'Tết số': Tiếp nối mạch nguồn truyền thống trong không gian mới

Tết trong không gian số: Khi phong tục được “mở rộng biên giới”

Mùa xuân đến đạp xe trên phố... Ảnh: Hà Hồng

Trong dòng chảy chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, Tết Nguyên đán, không gian văn hóa quan trọng bậc nhất của người Việt, cũng đang có những chuyển động rõ nét. Nếu trước đây, Tết gắn chặt với ngôi nhà, con phố, làng quê... thì nay, mùa xuân bước vào một không gian mới, không gian số. Khái niệm Tết thời công nghệ số vì thế không chỉ phản ánh sự xuất hiện của thiết bị thông minh trong đời sống ngày xuân, mà còn cho thấy một cách tiếp cận mới: Truyền thống hòa cùng trải nghiệm công nghệ hiện đại.

Một trong những biểu hiện rõ nhất là sự phổ biến của hình thức lì xì trực tuyến. Bên cạnh phong bao đỏ truyền thống, nhiều gia đình lựa chọn gửi tiền mừng tuổi qua ứng dụng ngân hàng số, ví điện tử hoặc mã QR. Việc lì xì trở nên linh hoạt, đặc biệt với những gia đình có người thân ở xa. Dù hình thức thay đổi, tinh thần chúc phúc đầu năm - giá trị cốt lõi của phong tục - vẫn được giữ nguyên.

Lì xì trực tuyến trở nên phổ biến dịp Tết 2026.

Không chỉ dừng lại ở chuyển tiền, các nền tảng số còn tích hợp hoạt động “hái lộc số”, vòng quay may mắn, trò chơi đầu xuân mang tính tương tác cao. Thiệp chúc Tết điện tử, video lời chúc cá nhân hóa, bộ ảnh gia đình đăng tải trên mạng xã hội hay chương trình đếm ngược trực tuyến đã trở thành một phần của đời sống hiện đại. Không gian mạng giống như một “ngôi nhà chung” nơi mọi người chia sẻ niềm vui, gửi gắm hy vọng đầu năm.

Công nghệ cũng góp phần làm mới cách tiếp cận di sản. Tại chương trình “Happy Tết 2026” tổ chức ở Hoàng thành Thăng Long, không gian “Chạm công nghệ” cho thấy cách kết hợp giữa truyền thống và hiện đại. Livestream, check-in số, thực tế ảo VR 360 và ứng dụng AI được tích hợp nhằm tái hiện hình ảnh Hà Nội xưa và không khí Tết cổ truyền một cách trực quan.

Điểm nhấn của không gian này là “Hộp ký ức số” – hệ thống trưng bày tư liệu Tết qua màn hình tương tác đa điểm. Người tham gia có thể “chạm” để mở ra từng lớp câu chuyện về phong tục, nghi lễ, sinh hoạt ngày xuân. Cách tiếp cận này giúp di sản trở nên sinh động, phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin nhanh và trực quan của công chúng hiện đại.

Ở góc độ đời sống, AI cũng đang trở thành “trợ lý” mùa Tết. Người dùng không chỉ tra cứu đơn lẻ mà đặt những yêu cầu phức tạp: Gợi ý lịch trình du lịch, lập bảng dự toán chi tiêu, xây dựng thực đơn cỗ Tết theo vùng miền, cá nhân hóa lời chúc cho từng đối tượng... Việc chuẩn bị được cấu trúc sẵn giúp nhiều gia đình giảm áp lực, có thêm thời gian cho nhau.

Như vậy, “Tết số” không làm mất đi các thực hành truyền thống, mà mở rộng không gian của chúng. Phong tục không còn bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý; ký ức không chỉ nằm trong album giấy mà được lưu trữ trên nền tảng đám mây; lời chúc không chỉ vang lên bên hiên nhà mà còn hiện diện trên màn hình điện thoại.

Giữ hồn Tết trong hình thức mới

Du xuân.

Bên cạnh những thuận lợi, “Tết số” cũng đặt ra băn khoăn: Liệu công nghệ có làm giảm sự ấm áp của tương tác trực tiếp? Khi mỗi người mải mê với thiết bị điện tử, không khí đoàn viên có bị ảnh hưởng?

Thực tế cho thấy, vấn đề không nằm ở bản thân công nghệ, mà ở cách con người sử dụng nó. Khi được khai thác hợp lý, công nghệ đóng vai trò hỗ trợ, không làm lu mờ giá trị truyền thống.

Tinh thần cốt lõi của Tết - sum vầy, tri ân tổ tiên, hướng về cội nguồn và mong ước bình an - vẫn được gìn giữ. Dù lời chúc gửi qua phong bao đỏ hay qua ứng dụng điện thoại, điều quan trọng vẫn là sự chân thành, là tấm lòng người gửi. Dù mâm ngũ quả được tham khảo cách bày trí qua AI hay theo lời ông bà, ý nghĩa của nghi lễ vẫn không thay đổi.

Việc ứng dụng công nghệ trong bảo tồn văn hóa cũng cho thấy một hướng đi linh hoạt. Thực tế ảo giúp tái hiện không gian Tết xưa; AI hỗ trợ phục dựng hình ảnh, kể lại câu chuyện di sản; nền tảng số tạo điều kiện để cộng đồng cùng tham gia, sáng tạo và lan tỏa. Khi được đặt trong chiến lược văn hóa rõ ràng, chuyển đổi số không phải là “công nghệ hóa” hình thức, mà là thay đổi cách kể chuyện di sản.

Ở góc độ xã hội, xu hướng người dân sử dụng AI cho các nhu cầu cụ thể như: Lập kế hoạch chi tiêu, chuẩn bị mâm cỗ, nhắc lịch dọn dẹp... cho thấy mức độ chủ động cao hơn trong đời sống số. Khi quen với việc sử dụng công cụ số cho những việc gần gũi như chuẩn bị Tết, người dân cũng tự tin hơn trong tiếp cận dịch vụ công trực tuyến và các nền tảng số khác.

AI hướng dẫn tạo phong bao lì xì online.

Tuy nhiên, cùng với tiện ích là những rủi ro an ninh mạng. Lì xì điện tử, giao tiếp qua nhóm chat gia đình, thanh toán trực tuyến... đều đòi hỏi người dùng nâng cao cảnh giác trước các hình thức giả mạo, lừa đảo. Chuyển đổi số văn hóa vì thế cần đi kèm giáo dục kỹ năng số và ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Điều quan trọng nhất là giữ được sự cân bằng. Công nghệ chỉ là công cụ; giá trị Tết nằm ở con người. Khi AI giúp lập kế hoạch khoa học hơn, người nội trợ có thể bớt tất bật; khi việc chuẩn bị được tối ưu, gia đình có thêm thời gian trò chuyện, sẻ chia. Khoảng lặng ấy mới chính là phần tinh túy của mùa xuân.

Tết Bính Ngọ 2026 cho thấy một diện mạo mới: Truyền thống được soi chiếu qua lăng kính công nghệ, còn công nghệ được đặt trong khuôn khổ văn hóa. Trong suốt chiều dài lịch sử, Tết đã nhiều lần thích ứng với bối cảnh xã hội khác nhau. Từ Tết gắn với chu kỳ mùa vụ đến Tết thời công nghiệp hóa, và nay là Tết của kỷ nguyên số – mỗi giai đoạn đều mang dấu ấn riêng nhưng vẫn giữ bản sắc cốt lõi.

“Tết số” vì thế không phải là sự thay thế, mà là sự tiếp nối. Đó là quá trình mở rộng không gian trải nghiệm, lưu giữ ký ức bằng phương thức mới và tạo thêm cơ hội kết nối. Khi công nghệ được sử dụng để tôn vinh, bảo tồn và lan tỏa giá trị truyền thống, mùa xuân không chỉ hiện diện trong ngôi nhà thân thuộc mà còn lan tỏa trong từng nhịp kết nối số.

Du khách nước ngoài trải nghiệm Tết Việt.

Giữa dòng chảy số hóa ngày càng sâu rộng, Tết vẫn là thời khắc của đoàn viên và hy vọng. Chỉ có hình thức biểu đạt thay đổi để phù hợp hơn với đời sống hiện đại. Và chính sự hòa quyện ấy đang giúp văn hóa Tết Việt tiếp tục sống động, bền bỉ bước vào tương lai mà không đánh mất mạch nguồn truyền thống.

Theo Báo Hà Nội mới