TCVN 14499-2-201:2025 về pin chuyển đổi mục đích và tái sử dụng

Sự phát triển mạnh của xe điện và năng lượng tái tạo đang kéo theo một bài toán lớn về vòng đời pin lithium-ion sau sử dụng. Khi hàng triệu bộ pin dần hết khả năng đáp ứng cho phương tiện giao thông, nhiều doanh nghiệp trên thế giới bắt đầu chuyển hướng sang tái sử dụng pin cho các hệ thống lưu trữ điện năng nhằm kéo dài giá trị khai thác và giảm áp lực rác thải công nghệ.

Tuy nhiên, việc đưa các bộ pin đã qua sử dụng vào hệ thống lưu trữ điện không đơn giản như tái lắp ráp thiết bị điện tử thông thường. Sau quá trình vận hành, mỗi bộ pin có thể suy giảm hiệu suất ở mức khác nhau, tiềm ẩn nguy cơ mất ổn định nhiệt, chập cháy hoặc giảm độ tin cậy khi tích hợp vào hệ thống mới.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu xây dựng các tiêu chuẩn đánh giá chất lượng, an toàn và hiệu suất đối với pin tái sử dụng ngày càng trở nên cấp thiết. Nếu thiếu quy trình thử nghiệm thống nhất, thị trường lưu trữ điện năng có thể đối mặt với rủi ro lớn về an toàn vận hành cũng như khó kiểm soát chất lượng thiết bị.

Thử nghiệm hệ thống lưu trữ điện năng sử dụng pin chuyển đổi đổi mục đích sử dụng và tái sử dụng theo tiêu chuẩn góp phần phát triển năng lượng xanh bền vững. Ảnh minh họa

Chính vì vậy, việc ban hành Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14499-2-201:2025, tương đương IEC/TR 62933-2-201:2024, được xem là bước đi quan trọng nhằm thiết lập cơ sở kỹ thuật cho việc đánh giá hệ thống lưu trữ điện năng sử dụng pin chuyển đổi mục đích và pin tái sử dụng tại Việt Nam.

Theo nội dung tiêu chuẩn, TCVN 14499-2-201:2025 tập trung rà soát các thông số kỹ thuật và phương pháp thử đối với hệ thống lưu trữ điện năng sử dụng pin đã qua sử dụng hoặc pin được chuyển đổi mục đích khai thác. Tiêu chuẩn này đóng vai trò định hướng cho việc kiểm tra, đánh giá và xác nhận mức độ phù hợp của hệ thống trước khi đưa vào vận hành thực tế.

Điểm đáng chú ý là tiêu chuẩn không chỉ xem xét từng cell pin riêng lẻ mà còn đánh giá tổng thể hệ thống lưu trữ, bao gồm khả năng tích hợp, quản lý năng lượng, hiệu suất vận hành, độ an toàn và khả năng đáp ứng trong các điều kiện làm việc khác nhau.

Theo các chuyên gia năng lượng, pin lithium-ion sau khi không còn phù hợp cho xe điện vẫn có thể duy trì khoảng 70-80% dung lượng ban đầu. Với mức hiệu suất này, pin hoàn toàn có thể tiếp tục được sử dụng cho các hệ thống lưu trữ điện tĩnh như lưu trữ điện mặt trời, điện gió hoặc hệ thống dự phòng năng lượng.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất nằm ở việc đánh giá chính xác tình trạng pin sau sử dụng. Các bộ pin có thể đã trải qua hàng nghìn chu kỳ sạc-xả, chịu tác động nhiệt hoặc xuống cấp không đồng đều giữa các module. Nếu không có phương pháp thử nghiệm chuẩn hóa, nguy cơ xảy ra sự cố kỹ thuật sẽ rất lớn.

TCVN 14499-2-201:2025 vì vậy đặc biệt nhấn mạnh tới các yêu cầu thử nghiệm liên quan đến hiệu suất điện, độ ổn định nhiệt, độ bền chu kỳ và khả năng vận hành an toàn của hệ thống lưu trữ. Tiêu chuẩn cũng đề cập việc đánh giá dữ liệu lịch sử sử dụng pin nhằm xác định mức độ phù hợp trước khi tái triển khai.

Một trong những ý nghĩa quan trọng của tiêu chuẩn là thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực năng lượng. Thay vì loại bỏ hoàn toàn pin sau khi hết vòng đời trên xe điện, việc tái sử dụng cho lưu trữ năng lượng giúp kéo dài thời gian khai thác tài nguyên, giảm áp lực xử lý chất thải nguy hại và tiết kiệm chi phí đầu tư.

Trong bối cảnh nhu cầu lưu trữ điện ngày càng tăng để phục vụ phát triển năng lượng tái tạo, pin tái sử dụng đang được xem là giải pháp có tiềm năng lớn về chi phí. Nhiều quốc gia hiện đã triển khai các dự án lưu trữ điện quy mô lớn sử dụng pin xe điện cũ nhằm hỗ trợ cân bằng tải cho lưới điện.

Tại Việt Nam, xu hướng phát triển điện mặt trời áp mái, điện gió và xe điện đang mở ra nhu cầu lớn đối với công nghệ lưu trữ năng lượng. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng nếu thiếu tiêu chuẩn kỹ thuật đồng bộ, thị trường có thể đối mặt với nguy cơ xuất hiện các hệ thống lưu trữ kém chất lượng hoặc không bảo đảm an toàn cháy nổ.

Bên cạnh yếu tố an toàn, tiêu chuẩn hóa còn giúp tạo niềm tin cho nhà đầu tư và doanh nghiệp khi tham gia thị trường lưu trữ điện năng. Các quy trình thử nghiệm và đánh giá rõ ràng sẽ giúp minh bạch chất lượng sản phẩm, giảm rủi ro kỹ thuật và nâng cao khả năng thương mại hóa các giải pháp pin tái sử dụng.

Theo nhiều chuyên gia, tương lai của ngành năng lượng không chỉ nằm ở việc sản xuất điện sạch mà còn phụ thuộc lớn vào khả năng lưu trữ và tái sử dụng tài nguyên hiệu quả. Trong xu hướng đó, các tiêu chuẩn kỹ thuật cho hệ thống pin tái sử dụng sẽ đóng vai trò nền tảng để bảo đảm phát triển bền vững.

TCVN 14499-2-201:2025 vì vậy không đơn thuần là một tài liệu kỹ thuật mà còn là bước chuẩn bị cần thiết cho giai đoạn chuyển đổi năng lượng mới, nơi pin lưu trữ sẽ trở thành mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái năng lượng xanh và kinh tế tuần hoàn.

An Dương