TCVN 13955:2026 yêu cầu thiết kế, thi công, nghiệm thu cống thoát nước đào ngầm

Tại các đô thị, hệ thống thoát nước phải được xây dựng, cải tạo trong điều kiện ngày càng phức tạp khi quỹ đất hạn chế, mật độ công trình và phương tiện giao thông ngày càng cao. Việc đào mở toàn bộ mặt đường để đặt cống có thể gây ảnh hưởng lớn đến giao thông, sinh hoạt, công trình hiện hữu và hạ tầng kỹ thuật ngầm.

Trong bối cảnh đó, thi công cống bằng phương pháp đào ngầm là giải pháp giúp hạn chế việc đào phá bề mặt, đặc biệt phù hợp với những tuyến đi qua khu vực đô thị đông đúc hoặc có nhiều công trình hiện hữu. Tuy nhiên, phương pháp này cũng đặt ra yêu cầu cao về khảo sát địa chất, kiểm soát vị trí tuyến, áp lực đất và nước ngầm, thiết bị đào cũng như khả năng bảo vệ các công trình xung quanh.

Để có cơ sở kỹ thuật thống nhất, TCVN 13955:2026 - Cống thoát nước thi công bằng phương pháp đào ngầm - Yêu cầu về thiết kế, thi công và nghiệm thu đã được công bố năm 2026. Tiêu chuẩn do Viện Khoa học công nghệ xây dựng biên soạn, Bộ Xây dựng đề nghị, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia thẩm định và Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.

Cống thoát nước đào ngầm nên đảm bảo yêu cầu kỹ thuật theo tiêu chuẩn. (Ảnh minh họa)

Theo TCVN 13955:2026, tiêu chuẩn đưa ra các yêu cầu đối với khảo sát, thiết kế, thi công và nghiệm thu cống thoát nước thải, nước mưa khu vực đô thị được thi công bằng phương pháp đào ngầm, với đường kính trong từ 1.000 mm đến 3.000 mm. Tiêu chuẩn áp dụng cho các khu vực có điều kiện động đất với giá trị tham chiếu theo quy định nêu trong tiêu chuẩn nhỏ hơn 0,1g.

Tiêu chuẩn không áp dụng đối với cống luồn (điu-ke) và cống có áp. Đồng thời, không sử dụng tiêu chuẩn này để thiết kế, xây dựng hệ thống cống tại khu vực đất lún sụt hoặc nơi xuất hiện các quá trình địa chất nguy hiểm như các-tơ, sạt lở, băng giá. Những trường hợp này phải áp dụng các tiêu chuẩn liên quan.

Một trong những yêu cầu được đặt ra là phải khảo sát đầy đủ điều kiện địa hình, địa chất, địa chất thủy văn và các công trình hiện hữu trước khi triển khai dự án. Khảo sát trắc địa phải cung cấp thông tin về địa hình, hiện trạng khu vực, nhà và công trình hiện hữu, công trình ngầm, mạng lưới kỹ thuật và các đối tượng quy hoạch có liên quan.

Đối với khảo sát địa chất, tiêu chuẩn yêu cầu bố trí các hố khoan dọc tuyến cống. Khoảng cách giữa các hố khoan thông thường không vượt quá 50 m và không vượt quá 20 m tại khu vực có cấu trúc địa chất phức tạp hoặc khu vực có công trình xây dựng. Việc khảo sát còn phải xem xét đất, nước ngầm, các công trình ngầm và nguy cơ địa chất có thể ảnh hưởng đến quá trình thi công, sử dụng công trình.

Kết quả khảo sát địa chất công trình phải được lập thành báo cáo, thể hiện đặc điểm địa chất, địa chất thủy văn, các mối nguy hiểm và rủi ro có khả năng xuất hiện. Với khu vực phức tạp, tiêu chuẩn cũng đặt vấn đề quan trắc lâu dài nếu các yếu tố bất lợi có thể tiếp tục xảy ra trong quá trình thi công và vận hành.

Ở khâu thiết kế, TCVN 13955:2026 yêu cầu việc thiết kế phải tuân thủ nhiệm vụ thiết kế, các tiêu chuẩn liên quan và yêu cầu kỹ thuật của sản phẩm ống cống. Đồng thời phải tính đến sơ đồ tổng thể của hệ thống thoát nước đô thị, kết quả khảo sát xây dựng, điều kiện địa chất thủy văn, tải trọng tác động lên cống và các yêu cầu về vệ sinh môi trường.

Tiêu chuẩn cũng quy định việc tính toán lưu lượng nước thải, nước mưa và các thông số thủy lực của hệ thống. Chẳng hạn, độ đầy tối đa của cống trong một số trường hợp được xác định ở mức H/D = 0,95; vận tốc dòng chảy phải được kiểm soát phù hợp với loại cống và mục đích thoát nước. Với cống bê tông cốt thép, vận tốc nước thải sinh hoạt không được vượt quá 2,0 m/s và nước mưa không quá 4,0 m/s.

Bên cạnh đó, kết cấu cống phải đáp ứng yêu cầu chịu tải, lắp đặt và vận hành lâu dài. Các mối nối cần được bịt kín bằng gioăng cao su và vật liệu phù hợp; trong môi trường có tính xâm thực cao, tiêu chuẩn yêu cầu xem xét sử dụng giải pháp bảo vệ phù hợp như lớp màng chống thấm polyetylen.

TCVN 13955:2026 xác định biện pháp thi công là một phần của hồ sơ thiết kế. Công nghệ và các công tác đặc thù phải phù hợp với điều kiện địa chất, địa chất thủy văn, công trình đường sắt, tàu điện ngầm, công trình hiện hữu, không gian xanh và hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị.

Biện pháp thi công phải lựa chọn máy móc phù hợp, xác định thông số khiên đào, tổ chức trắc đạc và kiểm tra trong quá trình thi công, đồng thời có phương án bảo vệ công trình hiện hữu và hệ thống thông tin, đường ống ngầm. Các yêu cầu về thông gió, chiếu sáng, thoát nước, kiểm soát chấn động, tiếng ồn, an toàn lao động, phòng cháy chữa cháy và ứng phó sự cố cũng phải được tính đến.

Đặc biệt, với điều kiện địa chất thủy văn phức tạp, tiêu chuẩn đề cập việc sử dụng khiên đào cân bằng áp lực bằng bentonite, đất, khí nén hoặc bọt khí tùy điều kiện thực tế.

Công tác kiểm tra không chỉ thực hiện khi công trình hoàn thành mà được tiến hành xuyên suốt quá trình thi công. Trước khi thi công phải kiểm tra hồ sơ thiết kế, vật liệu, sản phẩm và thiết bị. Trong quá trình xây dựng, phải kiểm tra tuyến, giếng đứng, hố kích, công tác đào ngầm, khối lượng đất đào, tình trạng bên trong cống, độ lệch của khiên đào và việc lắp đặt ống.

Khi nghiệm thu, hồ sơ phải được chuẩn bị đầy đủ; độ chính xác của tuyến cống theo phương ngang và phương đứng phải được xác nhận bằng số liệu quan trắc. Việc nghiệm thu còn bao gồm kiểm tra các thí nghiệm kiểm soát chất lượng, công tác bơm vữa, tình trạng ống cống bê tông cốt thép và việc khắc phục các thiếu sót phát hiện trong quá trình kiểm tra.

Như vậy, TCVN 13955:2026 không chỉ đưa ra yêu cầu đối với một công đoạn riêng lẻ mà bao quát từ khảo sát, thiết kế đến thi công và nghiệm thu. Việc áp dụng thống nhất các yêu cầu này sẽ góp phần kiểm soát rủi ro khi thi công cống ngầm, hạn chế tác động đến hạ tầng hiện hữu, đồng thời nâng cao độ an toàn, độ bền và khả năng vận hành của hệ thống thoát nước đô thị.

An Dương