TCVN 14549-3:2025: Bước tiến mới trong truy xuất nguồn gốc gỗ

Theo tiêu chuẩn, phương pháp này sử dụng công nghệ quang phổ khối lượng DART-TOFMS để nhận diện gỗ thông qua dấu vết hóa học đặc trưng của từng loài. Đây là công nghệ cho phép phân tích nhanh mẫu vật mà không cần xử lý phức tạp, giúp tăng tốc độ giám định và nâng cao độ chính xác trong phân loại gỗ.

Điểm cốt lõi của TCVN 14549-3:2025 là quy định phương pháp xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ định loại gỗ. Theo đó, cơ sở dữ liệu được xem là yếu tố quan trọng nhất trong việc nhận diện chủng loại gỗ bằng công nghệ quang phổ khối lượng. Tiêu chuẩn hướng dẫn việc chuẩn hóa quy trình tạo dữ liệu, đặt tên tệp, xây dựng thư viện phổ và tích hợp với hệ thống dữ liệu ForeST©.

Tiêu chuẩn chỉ áp dụng cho các loại gỗ nguyên chưa qua xử lý bảo quản hoặc biến tính. Điều này nhằm đảm bảo các đặc điểm hóa học tự nhiên của gỗ không bị thay đổi, từ đó giúp kết quả phân tích đạt độ tin cậy cao hơn.

Ngoài ra, TCVN 14549-3:2025 còn viện dẫn nhiều tiêu chuẩn liên quan như TCVN 14121:2024 về định loại gỗ dựa trên đặc điểm cấu tạo thô đại và hiển vi; TCVN 14549-1:2025 về thuật ngữ, định nghĩa; và TCVN 14549-2:2025 về lấy mẫu. Việc liên kết các tiêu chuẩn này tạo thành quy trình đồng bộ từ lấy mẫu, xây dựng dữ liệu đến nhận diện gỗ.

Theo các tài liệu giới thiệu tiêu chuẩn, trong quá trình xây dựng cơ sở dữ liệu, hệ thống cần đảm bảo tính đồng nhất về cấu trúc dữ liệu và khả năng tích hợp với thư viện phổ NIST cũng như cơ sở dữ liệu ForeST©. Công nghệ này đặc biệt phù hợp với hệ thống thiết bị JEOL Accu-TOF MS, đồng thời cho phép hiệu chuẩn nhiều thông số kỹ thuật để chuẩn hóa kết quả phân tích.

Việc chuẩn hóa cơ sở dữ liệu giám định gỗ có ý nghĩa lớn trong bối cảnh thương mại gỗ toàn cầu ngày càng siết chặt yêu cầu truy xuất nguồn gốc. Nhiều thị trường nhập khẩu lớn hiện yêu cầu chứng minh tính hợp pháp của gỗ và sản phẩm gỗ nhằm chống khai thác bất hợp pháp, bảo vệ đa dạng sinh học và thực hiện cam kết phát triển bền vững.

Trong thực tế, việc nhận diện bằng mắt thường hoặc dựa trên cấu tạo hiển vi đôi khi gặp khó khăn với các loài gỗ có đặc điểm tương đồng. Công nghệ DART-TOFMS giúp bổ sung công cụ giám định hiện đại dựa trên “dấu vân tay hóa học”, hỗ trợ cơ quan kiểm lâm, hải quan và doanh nghiệp xác định nhanh chủng loại gỗ.

Không chỉ phục vụ quản lý nhà nước, tiêu chuẩn này còn mở ra khả năng xây dựng ngân hàng dữ liệu gỗ Việt Nam phục vụ nghiên cứu khoa học, bảo tồn nguồn gen và hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu nâng cao năng lực truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Trong xu hướng chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ cao vào quản lý tài nguyên rừng, TCVN 14549-3:2025 được xem là nền tảng kỹ thuật quan trọng để hiện đại hóa hoạt động giám định lâm sản tại Việt Nam. Khi cơ sở dữ liệu được xây dựng đồng bộ và chuẩn hóa, quá trình nhận diện gỗ sẽ nhanh hơn, chính xác hơn và giảm phụ thuộc vào kinh nghiệm cảm quan truyền thống.

An Nguyên