TCVN 14499-4-2:2025 – Đánh giá tác động môi trường của hỏng hóc pin trong hệ thống lưu trữ điện năng

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu và xu hướng phát triển mạnh mẽ của các nguồn năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ điện năng, đặc biệt là các hệ thống lưu trữ điện hóa sử dụng pin, ngày càng được triển khai rộng rãi tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Các hệ thống này đóng vai trò quan trọng trong việc cân bằng phụ tải, ổn định lưới điện, tích hợp năng lượng tái tạo và bảo đảm an ninh năng lượng. Tuy nhiên, cùng với lợi ích mang lại, việc sử dụng pin trong hệ thống lưu trữ điện năng cũng đặt ra những thách thức đáng kể về môi trường, đặc biệt là trong các tình huống hỏng hóc, sự cố hoặc tai nạn.

Thực tế cho thấy, các sự cố liên quan đến pin như quá nhiệt, rò rỉ hóa chất, cháy nổ hoặc hư hỏng cấu trúc có thể gây ra những tác động nghiêm trọng đến môi trường xung quanh. Các chất điện phân, kim loại nặng và hợp chất hóa học trong pin nếu phát tán ra môi trường có nguy cơ gây ô nhiễm đất, nước và không khí, ảnh hưởng đến hệ sinh thái cũng như sức khỏe con người. Trong khi đó, việc đánh giá tác động môi trường của các hỏng hóc pin trong hệ thống lưu trữ điện năng vẫn còn chưa được thực hiện một cách thống nhất, đặc biệt đối với các dự án mới triển khai ở quy mô lớn.

Ở Việt Nam, cùng với sự gia tăng nhanh chóng của các dự án năng lượng tái tạo và lưu trữ điện, yêu cầu về quản lý rủi ro môi trường và bảo vệ môi trường ngày càng trở nên cấp thiết. Trước đây, các đánh giá tác động môi trường đối với hệ thống lưu trữ điện hóa thường được thực hiện theo những hướng dẫn chung hoặc dựa trên kinh nghiệm quốc tế rời rạc, thiếu một khung kỹ thuật chuyên biệt cho các tình huống hỏng hóc pin. Điều này gây khó khăn cho cơ quan quản lý, chủ đầu tư và đơn vị vận hành trong việc nhận diện đầy đủ nguy cơ, cũng như xây dựng các biện pháp phòng ngừa và ứng phó phù hợp.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14499-4-2:2025, tương đương với IEC 62933-4-2:2025, đã được ban hành nhằm cung cấp hướng dẫn về các vấn đề môi trường liên quan đến hệ thống lưu trữ điện năng, tập trung cụ thể vào đánh giá tác động môi trường của hỏng hóc pin trong các hệ thống lưu trữ điện hóa. Tiêu chuẩn này là một phần trong loạt tiêu chuẩn TCVN 14499 về hệ thống lưu trữ điện năng, góp phần hoàn thiện khung tiêu chuẩn kỹ thuật cho lĩnh vực còn tương đối mới nhưng đang phát triển nhanh chóng này.

Đánh giá tác động môi trường của hỏng hóc pin trong hệ thống lưu trữ điện hóa nên đáp ứng tiêu chuẩn để quản lý rủi ro môi trường. Ảnh minh họa 

TCVN 14499-4-2:2025 không đi sâu vào yêu cầu thiết kế hay thử nghiệm kỹ thuật của pin, mà tập trung đưa ra cách tiếp cận có hệ thống để nhận diện, phân tích và đánh giá các tác động môi trường có thể phát sinh khi xảy ra hỏng hóc pin. Tiêu chuẩn nhấn mạnh rằng, việc đánh giá tác động môi trường cần được xem xét trong suốt vòng đời của hệ thống lưu trữ điện năng, đặc biệt trong các kịch bản sự cố bất thường, thay vì chỉ giới hạn ở điều kiện vận hành bình thường.

Một nội dung quan trọng của tiêu chuẩn là việc xác định các dạng hỏng hóc pin có thể xảy ra trong hệ thống lưu trữ điện hóa và các con đường phát tán tác nhân gây ô nhiễm ra môi trường. Trên cơ sở đó, tiêu chuẩn hướng dẫn đánh giá các tác động tiềm ẩn đối với môi trường đất, nước, không khí và các khu vực xung quanh nơi lắp đặt hệ thống. Cách tiếp cận này giúp các bên liên quan không chỉ nhìn nhận rủi ro ở góc độ kỹ thuật, mà còn xem xét đầy đủ các khía cạnh môi trường và an toàn.

Bên cạnh việc nhận diện tác động, TCVN 14499-4-2:2025 cũng nhấn mạnh vai trò của các biện pháp phòng ngừa và giảm thiểu tác động môi trường. Tiêu chuẩn khuyến khích việc tích hợp các yếu tố môi trường ngay từ giai đoạn hoạch định, thiết kế và lựa chọn công nghệ cho hệ thống lưu trữ điện năng. Đồng thời, các kế hoạch ứng phó sự cố, thu gom, xử lý chất thải và phục hồi môi trường sau hỏng hóc pin cần được xem xét như một phần không thể tách rời của quá trình đánh giá.

Từ góc độ yêu cầu chung, tiêu chuẩn đặt ra các nguyên tắc cơ bản cho việc đánh giá tác động môi trường của hỏng hóc pin trong hệ thống lưu trữ điện hóa. Theo đó, việc đánh giá cần được thực hiện một cách có hệ thống, dựa trên các kịch bản hỏng hóc hợp lý; phải xem xét đầy đủ các yếu tố môi trường chịu tác động; và cần bảo đảm tính minh bạch, khả năng so sánh và áp dụng trong các bối cảnh khác nhau. Tiêu chuẩn cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc phối hợp với các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường hiện hành và các tiêu chuẩn kỹ thuật có liên quan.

Có thể thấy, TCVN 14499-4-2:2025 đóng vai trò quan trọng trong việc bổ sung góc nhìn môi trường vào hệ thống tiêu chuẩn về lưu trữ điện năng tại Việt Nam. Việc áp dụng tiêu chuẩn này không chỉ giúp nâng cao năng lực đánh giá và quản lý rủi ro môi trường đối với các hệ thống lưu trữ điện hóa, mà còn góp phần thúc đẩy phát triển năng lượng bền vững, hài hòa giữa mục tiêu kinh tế, kỹ thuật và bảo vệ môi trường trong quá trình chuyển dịch năng lượng quốc gia.

An Dương