượng trong ngành đường sắt. 

Tiêu chuẩn này đưa ra các yêu cầu cụ thể đối với hệ thống đo năng lượng (EMS) sử dụng trên tàu, nhằm phục vụ các mục đích như làm chuẩn đối sánh, theo dõi mức tiêu thụ năng lượng hằng ngày, cũng như hỗ trợ nghiên cứu và phát triển kỹ thuật. 

Ngoài ra tiêu chuẩn này cũng đưa ra các yêu cầu để giám sát năng lượng tiêu thụ trên tàu trong các dịch vụ hàng ngày một cách dễ dàng và dữ liệu đo được có thể áp dụng cho các mục đích chung trong ngành như quản lý năng lượng, tiết kiệm năng lượng, ... Tuy nhiên, tiêu chuẩn này không áp dụng cho các mục đích thanh toán.

Các mục đích thực tế trong ngành là giám sát mức tiêu thụ năng lượng hàng ngày của các phương tiện; Thu thập dữ liệu về các yếu tố ảnh hưởng, chẳng hạn như các mệnh lệnh vận hành và các điều kiện về môi trường xung quanh, để phân tích các mối quan hệ giữa việc vận hành và năng lượng tiêu thụ; Quản lý năng lượng điện giữa các phương tiện và các hệ thống lắp đặt cố định; Thực hiện các thử nghiệm điều tra nghiên cứu và phát triển đối với các hệ thống của phương tiện; Dự báo chi phí về năng lượng để phân tích hiệu quả tổng thể và mức tiêu thụ tổng thể.

Thông qua các yêu cầu được đưa ra, việc giám sát lượng năng lượng tiêu thụ trong quá trình vận hành hằng ngày trở nên thuận tiện và có hệ thống hơn. Dữ liệu đo được không chỉ dùng để theo dõi mà còn có thể áp dụng cho các mục đích chung trong ngành như quản lý năng lượng và tiết kiệm năng lượng. 

Trong thực tế, hệ thống đo năng lượng theo tiêu chuẩn được sử dụng để theo dõi mức tiêu thụ năng lượng hằng ngày của phương tiện; đồng thời thu thập dữ liệu về các yếu tố ảnh hưởng như chế độ vận hành và điều kiện môi trường, từ đó phân tích mối liên hệ giữa hoạt động vận hành và mức tiêu hao năng lượng. Bên cạnh đó, hệ thống còn hỗ trợ quản lý việc sử dụng điện giữa phương tiện và các hệ thống lắp đặt cố định, phục vụ các hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm nhằm cải tiến kỹ thuật. Ngoài ra, dữ liệu thu thập được cũng được sử dụng để dự báo chi phí năng lượng, góp phần đánh giá hiệu quả vận hành và mức tiêu thụ tổng thể.

An Dương