Kinh tế số Việt Nam: Dư địa lớn cho trụ cột tăng trưởng mới

Thực tế cho thấy, kinh tế số đang lan tỏa mạnh mẽ từ các đô thị lớn đến khu vực nông thôn. Thanh toán không tiền mặt, thương mại điện tử, quản trị dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) hay tự động hóa dần trở thành những công cụ quen thuộc đối với cả doanh nghiệp và người dân. Cùng với đó, Chính phủ đã và đang đẩy mạnh hoàn thiện khung thể chế, phát triển hạ tầng số, từ trung tâm dữ liệu quốc gia, mạng 5G đến các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ và hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.

Theo đánh giá của các chuyên gia, năm 2025 có thể coi là năm “bản lề” của kinh tế số Việt Nam, đánh dấu sự chuyển dịch từ giai đoạn số hóa thử nghiệm sang giai đoạn triển khai bài bản, có chọn lọc và gắn với hiệu quả kinh doanh cụ thể. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, khi dư địa tăng trưởng truyền thống dần thu hẹp và yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng ngày càng trở nên cấp thiết.

Ông Lê Bảo Nguyên - Phó Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Công nghệ số SSI.

Trao đổi với phóng viên Chất lượng Việt Nam, ông Lê Bảo Nguyên - Phó Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Công nghệ số SSI – nhận định, kinh tế số Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển “thực chất hơn”. Nếu vài năm trước, chuyển đổi số chủ yếu tập trung vào số hóa quy trình hay thủ tục hành chính, thì hiện nay nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu coi công nghệ là yếu tố cốt lõi để tái cấu trúc mô hình kinh doanh, tối ưu chi phí và tạo ra giá trị mới.

Dẫn chứng cụ thể, ông Nguyên cho biết, một số ngân hàng thương mại đã đẩy mạnh mô hình ngân hàng số, cho phép khách hàng mở tài khoản, xác thực danh tính và thực hiện giao dịch hoàn toàn trực tuyến, không phụ thuộc vào chi nhánh vật lý. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp công nghệ và sản xuất lớn như FPT, các doanh nghiệp điện tử – linh kiện đã ứng dụng AI, tự động hóa, hệ thống ERP, CRM, IoT và robot vào quản trị, sản xuất và kiểm soát chất lượng, qua đó nâng cao năng suất và khả năng cạnh tranh.

Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu tích cực, nền kinh tế số Việt Nam vẫn đối mặt không ít điểm nghẽn. Theo ông Nguyên, thể chế và khung pháp lý hiện nay chưa theo kịp tốc độ phát triển của các công nghệ mới như AI, dữ liệu lớn, tài sản số hay kinh tế nền tảng. Hạ tầng dữ liệu và điện toán đám mây còn thiếu đồng bộ, chưa đủ mạnh để trở thành “xương sống” cho một nền kinh tế số quy mô lớn. Đặc biệt, tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực công nghệ cao, nhất là trong khối doanh nghiệp vừa và nhỏ, vẫn là rào cản lớn đối với quá trình chuyển đổi số.

Ở góc độ vĩ mô, các mục tiêu phát triển kinh tế số của Việt Nam đã được xác lập khá rõ ràng. Tại Quyết định 411/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia phát triển kinh tế số và xã hội số, Việt Nam đặt mục tiêu kinh tế số chiếm khoảng 20% GDP vào năm 2025 và hướng tới 30% GDP vào năm 2030. Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị cũng nhấn mạnh yêu cầu phát triển mạnh kinh tế số, đưa Việt Nam vào nhóm 50 quốc gia hàng đầu thế giới và nhóm 3 ASEAN về chính phủ điện tử và kinh tế số.

Báo cáo của Bộ Khoa học và Công nghệ cho thấy, trong nửa đầu năm 2025, kinh tế số tiếp tục là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế. Tính đến hết quý I/2025, tỷ trọng kinh tế số trên GDP đạt khoảng 18,72%, tăng gần 10% so với cùng kỳ năm 2024. Trong đó, kinh tế số lõi chiếm 8,63% và kinh tế số lan tỏa chiếm 10,09%.

Riêng lĩnh vực công nghiệp công nghệ số ghi nhận kết quả tăng trưởng ấn tượng, với doanh thu 6 tháng đầu năm 2025 đạt khoảng 2,29 triệu tỷ đồng, tăng 21%; lợi nhuận đạt hơn 158.000 tỷ đồng; kim ngạch xuất khẩu phần cứng và điện tử đạt 81 tỷ USD. Đến hết tháng 4/2025, cả nước có hơn 75.000 doanh nghiệp công nghệ số đang hoạt động, phản ánh sự phát triển nhanh và ngày càng đa dạng của hệ sinh thái số.

Nhận định về mục tiêu đến năm 2030, kinh tế số chiếm 30% GDP, ông Lê Bảo Nguyên cho rằng, đây là mục tiêu tham vọng nhưng hoàn toàn khả thi, nếu Việt Nam chuyển được trọng tâm từ “số hóa thủ tục” sang “số hóa mô hình kinh doanh”. Theo đó, công nghệ không chỉ giúp rút ngắn quy trình hay giảm chi phí, mà phải tạo ra sản phẩm mới, dịch vụ mới và giá trị gia tăng cao hơn cho nền kinh tế.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, ông Nguyên nhấn mạnh ba trụ cột then chốt gồm thể chế, hạ tầng – dữ liệu và nguồn nhân lực, trong đó thể chế cần đi trước “nửa bước”. Khi hành lang pháp lý rõ ràng, khuyến khích thử nghiệm và đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp và nhà đầu tư mới mạnh dạn triển khai các mô hình kinh doanh số mới. Song song với đó, hạ tầng số, đặc biệt là trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và mạng 5G, phải đủ mạnh để phục vụ hàng trăm triệu kết nối, còn dữ liệu cần được coi là tài nguyên chung, được chia sẻ an toàn giữa khu vực công và tư.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng - Giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế Quốc tế (ĐH Kinh tế Quốc dân), cũng cho rằng, mục tiêu kinh tế số chiếm 30% GDP hoàn toàn có thể đạt được nếu Việt Nam tạo được cú hích về thể chế và thị trường tài chính. Việc hình thành các trung tâm tài chính – tiền tệ quốc tế và khu vực sẽ giúp huy động tốt hơn nguồn lực trong nước, giảm phụ thuộc vào vốn ngoại và tạo động lực tài chính mạnh mẽ cho phát triển kinh tế số.

Hiền Phạm