Truy xuất nguồn gốc tạo động lực nâng cao chất lượng nông sản

Thực tế cho thấy, khi cạnh tranh trên thị trường không còn chỉ nằm ở sản lượng mà chuyển mạnh sang chất lượng, tiêu chuẩn và minh bạch chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc đang được nhìn nhận như “tấm hộ chiếu số” để nông sản bước vào các chuỗi giá trị cao hơn.

Tại Lào Cai, địa phương này vừa ban hành Kế hoạch 169/KH-UBND triển khai truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản giai đoạn 2026-2030, với mục tiêu đến năm 2030 có 90% sản phẩm nông, lâm, thủy sản chủ lực, đặc trưng và sản phẩm OCOP áp dụng truy xuất nguồn gốc điện tử. Đây được xem là bước đi quan trọng để chuyển từ quản lý thủ công sang quản trị số toàn bộ chuỗi giá trị.

Giai đoạn 2026 - 2030, Lào Cai phấn đấu 90% sản phẩm nông, lâm, thủy sản chủ lực, đặc trưng và sản phẩm OCOP được áp dụng truy xuất nguồn gốc điện tử.

Hiện Lào Cai có 605 sản phẩm OCOP đạt từ 3-5 sao; riêng đến hết quý I/2024, toàn tỉnh có 104 doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia cấp mã QR cho 328 dòng nông sản an toàn, đồng thời cập nhật thông tin 146 chuỗi sản phẩm trên hệ thống quản lý chuỗi nông sản an toàn. Những con số này cho thấy truy xuất nguồn gốc không còn dừng ở mô hình thí điểm mà đang từng bước trở thành hạ tầng số phục vụ nâng cao năng suất.

Điều đáng chú ý, truy xuất nguồn gốc tại Lào Cai không chỉ hướng đến kiểm soát chất lượng mà còn gắn với nâng cao hiệu quả sản xuất. Khi vùng nguyên liệu, quy trình canh tác, thu hoạch, đóng gói và phân phối đều được số hóa, doanh nghiệp và hợp tác xã có thể tối ưu quản lý đầu vào, giảm thất thoát, kiểm soát rủi ro và nâng hiệu suất vận hành. Đây chính là yếu tố cốt lõi của tăng năng suất trong nông nghiệp hiện đại.

Nếu Lào Cai cho thấy vai trò của truy xuất nguồn gốc trong nâng tầm nông sản vùng miền, thì Cà Mau lại minh chứng cho hướng đi này trong chuỗi nông lâm thủy sản xuất khẩu. Theo định hướng của địa phương, truy xuất nguồn gốc đang được đẩy mạnh đối với nhiều sản phẩm chủ lực, nhất là thủy sản, nhằm đáp ứng yêu cầu thị trường và nâng khả năng cạnh tranh hàng hóa.

Việc áp dụng hệ thống truy xuất trong nông, lâm, thủy sản giúp Cà Mau từng bước chuẩn hóa quy trình từ nuôi trồng, thu hoạch đến chế biến, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe về minh bạch chuỗi cung ứng của thị trường xuất khẩu. Đây không chỉ là câu chuyện quản lý chất lượng, mà còn là cách gia tăng giá trị cho sản phẩm thông qua dữ liệu.

Điểm chung của cả hai địa phương là truy xuất nguồn gốc đang dịch chuyển từ công cụ kiểm soát sang nền tảng nâng năng suất. Bởi khi dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối, người sản xuất không chỉ bán sản phẩm mà còn bán sự minh bạch, độ tin cậy và giá trị thương hiệu.

Sự thay đổi này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam đang đối diện áp lực chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu. Trước đây, năng suất thường được hiểu chủ yếu ở sản lượng, nhưng hiện nay năng suất còn gắn với hiệu quả chuỗi cung ứng, chất lượng đầu ra và khả năng tạo giá trị trên mỗi đơn vị sản phẩm. Truy xuất nguồn gốc chính là công cụ giúp hiện thực hóa chuyển đổi đó.

Thực tiễn cũng cho thấy, sản phẩm có truy xuất nguồn gốc thường thuận lợi hơn trong tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại, thương mại điện tử và thị trường xuất khẩu. Đây là yếu tố mở rộng đầu ra, giảm chi phí giao dịch và tăng hiệu quả kinh tế cho doanh nghiệp, hợp tác xã.

Quan trọng hơn, truy xuất nguồn gốc còn góp phần bảo vệ thương hiệu, chống gian lận thương mại và hàng giả, qua đó giữ uy tín cho sản phẩm địa phương. Trong bối cảnh niềm tin người tiêu dùng ngày càng trở thành một “tài sản năng suất”, khả năng minh bạch thông tin sản phẩm chính là lợi thế cạnh tranh dài hạn.

Số hóa truy xuất nguồn gốc thúc đẩy nâng năng suất nông nghiệp.

Tuy nhiên, để truy xuất nguồn gốc thực sự trở thành đòn bẩy nâng năng suất, thách thức không nhỏ nằm ở chuẩn hóa dữ liệu, liên thông hệ thống và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã tham gia. Nếu chỉ dừng ở dán mã QR mà thiếu dữ liệu thực chất, truy xuất nguồn gốc khó tạo ra giá trị gia tăng thực sự.

Vì vậy, bài toán hiện nay không chỉ là mở rộng số lượng sản phẩm gắn mã truy xuất, mà quan trọng hơn là nâng chất lượng dữ liệu truy xuất, gắn công nghệ này với chuyển đổi số, tiêu chuẩn hóa và phát triển chuỗi giá trị. Từ Lào Cai đến Cà Mau, thực tiễn đang cho thấy truy xuất nguồn gốc không còn là “phần phụ” của sản xuất nông nghiệp mà đang trở thành hạ tầng cho tăng năng suất, nâng giá trị và phát triển thương hiệu.

Trong hành trình xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, minh bạch và bền vững, đây chính là một trong những đòn bẩy quan trọng nhất để nông sản Việt đi xa hơn trên bản đồ cạnh tranh.

Thanh Hiền