TCVN 14607-4:2026 về chất lượng và phương pháp kiểm tra vật liệu nhân giống cây sầu riêng

Sầu riêng là cây ăn quả có giá trị kinh tế, vì vậy việc lựa chọn giống và cây giống trước khi trồng có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình hình thành vườn cây. Nếu vật liệu nhân giống không đúng giống, cây sinh trưởng kém hoặc mang dấu hiệu bệnh, người trồng có thể gặp khó khăn trong quá trình chăm sóc, ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư.

Trong thực tế sản xuất, cây giống sầu riêng có thể được tạo ra bằng phương pháp ghép. Chất lượng cây thành phẩm không chỉ phụ thuộc vào hình thái bên ngoài mà còn liên quan đến nguồn gốc cành ghép, mắt ghép, gốc ghép và quy trình sản xuất tại vườn ươm. Vì vậy, việc kiểm soát chất lượng cần được thực hiện từ khâu lựa chọn vật liệu ban đầu, thay vì chỉ đánh giá cây khi chuẩn bị xuất bán.

Từ yêu cầu đó, TCVN 14607-4:2026 – Giống cây nông nghiệp – Yêu cầu đối với vật liệu nhân giống – Phần 4: Giống sầu riêng quy định các yêu cầu về chất lượng và phương pháp kiểm tra vật liệu nhân giống cây sầu riêng đã được ban hành.

Tiêu chuẩn tập trung vào các nhóm vật liệu gồm cành ghép, mắt ghép, gốc ghép và cây giống ghép. Đây là những yếu tố cần được xem xét nhằm bảo đảm cây giống đáp ứng yêu cầu về tính đúng giống, độ thuần giống và chất lượng trước khi đưa ra sản xuất.

Đối với cành ghép, mắt ghép, tiêu chuẩn yêu cầu lựa chọn vật liệu từ cây đầu dòng hoặc vườn cây đầu dòng, có hồ sơ và nhật ký khai thác. Cành ghép không được có biểu hiện nghi nhiễm bệnh; mắt ghép phải được nhận diện rõ tại vị trí nách lá. Những yêu cầu này giúp kiểm soát nguồn vật liệu sử dụng trong nhân giống và hỗ trợ truy xuất thông tin khi cần kiểm tra.

Với gốc ghép, tiêu chuẩn chú trọng tình trạng bộ rễ và dấu hiệu bệnh. Gốc ghép cần có rễ cọc không bị cong tại vị trí cổ rễ, có rễ tơ, đồng thời không có biểu hiện nghi nhiễm bệnh thối rễ, nứt thân, xì mủ. Cơ sở sản xuất cũng cần có hồ sơ về vườn cây lấy hạt, nguồn gốc hạt và các thông tin liên quan đến vật liệu được sử dụng làm gốc ghép.

Như vậy, việc kiểm soát chất lượng không chỉ dựa vào quan sát cây thành phẩm mà còn cần xem xét nguồn gốc vật liệu và hồ sơ sản xuất. Đây là cơ sở để hạn chế tình trạng sử dụng vật liệu không rõ nguồn gốc hoặc không đáp ứng yêu cầu trong quá trình nhân giống.

Bên cạnh yêu cầu đối với cành ghép và gốc ghép, TCVN 14607-4:2026 đặt ra các tiêu chí đánh giá cây giống trước khi xuất vườn. Cây phải bảo đảm tính đúng giống, độ thuần giống và chất lượng vật liệu nhân giống theo quy định. Tiêu chuẩn cũng yêu cầu cây giống được đặt ở nơi có đủ ánh sáng tối thiểu hai tuần trước khi xuất vườn.

Về hình thái, bộ rễ là một trong những yếu tố cần được kiểm tra. Rễ cọc không được cong tại vị trí cổ rễ và phải có rễ tơ. Chiều cao cây giống phải đạt từ 40 cm trở lên, đường kính gốc ghép từ 0,8 cm trở lên. Đây là những tiêu chí cụ thể giúp cơ sở sản xuất và đơn vị kiểm tra có căn cứ đánh giá cây giống, thay vì chỉ dựa vào cảm quan chung.

Tiêu chuẩn cũng yêu cầu kiểm soát tình trạng bệnh trên cây giống. Cây không được nhiễm bệnh cháy lá và bệnh nứt thân, xì mủ. Việc kiểm tra các dấu hiệu bệnh có ý nghĩa trong phát hiện sớm cây không đáp ứng yêu cầu, góp phần hạn chế nguy cơ đưa cây giống không đạt chất lượng ra thị trường.

Một nội dung đáng chú ý khác là yêu cầu về độ thuần giống. Theo tiêu chuẩn, cây giống phải đạt độ thuần giống từ 99,5% trở lên. Chỉ tiêu này nhằm bảo đảm sự đồng nhất về những đặc điểm nhận diện của giống, hạn chế tình trạng cây khác dạng trong cùng lô giống.

Để đánh giá, tiêu chuẩn quy định việc lấy mẫu, kiểm tra và đối chiếu hồ sơ sản xuất. Mẫu cây giống được lấy trực tiếp từ lô giống trong vườn ươm trước khi xuất vườn. Quá trình kiểm tra xem xét nguồn gốc giống, hồ sơ quản lý, nhật ký sản xuất và các đặc điểm thực tế của cây. Khi đánh giá tính đúng giống, đặc điểm của cây được đối chiếu với bản mô tả giống hoặc mẫu chuẩn tương ứng.

Việc kiểm tra cũng không chỉ dừng ở phần thân, lá có thể quan sát bằng mắt thường. Bộ rễ cần được kiểm tra trực tiếp, các chỉ tiêu về kích thước được đo theo hướng dẫn của tiêu chuẩn. Kết quả kiểm tra được ghi nhận nhằm phục vụ đánh giá chất lượng lô giống và làm căn cứ cho việc quản lý sản xuất.

Ngoài ra, TCVN 14607-4:2026 cũng hướng dẫn việc kiểm định ruộng giống, điều tra sinh vật gây hại trên cây ăn quả và lấy mẫu vật liệu nhân giống cây trồng. Việc kết hợp những căn cứ này giúp quá trình kiểm tra có cơ sở thống nhất, từ xác định nguồn gốc, lấy mẫu đến đánh giá chất lượng cây giống.

Với các cơ sở sản xuất, kinh doanh giống sầu riêng, tiêu chuẩn là căn cứ tham khảo quan trọng để rà soát quy trình nhân giống, quản lý hồ sơ và kiểm tra chất lượng trước khi xuất vườn. Đối với người trồng, việc lựa chọn cây giống có nguồn gốc rõ ràng, thông tin giống minh bạch và đáp ứng các tiêu chí chất lượng sẽ góp phần giảm rủi ro khi xây dựng vườn cây.

TCVN 14607-4:2026 vì vậy tập trung kiểm soát chất lượng giống sầu riêng theo chuỗi, từ vật liệu dùng để ghép đến cây giống thành phẩm. Thực hiện tốt các yêu cầu về nguồn gốc, tính đúng giống, độ thuần giống và tình trạng sức khỏe cây là cơ sở hỗ trợ nâng cao chất lượng cây giống, góp phần tạo nền tảng cho sản xuất sầu riêng ổn định hơn.

An Dương