TCVN 14492-1:2026 về đường ray có đá ba lát trong lĩnh vực đường sắt

Trong quá trình phát triển kết cấu hạ tầng đường sắt, chất lượng đường ray có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng khai thác, độ ổn định của công trình và an toàn chạy tàu. Không chỉ phụ thuộc vào chất lượng vật liệu, một tuyến đường ray còn phải đáp ứng yêu cầu về hình học, vị trí, khổ giới hạn, các bộ phận liên kết cũng như chất lượng thi công, cải tạo và bảo trì.

Đặc biệt, với đường ray có đá ba lát, nhiều hạng mục được triển khai đồng thời từ xây dựng mới, cải tạo đến bảo trì. Nếu các thông số kỹ thuật không được kiểm soát thống nhất hoặc việc nghiệm thu thiếu căn cứ cụ thể, những sai lệch về hình học đường ray, mặt cắt lớp đá ba lát, vị trí đường ray hay các bộ phận ghi, giao cắt có thể ảnh hưởng đến chất lượng khai thác.

Thực tế này đặt ra yêu cầu phải có những tiêu chí kỹ thuật rõ ràng để các bên tham gia xây dựng và quản lý hạ tầng có cùng cơ sở kiểm tra, đánh giá trước khi đưa công trình vào khai thác hoặc sau quá trình sửa chữa, bảo trì. TCVN 14492-1:2026 được xây dựng theo hướng đó, tập trung vào các yêu cầu và dung sai cần thiết cho công tác nghiệm thu đường ray.

Theo Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam (VSQI), TCVN 14492-1:2026 có tên “Kết cấu hạ tầng đường sắt – Nghiệm thu công trình – Phần 1: Công tác trên đường ray có đá ba lát – Đường ray thông thường, ghi và giao cắt”. Tiêu chuẩn được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.

TCVN 14492-1:2026 đưa ra các yêu cầu kỹ thuật và dung sai để nghiệm thu công tác trên đường ray có đá ba lát. Phạm vi áp dụng là đường sắt quốc gia khổ 1.435 mm, bao gồm đường ray thông thường, ghi và giao cắt, cùng các thiết bị co giãn ray thuộc kết cấu đường ray.

Các công tác được đề cập gồm xây dựng đường ray mới, cải tạo đường ray và bảo trì đường ray. Đối với những tuyến đường được xây dựng trước thời điểm tiêu chuẩn được công bố, tùy điều kiện thực tế có thể lựa chọn áp dụng một số quy định phù hợp trong quá trình cải tạo và bảo trì.

Điểm đáng chú ý là tiêu chuẩn không chỉ tập trung vào bản thân thanh ray mà bao quát nhiều yếu tố cấu thành và ảnh hưởng đến chất lượng kết cấu đường ray. Trong đó có yêu cầu đối với kết cấu hạ tầng, hình học đường ray, vị trí tuyệt đối của đường ray, thông số làm việc của máy thi công và bảo trì chạy trên đường ray, các bộ phận đường ray và mặt cắt ngang lớp đá ba lát.

Một yêu cầu quan trọng của tiêu chuẩn là kiểm soát các thông số kỹ thuật trong quá trình nghiệm thu thay vì chỉ đánh giá riêng lẻ từng hạng mục. Các phép đo, kiểm tra xác nhận và kiểm tra chất lượng phải được thực hiện trong phạm vi nghiệm thu theo những yêu cầu được quy định.

Tiêu chuẩn đưa ra các yêu cầu về kiểm tra chất lượng đối với bộ phận giao cắt. Đây là những bộ phận có vai trò quan trọng trong tổ chức vận hành đường sắt nên việc kiểm soát thông số kỹ thuật và chất lượng lắp đặt cần được thực hiện chặt chẽ.

Bên cạnh yêu cầu kỹ thuật, TCVN 14492-1:2026 còn yêu cầu về trách nhiệm và tài liệu cần thiết cho công tác nghiệm thu. Theo đó, việc nghiệm thu không chỉ là bước kiểm tra tại hiện trường mà cần được gắn với hồ sơ, trách nhiệm của các bên và các thông tin kỹ thuật liên quan đến công trình.

Một nội dung khác được tiêu chuẩn lưu ý là vật liệu đường ray phải đáp ứng các tiêu chí nghiệm thu liên quan của khách hàng hoặc chủ đầu tư, đồng thời phù hợp với các thông số kỹ thuật do nhà cung cấp đưa ra.

TCVN 14492-1:2026 không áp dụng cho hệ thống đường sắt đô thị hoặc đường ray không đá ba lát. Tiêu chuẩn cũng không bao gồm các công tác liên quan đến tạo lại biên dạng nấm ray và các phép đo liên quan, ngoại trừ một số phép đo phục vụ an toàn; những nội dung này được đề cập trong các phần khác của bộ tiêu chuẩn EN 13231. Ngoài ra, công tác cải tạo ke ga và các công tác liên quan đến đường ngang cũng nằm ngoài phạm vi của tiêu chuẩn.

Việc ban hành tiêu chuẩn tạo thêm cơ sở kỹ thuật thống nhất cho hoạt động nghiệm thu đường ray có đá ba lát, từ đó hỗ trợ các chủ đầu tư, đơn vị thi công, bảo trì và quản lý hạ tầng kiểm soát chất lượng công trình theo những tiêu chí cụ thể. Đây cũng là cơ sở quan trọng để nâng cao tính đồng bộ trong kiểm tra, đánh giá và quản lý chất lượng kết cấu hạ tầng đường sắt trong quá trình xây dựng và khai thác.

An Dương