Tết Nhâm Dần, nói về nguồn gốc, ý nghĩa của tranh dân gian Ngũ hổ Hàng Trống

author 07:19 04/02/2022

(VietQ.vn) - Năm Nhâm Dần 2022 cùng nói về tranh Ngũ hổ Hàng Trống nổi tiếng từ nhiều năm nay, dáng thế của những chú hổ oai nghiêm cùng 5 sắc màu tượng trưng của ngũ hành giúp bức tranh càng thêm giá trị về văn hóa, phong thủy.

Nguồn gốc tranh dân gian ngũ hổ Hàng Trống

Trong tín ngưỡng của người Việt, Hổ được xem là linh vật có sức mạnh, oai linh. Sự tôn thờ đối với hổ được thần thánh hóa trong những từ ngữ như “Ngài” hay “Ông Ba mươi” đầy uy linh, quyền kính.

Theo dòng chảy của văn hóa Việt, các bức tranh thờ Hổ cũng được nhiều nghệ nhân sáng tạo. Trong đó, nổi tiếng có thể kể đến tranh dân gian ngũ Hổ Hàng Trống.

Tranh dân gian Ngũ Hổ tái hiện hình ảnh 5 linh vật hổ với các dáng thế khác nhau có nguồn gốc từ các nghệ nhân Hàng Trống. Đây là dòng tranh từ kinh thành Thăng Long, mang trong mình bản sắc và thẩm mỹ riêng của thành thị. Bức tranh Ngũ Hổ ứng dụng các quy tắc về phong thủy, văn hóa, màu sắc, tạo nên bức tranh ý nghĩa về văn hóa, phong thủy.

Tranh dân gian ngũ Hổ Hàng Trống được sắp xếp bố cục cân đối trên mặt giấy, mỗi linh vật một vẻ nhưng đều toát lên sức sống mãnh liệt của “chúa sơn lâm”.

Tranh Ngũ hổ Hàng Trống mang nhiều màu sắc, ý nghĩa văn hoá.

Màu sắc tranh Ngũ hổ Hàng Trống

Được đánh giá là bức tranh sinh động với màu sắc hài hòa, tranh ngũ hổ Hàng Trống sử dụng năm màu ứng với ngũ phương, ngũ hành và các mùa trong năm. Quan sát bức tranh có thể thấy hình ảnh chú hổ màu xanh (Thanh Hổ) phương Đông, hành Mộc và thuộc mùa Xuân; chú hổ màu đỏ (Xích Hổ) ở phương Nam thuộc hành Hỏa, mùa Hạ; chú hổ màu trắng (Bạch Hổ) phương Tây thuộc hành Kim và thuộc mùa Thu, và Hổ màu đen (Hắc hổ) là hành Thủy ứng với phương Bắc, thuộc mùa Đông.

Đặc trưng màu sắc của dòng tranh hàng trống là sự kết hợp các màu sắc nổi bật một cách tinh tế. Tranh ngũ hổ Hàng Trống cũng được tạo bởi bản in những nét màu đen, sau đó các nghệ nhân dùng bút lông để tô màu, chuyển màu, tạo độ đậm nhạt sáng tối khác nhau.

Chính bởi vậy, mặc dù 5 chú hổ có màu khác nhau nhưng lại rất liên kết và uyển chuyển. Khi nhìn tranh Ngũ Hổ, người xem sẽ cảm nhận được những khối thân chắc khỏe, thế đứng đường bệ, oai phong. Những chi tiết nhoe hơn như đuôi, râu cũng được vẽ sắc nét, tạo thêm hình ảnh đường bệ cho chúa sơn lâm. Đặc biệt, mắt hổ được phối màu sắc hợp lý làm nổi lên nội lực của mãnh chúa.

Có thể thấy, màu sắc trong tranh Ngũ Hổ khá lộng lẫy uy linh nhưng cũng không kém phần hài hòa, độc đáo. Việc dựa trên nguyên lý ngũ hành để phối màu càng giúp bức tranh có nhiều ý nghĩa hơn.

Bố cục của bức tranh Ngũ Hổ

Bố cục của tranh dân gian Ngũ Hổ có thể dễ dàng thấy được chính là hình ảnh 5 con Hổ với sự đối xứng, quay vòng. Hổ ngồi chính giữa màu vàng (Hoàng Hổ) với sự đường bệ, oai phong, thể hiện cho bản lĩnh vững vàng, thành tín. Bên trái có 5 bảo kiếm thể hiện uy lực, bên phải có 5 lá cờ ngũ sắc thể hiện sự linh hoạt.

Bên dưới là hình ảnh 2 chú Hổ Xanh và Đỏ, đứng trên bệ đá thể hiện sức mạnh của âm. Ngược, phía trên có Hổ Trắng và Hổ Đen bay trên làn mây thể hiện sức mạnh của dương. Khoảng trống giữa Hổ đen và trắng có hình mặt trời, ngôi sao chìm ẩn thể hiện không gian vũ trụ. Tất cả tạo nên sự cân bằng về phong thủy cho bức tranh.

Ngoài ra, bố cục của bức tranh Ngũ Hổ cũng dễ thấy ở không gian đồng hiện cùng thời gian. Bốn con hổ ở góc tương ứng với các màu xanh – đỏ – trắng – đen tượng trưng cho Mộc – Hoả – Kim – Thuỷ, bốn phương Đông – Nam – Tây – Bắc, bốn mùa Xuân – Hạ -Thu – Đông. Những biểu tượng này tạo thành sự xoay vần của vũ trụ. Thế giới có nhiều màu sắc, đa dạng cùng vạn vật nhưng tựu chung lại vẫn nằm trong mối quan hệ tương sinh tương khắc, tương tác và hỗ trợ lẫn nhau.

Trong tranh Ngũ Hổ Hàng Trống, bên cạnh bố cục về màu sắc cũng có bố cục về đường nét và cách tạo hình với sự khỏe khoắn, tính ước lệ cao. Đây cũng là đặc điểm nổi bật trong nghệ thuật tranh Hàng Trống. Các hình khối được sắp xếp nổi bật nhưng không kém phần uyển chuyển. Kết hợp cùng hình ảnh như mây ngũ sắc, đường cong gãy khúc… rất phù hợp với văn hóa Việt.

Ý nghĩa bức tranh dân gian Ngũ Hổ Hàng Trống

Ý nghĩa tranh dân gian Ngũ hổ Hàng Trống gắn liền với nét văn hóa thờ cúng của người Việt. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, tục thờ hổ được người Việt khởi phát, duy trì từ thuở xưa, khi con người đang trong tình trạng săn bắt, hái lượm. Hổ chính là sức mạnh thiên nhiên gần gũi nhưng cũng đồng thời là tai họa đối với con người. Con người thường không dám nói thẳng tên mà gọi bằng “ông”: ông Hùm, ông Ba mươi, Chúa Sơn lâm…

Chính tâm lý này đã sản sinh ra những tục thờ Hổ hay đền thờ Hổ. Ở một khía cạnh tích cực thì việc đánh cọp, xử cọp cũng thể hiện sự chinh phục thiên nhiên. Đồng thời, dân gian cũng thần thánh hóa Hổ và cho rằng chúng có sức mạnh thiêng liêng, diệt trừ ma quỷ. Tranh ngũ Hổ Hàng Trống với hình ảnh 5 chú hổ tụ hợp còn thể hiện sự sum vầy, đầy đủ, với tâm lý được che chở, yên tâm.

Trong phong thủy, Tranh Ngũ Hổ Hàng Trống biểu tượng cho sự may mắn, cát lành và bình an. Hình ảnh những chú hổ được vẽ với màu sắc khác nhau, tượng trưng cho Ngũ hành thể hiện sự cân đối, điều hòa trong cuộc sống.

Bên cạnh đó, hình ảnh linh vật Hổ cũng gắn liền với quyền uy và sức mạnh, biểu tượng thiêng liêng và uy linh. Bởi vậy, tranh Ngũ Hổ thường được treo trong các đền chùa, miếu mạo, có tác dụng xua đuổi tà khí, giúp tăng cường nguồn sinh khí, mang lại sức khỏe, may mắn.

Bảo Linh (t/h)

Thích và chia sẻ bài viết:

tin liên quan

video hot

Về đầu trang