Tiêu chuẩn - động lực then chốt thúc đẩy chuyển đổi số

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang chuyển mình mạnh mẽ dưới tác động của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, vai trò của tiêu chuẩn ngày càng được khẳng định rõ nét. Tiêu chuẩn không chỉ là công cụ kỹ thuật giúp bảo đảm chất lượng, an toàn của sản phẩm và dịch vụ, mà còn trở thành động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ tiên tiến và tạo nền tảng cho hội nhập quốc tế.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng từng nhấn mạnh: “Tiêu chuẩn là công cụ quan trọng, động lực thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Ngược lại, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cũng sẽ giúp phát triển tiêu chuẩn hóa. Tiêu chuẩn hỗ trợ và thúc đẩy đổi mới công nghệ cao, phát triển chất lượng cao, hiện đại hóa đất nước, thực hiện khát vọng hóa rồng. Tiêu chuẩn hỗ trợ và thúc đẩy hội nhập”.

Tiêu chuẩn là động lực quan trọng thúc đẩy quá trình chuyển đổi số. (Ảnh minh họa)

Giới chuyên gia đánh giá, trong kỷ nguyên số, tiêu chuẩn đóng vai trò như “ngôn ngữ chung” giúp các hệ thống công nghệ có thể kết nối và hoạt động đồng bộ. Những lĩnh vực công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data) hay blockchain,... đều cần hệ thống tiêu chuẩn rõ ràng để bảo đảm tính an toàn, bảo mật và khả năng tương thích giữa các nền tảng công nghệ khác nhau. Nếu thiếu tiêu chuẩn, việc triển khai và mở rộng các công nghệ này sẽ gặp nhiều khó khăn, thậm chí tiềm ẩn rủi ro về bảo mật thông tin và an toàn dữ liệu.

Trong lĩnh vực Internet vạn vật (IoT), các thiết bị từ nhiều nhà sản xuất khác nhau cần tuân thủ các tiêu chuẩn về giao thức truyền dữ liệu, bảo mật và khả năng tương thích. Nếu không có tiêu chuẩn chung, việc kết nối, quản lý và phân tích dữ liệu từ hàng triệu thiết bị IoT sẽ trở nên khó khăn, không đồng bộ và tiềm ẩn rủi ro về an toàn. Ví dụ như Tiêu chuẩn TCVN 14291-1:2025 - Internet vạn vật (IoT) - Nền tảng trao đổi dữ liệu cho các dịch vụ IoT - Phần 1: Yêu cầu chung và kiến trúc, quy định các yêu cầu đối với nền tảng trao đổi dữ liệu Internet vạn vật (IoT) cho các dịch vụ khác nhau trong các lĩnh vực công nghệ khác nhau. Nhờ những hướng dẫn này, doanh nghiệp và nhà phát triển có thể xây dựng các hệ thống IoT an toàn, hiệu quả, qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng và tích hợp các dịch vụ số trong nhiều lĩnh vực.

Tương tự, trong lĩnh vực dữ liệu lớn (Big Data), việc tuân thủ các tiêu chuẩn về quản lý dữ liệu, bảo mật và định dạng dữ liệu giúp các tổ chức thu thập, lưu trữ và phân tích thông tin một cách hiệu quả. Ví dụ, TCVN 13238:2020 - Công nghệ thông tin - Dữ liệu lớn - Tổng quan và từ vựng, quy định tập hợp các thuật ngữ và định nghĩa cơ bản, tạo nền tảng chung cho việc giao tiếp và hiểu biết trong lĩnh vực dữ liệu lớn, đồng thời làm cơ sở cho các tiêu chuẩn liên quan khác. Tiêu chuẩn này cũng cung cấp cái nhìn tổng quan về khái niệm dữ liệu lớn, mối liên hệ với các lĩnh vực kỹ thuật khác. Nhờ đó, các doanh nghiệp có thể khai thác tối đa giá trị từ dữ liệu, phát triển các ứng dụng phân tích dự đoán, tối ưu hóa chuỗi cung ứng và nâng cao trải nghiệm khách hàng mà không gặp phải vấn đề về thiếu đồng bộ.

Hay trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), tiêu chuẩn đóng vai trò quan trọng giúp xây dựng các hệ thống minh bạch, đáng tin cậy và dễ mở rộng. Ví dụ, TCVN 13903:2023 - Công nghệ thông tin - Trí tuệ nhân tạo - Tổng quan về tính đáng tin cậy trong AI, đưa ra các hướng dẫn để đảm bảo các hệ thống AI hoạt động an toàn và hiệu quả. Nhờ những hướng dẫn này, các nhà phát triển có thể xây dựng hệ thống AI đáng tin cậy, qua đó tăng cường sự tin tưởng từ người sử dụng và cơ quan quản lý.

Hơn nữa, việc xây dựng, ban hành và áp dụng các tiêu chuẩn liên quan đến an ninh mạng, quản lý dữ liệu mở, định danh điện tử, bảo mật thông tin và quyền riêng tư,... không chỉ giúp doanh nghiệp yên tâm triển khai các hoạt động số hóa một cách an toàn và hiệu quả, mà còn tạo nền móng vững chắc để doanh nghiệp tích hợp các dịch vụ số, tối ưu hóa quy trình vận hành và tham gia sâu rộng vào nền kinh tế số.

Thời gian qua, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) đã và đang nỗ lực xây dựng và ban hành hàng loạt tiêu chuẩn mới, tiệm cận với tiêu chuẩn quốc tế. Nhiều lĩnh vực trọng điểm như công nghệ thông tin, năng lượng tái tạo, nông nghiệp sạch, logistics,… đã được ưu tiên xây dựng hệ thống tiêu chuẩn nhằm tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững. Việc chủ động xây dựng và hoàn thiện các tiêu chuẩn này được đánh giá là "cánh tay đắc lực" giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam, đồng thời giúp chúng ta chủ động hơn trong tiến trình hội nhập quốc tế.

Hoàng Bách