TCVN 14474:2025: Đánh giá pin phục vụ chuyển đổi mục đích sử dụng hoặc chế tạo lại

TCVN 14474:2025 được xây dựng trên cơ sở tham chiếu tiêu chuẩn quốc tế ANSI/CAN/UL 1974:2023, tập trung vào việc đánh giá pin để chuyển đổi mục đích sử dụng hoặc chế tạo lại. Điểm cốt lõi của tiêu chuẩn là thiết lập một quy trình đánh giá toàn diện, bao phủ toàn bộ vòng đời thứ hai của pin, từ khâu tiếp nhận pin đã qua sử dụng đến phân loại, thử nghiệm và tái lắp ráp. Theo cách tiếp cận này, pin không còn bị coi là chất thải sau vòng đời đầu tiên, mà trở thành nguồn tài nguyên thứ cấp có giá trị nếu được đánh giá và xử lý đúng cách.

Để đảm bảo tính minh bạch và độ tin cậy, tiêu chuẩn yêu cầu các đơn vị tham gia phải thu thập đầy đủ hồ sơ thiết kế, dữ liệu sản xuất, cũng như lịch sử vận hành của pin trước khi đưa vào quy trình đánh giá. Trong trường hợp không có đủ dữ liệu, pin buộc phải trải qua các phép thử kỹ thuật để xác định mức độ phù hợp với ứng dụng mới. Đặc biệt, tiêu chuẩn nhấn mạnh yêu cầu đồng nhất: các cell pin sử dụng để tái cấu hình phải cùng model và cùng nhà sản xuất nhằm hạn chế rủi ro mất cân bằng trong quá trình vận hành. 

 TCVN 14474:2025: Chuẩn hóa “vòng đời thứ hai” cho pin

Một điểm đáng chú ý khác của TCVN 14474:2025 là việc đặt ra các yêu cầu nghiêm ngặt về kiểm soát an toàn, yếu tố then chốt trong tái sử dụng pin lithium-ion. Tiêu chuẩn quy định chi tiết từ khâu kiểm tra ban đầu như đánh giá trực quan tình trạng pin, xem xét dữ liệu từ hệ thống quản lý pin (BMS), đến việc phát hiện các dấu hiệu hư hỏng vật lý hoặc suy giảm hiệu năng. Trên cơ sở đó, hàng loạt phép thử kỹ thuật bắt buộc được áp dụng như đo điện áp hở mạch, kiểm tra dung lượng, nội trở, khả năng tự xả, cũng như thử nghiệm chu kỳ sạc/xả. Những đánh giá này giúp xác định chính xác “tình trạng sức khỏe” của pin, từ đó quyết định khả năng tái sử dụng hay loại bỏ.

Không dừng lại ở kiểm tra kỹ thuật, tiêu chuẩn còn đặt ra yêu cầu đối với điều kiện vận hành của cơ sở đánh giá và chế tạo lại pin. Thiết bị thử nghiệm phải được hiệu chuẩn định kỳ, môi trường làm việc phải đáp ứng các quy định về an toàn điện, phòng cháy chữa cháy và kiểm soát vật liệu nguy hiểm. Điều này góp phần giảm thiểu rủi ro trong toàn bộ chuỗi hoạt động, từ đánh giá đến tái sản xuất.

Một nội dung mang tính nền tảng của tiêu chuẩn là hệ thống phân loại và phân cấp pin sau đánh giá. Các cell, mô-đun và gói pin sẽ được phân loại dựa trên các thông số như dung lượng, điện áp, nội trở và mức suy giảm hiệu năng. Việc phân cấp này nhằm đảm bảo rằng chỉ những thành phần có đặc tính tương đồng mới được lắp ráp cùng nhau, qua đó duy trì sự ổn định và an toàn trong quá trình vận hành. Thậm chí, tiêu chuẩn còn khuyến nghị áp dụng các phương pháp thống kê hiện đại để xác định ngưỡng phân loại, cho thấy cách tiếp cận khoa học và tiệm cận với thực tiễn quốc tế.

Bên cạnh đó, TCVN 14474:2025 không chỉ là một tài liệu kỹ thuật mà còn là công cụ thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực năng lượng. Khi số lượng pin thải ra từ xe điện ngày càng lớn, việc tái sử dụng chúng trong các hệ thống lưu trữ năng lượng tĩnh, điện mặt trời hoặc ứng dụng công nghiệp sẽ giúp giảm đáng kể chi phí đầu tư, đồng thời hạn chế áp lực lên môi trường. Quan trọng hơn, tiêu chuẩn góp phần tạo dựng niềm tin thị trường đối với các sản phẩm pin tái chế để hình thành và phát triển thị trường pin “vòng đời thứ hai”.

Có thể thấy, sự ra đời của TCVN 14474:2025 đánh dấu một bước tiến quan trọng trong quá trình chuẩn hóa ngành công nghiệp pin tại Việt Nam. Không chỉ giúp kiểm soát rủi ro kỹ thuật và an toàn, tiêu chuẩn này còn đặt nền móng cho một hệ sinh thái năng lượng bền vững, nơi mỗi viên pin có thể tiếp tục tạo ra giá trị sau vòng đời đầu tiên, đóng góp vào mục tiêu phát triển xanh và kinh tế tuần hoàn trong dài hạn.

Bảo Linh