Tiêu chuẩn hóa - nền tảng đưa các đột phá công nghệ vào thực tiễn

Theo ông Andrew G. Kireta Jr., Chủ tịch ASTM International, đột phá công nghệ chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được chuẩn hóa, mở rộng quy mô và ứng dụng rộng rãi. Trong bối cảnh AI và nhiều công nghệ mới phát triển nhanh chóng, tiêu chuẩn hóa đóng vai trò quan trọng trong xây dựng niềm tin, thúc đẩy thương mại và chuyển đổi công nghiệp.

Những đột phá công nghệ lớn và nhỏ đang diễn ra xung quanh chúng ta. Tuy nhiên, để các thành tựu này được ứng dụng đáng tin cậy và tạo ra thay đổi mang tính đột phá, chúng cần bảo đảm tính ổn định, khả năng mở rộng quy mô và được tiêu chuẩn hóa.

Lịch sử phát triển công nghiệp đã chứng minh điều đó qua hai ví dụ điển hình là thép carbon và kính phẳng. Sự phổ biến của hai loại vật liệu này ngày nay gắn liền với những cải tiến công nghệ quan trọng trong thế kỷ XIX và XX.

Năm 1856, quy trình Bessemer, sử dụng phương pháp thổi không khí qua gang nóng chảy đã giúp rút ngắn thời gian sản xuất thép carbon khoảng 30 lần. Trong khi đó, vào những năm 1950, Sir Alastair Pilkington và Công ty Pilkington Brothers phát triển công nghệ kính nổi (float glass), phương pháp hiện được sử dụng để sản xuất khoảng 90% sản lượng kính phẳng trên thế giới.

Điểm chung của hai thành tựu này là công nghệ không chỉ dừng lại ở cải tiến quy trình mà còn được các doanh nghiệp trong ngành tiếp nhận và áp dụng rộng rãi. Nói cách khác, công nghệ cần được phổ biến, tiêu chuẩn hóa, khai thác và liên tục cải tiến để đạt được thành công thương mại.

Ngày nay, những công nghệ như vậy đang tiếp tục xuất hiện với tốc độ nhanh hơn. Có thể kể đến công nghệ nano, lò phản ứng hạt nhân lai quy mô nhỏ, điện toán siêu quy mô, trí tuệ nhân tạo (AI), trí tuệ siêu việt (SI), sản xuất bồi đắp, vi điện tử và điện toán lượng tử.

Tuy nhiên, cũng như câu chuyện của thép và kính, bản thân một đột phá công nghệ chưa đủ để tạo ra sự chuyển đổi đối với ngành công nghiệp và xã hội. Công nghệ cần được xây dựng trên nền tảng tiêu chuẩn để bảo đảm tính ổn định, khả năng mở rộng và độ tin cậy trong quá trình ứng dụng.

Ông Andrew G. Kireta Jr., Chủ tịch ASTM International.

AI và yêu cầu xây dựng niềm tin thông qua tiêu chuẩn

AI là ví dụ rõ nét cho thách thức này. Mỗi ngày, chúng ta chứng kiến những bước tiến mới của công nghệ, đồng thời xuất hiện thêm nhiều câu hỏi về mức độ tin cậy, an toàn và khả năng kiểm soát AI. Đây là những vấn đề cần giải quyết để thúc đẩy ứng dụng AI trên quy mô rộng.

Đó cũng là lý do ASTM International thành lập Ủy ban về AI trong hệ thống sản xuất (F50). Thông qua tiêu chuẩn hóa các kỹ thuật, quy trình, hệ thống và hoạt động sản xuất, ủy ban hướng tới xây dựng niềm tin, thúc đẩy khả năng ứng dụng AI, đồng thời khai thác tiềm năng công nghệ và kiểm soát những rủi ro không thể chấp nhận.

Không chỉ hỗ trợ các ngành công nghiệp, AI còn có khả năng thay đổi cách ASTM cung cấp dịch vụ và cách các ủy ban kỹ thuật phát triển, triển khai tiêu chuẩn.

Trong thời gian tới, ASTM sẽ ra mắt hai sản phẩm AI mới. Đầu tiên là trợ lý tiêu chuẩn (Standards Assistant), tích hợp trên nền tảng Compass và được huấn luyện dựa trên toàn bộ danh mục tiêu chuẩn cùng các nội dung liên quan của ASTM. Công cụ này cho phép người dùng tương tác với hệ thống tiêu chuẩn bằng ngôn ngữ tự nhiên, giúp tiếp cận thông tin rộng hơn và chuyên sâu hơn.

Sản phẩm thứ hai là cổng kết nối MCP (MCP Gateway), cho phép người sử dụng tiêu chuẩn và các tác nhân AI truy vấn, khai thác tri thức từ toàn bộ danh mục ASTM để phục vụ các nền tảng AI của riêng mình mà không cần trích xuất trực tiếp nội dung tiêu chuẩn.

Trong năm 2027, ASTM cũng dự kiến triển khai nhiều công cụ hỗ trợ phát triển tiêu chuẩn ứng dụng AI dành cho các thành viên. Mục tiêu là nâng cao tính nhất quán và hiệu quả trong quá trình xây dựng tiêu chuẩn, giúp thành viên dành nhiều thời gian hơn cho chuyên môn kỹ thuật và xây dựng đồng thuận, thay vì các công việc hành chính của ủy ban.

Tăng tốc tiêu chuẩn hóa, thúc đẩy đổi mới sáng tạo

Công nghệ ngày nay thay đổi nhanh hơn nhiều so với thế kỷ XIX. Vì vậy, những phương thức tiêu chuẩn hóa truyền thống đôi khi chưa đủ để giúp các thành viên và ngành công nghiệp thích ứng kịp thời.

Để giải quyết vấn đề này, Ban Công nghệ trọng yếu và mới nổi (CET) của ASTM đang triển khai các công cụ tiền tiêu chuẩn hóa nhằm hỗ trợ các ủy ban kỹ thuật xây dựng chiến lược phù hợp. Các hoạt động bao gồm phân tích khoảng trống tiêu chuẩn, xây dựng lộ trình tiêu chuẩn hóa, kết nối nghiên cứu với hoạt động phát triển tiêu chuẩn và cung cấp thông tin về công nghệ mới cũng như thị trường.

Những công cụ này giúp các ủy ban xác định nhu cầu tiêu chuẩn hóa, chủ động thích ứng với công nghệ mới và thúc đẩy ứng dụng các công nghệ liên ngành trong từng lĩnh vực công nghiệp.

Ông Andrew G. Kireta Jr. tin tưởng vào sứ mệnh của mình: tiêu chuẩn tạo nền tảng cho niềm tin, thương mại và chuyển đổi. Quan điểm này được cụ thể hóa thông qua chương trình ASTM Launch – sáng kiến thúc đẩy phát triển tiêu chuẩn.

ASTM đang tiến gần đến việc hoàn thành 12 chương trình nghiên cứu ngắn hạn, đồng tài trợ và hướng tới chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành tiêu chuẩn tại 12 ủy ban kỹ thuật. Đồng thời, chuẩn bị công bố thêm 10 chương trình được lựa chọn tài trợ trong năm 2027.

Tổng mức đầu tư của các chương trình này vào khoảng 600.000 USD, nhằm hỗ trợ các ủy ban kỹ thuật thúc đẩy tiêu chuẩn hóa trong những ngành công nghiệp hiện có. Trong thời gian tới, ASTM sẽ tiếp tục tìm kiếm cơ hội hợp tác và đầu tư, từng bước mở rộng ASTM Launch từ chương trình thí điểm thành hoạt động có quy mô lớn hơn.

Có thể những nỗ lực thúc đẩy phát triển tiêu chuẩn thông qua ASTM Launch và hoạt động tiền tiêu chuẩn hóa của CET sẽ không được ghi nhận như những đột phá lịch sử của quy trình Bessemer hay công nghệ kính nổi Pilkington. Tuy nhiên, chúng có thể đóng vai trò nền tảng quan trọng không kém trong việc đưa công nghệ mới vào ứng dụng thương mại rộng rãi trên 148 lĩnh vực hoạt động của các ủy ban kỹ thuật ASTM.

Chủ tịch ASTM International tin rằng, đổi mới công nghệ và tiêu chuẩn hóa cần song hành. Những đột phá chỉ thực sự tạo ra giá trị bền vững khi được xây dựng trên nền tảng tiêu chuẩn đáng tin cậy, giúp công nghệ được ứng dụng rộng rãi, thúc đẩy thương mại và tạo chuyển đổi tích cực cho ngành công nghiệp cũng như xã hội.

 Hà My