TCVN 14499-5-3:2025 về an toàn hệ thống lưu trữ điện năng tích hợp lưới điện

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, hệ thống lưu trữ điện năng (EES) đang trở thành một mắt xích quan trọng trong việc đảm bảo ổn định vận hành lưới điện. Tại Việt Nam, cùng với sự phát triển nhanh của năng lượng tái tạo như điện mặt trời và điện gió, nhu cầu tích hợp các hệ thống lưu trữ để cân bằng cung – cầu điện năng ngày càng cấp thiết. Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy vẫn còn nhiều thách thức liên quan đến an toàn vận hành, đặc biệt với các hệ thống dựa trên nguyên lý điện hóa như pin lithium-ion.

Các sự cố cháy nổ liên quan đến hệ thống lưu trữ điện đã từng được ghi nhận tại một số quốc gia, làm dấy lên lo ngại về rủi ro kỹ thuật và an toàn. Nguyên nhân thường đến từ lỗi thiết kế, vận hành sai quy trình, hoặc thiếu các tiêu chuẩn đồng bộ trong quản lý và kiểm soát hệ thống. Tại Việt Nam, việc thiếu khung tiêu chuẩn cụ thể cho các hệ thống EES tích hợp lưới điện khiến doanh nghiệp và đơn vị vận hành gặp khó khăn trong việc triển khai, đánh giá rủi ro cũng như xây dựng phương án ứng phó sự cố.

Trong bối cảnh đó, việc ban hành tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14499-5-3:2025 (tương đương IEC 62933-5-3:2023) được xem là bước đi quan trọng nhằm hoàn thiện hành lang kỹ thuật, đảm bảo an toàn cho hệ thống lưu trữ điện năng tích hợp lưới điện, đặc biệt trong các tình huống vận hành đặc biệt như sửa đổi ngoài kế hoạch.

Hệ thống lưu trữ điện năng tích hợp lưới đáp ứng tiêu chuẩn góp phần giảm rủi ro, nâng cao độ tin cậy. Ảnh minh họa

Tiêu chuẩn này tập trung vào các yêu cầu an toàn đối với hệ thống EES sử dụng công nghệ điện hóa khi thực hiện các thay đổi ngoài kế hoạch, như nâng cấp, thay thế hoặc điều chỉnh cấu hình hệ thống trong quá trình vận hành. Đây là những tình huống tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Một trong những nội dung cốt lõi của tiêu chuẩn là yêu cầu đánh giá rủi ro toàn diện trước khi thực hiện bất kỳ thay đổi nào đối với hệ thống. Việc này bao gồm phân tích các nguy cơ liên quan đến điện, nhiệt, hóa học và cơ học, từ đó xây dựng phương án kiểm soát phù hợp. Tiêu chuẩn nhấn mạnh rằng mọi thay đổi đều phải được xem xét trong mối liên hệ với toàn bộ hệ thống, tránh gây ra các tác động dây chuyền ngoài ý muốn.

Bên cạnh đó, tiêu chuẩn cũng đưa ra yêu cầu rõ ràng về quy trình quản lý thay đổi. Các đơn vị vận hành cần thiết lập quy trình phê duyệt, kiểm tra và giám sát chặt chẽ đối với mọi hoạt động sửa đổi. Hồ sơ kỹ thuật phải được cập nhật đầy đủ, đảm bảo khả năng truy xuất và phục vụ công tác kiểm tra, đánh giá sau này.

Yếu tố con người cũng được đặc biệt chú trọng. Tiêu chuẩn yêu cầu nhân sự tham gia vào quá trình sửa đổi hệ thống phải được đào tạo chuyên môn phù hợp, hiểu rõ đặc tính kỹ thuật của hệ thống lưu trữ điện năng, cũng như các nguy cơ tiềm ẩn. Đồng thời, cần có quy trình phân công trách nhiệm rõ ràng nhằm tránh sai sót trong quá trình thực hiện.

Về mặt kỹ thuật, tiêu chuẩn đề cập đến việc kiểm soát các thông số vận hành quan trọng như nhiệt độ, điện áp, dòng điện và trạng thái sạc của hệ thống. Các thiết bị giám sát và cảnh báo phải hoạt động ổn định, đảm bảo phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Trong trường hợp xảy ra sự cố, hệ thống cần có cơ chế tự động ngắt hoặc chuyển sang trạng thái an toàn để giảm thiểu thiệt hại.

Ngoài ra, tiêu chuẩn cũng yêu cầu xây dựng các kịch bản ứng phó sự cố, bao gồm cháy nổ, rò rỉ hóa chất hoặc mất kiểm soát nhiệt. Các phương án này cần được thử nghiệm định kỳ nhằm đảm bảo tính khả thi và hiệu quả khi áp dụng trong thực tế. Việc phối hợp với lực lượng phòng cháy chữa cháy và các cơ quan chức năng cũng được khuyến khích để nâng cao khả năng ứng phó.

Một điểm đáng chú ý là tiêu chuẩn khuyến khích áp dụng các công nghệ tiên tiến trong quản lý và vận hành hệ thống, như hệ thống điều khiển thông minh, phân tích dữ liệu và cảnh báo sớm. Điều này không chỉ giúp nâng cao mức độ an toàn mà còn tối ưu hóa hiệu quả hoạt động của hệ thống lưu trữ điện năng.

Việc áp dụng TCVN 14499-5-3:2025 được kỳ vọng sẽ giúp các doanh nghiệp và đơn vị vận hành tại Việt Nam có cơ sở rõ ràng để triển khai các hệ thống EES một cách an toàn và hiệu quả. Đồng thời, tiêu chuẩn cũng góp phần nâng cao năng lực quản lý rủi ro, giảm thiểu sự cố và tăng cường độ tin cậy của lưới điện quốc gia.

Khi hệ thống năng lượng ngày càng phụ thuộc vào các nguồn tái tạo, vai trò của lưu trữ điện năng sẽ càng trở nên quan trọng. Việc xây dựng và tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn như TCVN 14499-5-3:2025 không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là nền tảng để phát triển hệ thống năng lượng bền vững, an toàn và linh hoạt hơn trong tương lai.

An Dương