Từ gia công đến sản xuất giá trị cao: Hành trình nâng cấp năng suất của doanh nghiệp nội

Trong hành trình này, nhiều doanh nghiệp nội đã có bước chuyển biến rõ rệt, không những nâng cao năng suất mà còn thúc đẩy giá trị sản phẩm, vươn tầm ra thị trường quốc tế.

Gia công - bệ đỡ, nhưng không phải điểm dừng

Trong nhiều thập kỷ qua, mô hình gia công đã góp phần quan trọng thúc đẩy tăng trưởng ngành sản xuất Việt Nam. Nhờ lợi thế chi phí nhân công thấp, Việt Nam trở thành “công xưởng” cho nhiều thị trường trên thế giới. Tuy nhiên, cách cạnh tranh chỉ dựa vào chi phí đang dần không còn hiệu quả. Muốn phát triển bền vững và nâng cao giá trị thương hiệu, doanh nghiệp buộc phải chuyển mình và tiến lên những nấc thang cao hơn.

Theo Báo cáo Năng lực Cạnh tranh Toàn cầu của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, các quốc gia muốn tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu cần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, không chỉ dựa vào giá rẻ hay nhân công. Đây là lý do khiến nhiều doanh nghiệp nội bắt đầu thay đổi chiến lược, đầu tư vào công nghệ, tiêu chuẩn quản lý và xây dựng thương hiệu riêng.

Một trong những ví dụ tiêu biểu cho hành trình nâng cấp năng suất là Công ty TNHH May Việt Thắng, doanh nghiệp dệt may có hơn 25 năm hoạt động tại Việt Nam. Trước đây, Việt Thắng chủ yếu thực hiện đơn hàng gia công cho các nhãn hàng nước ngoài với quy trình sản xuất phân tán và năng suất không ổn định,

Nhận thấy nhu cầu gia tăng mạnh của thị trường nội địa và thế giới đối với sản phẩm may mặc chất lượng cao, công ty bắt đầu áp dụng đồng bộ các hệ thống quản lý chất lượng quốc tế như ISO 9001, kết hợp cải tiến quy trình theo nguyên tắc Lean & Kaizen để giảm thời gian chờ, tăng hiệu suất lao động và giảm lãng phí.

Việt Thắng nâng cao năng suất nhờ áp dụng ISO 9001, Lean và Kaizen, đồng thời xây dựng thương hiệu riêng phục vụ thị trường nội địa và xuất khẩu.

Kết quả là năng suất lao động tăng hơn 25% trong vòng hai năm, tỷ lệ hàng lỗi giảm đáng kể và sản phẩm đạt chất lượng cao hơn, đủ tiêu chuẩn xuất khẩu vào thị trường khó tính như Nhật Bản và Hàn Quốc. Đồng thời, thương hiệu Việt Thắng bắt đầu xây dựng dòng sản phẩm mang thương hiệu riêng phục vụ thị trường nội địa.

Công nghệ số - nhân tố thúc đẩy năng suất

Trong hành trình chuyển đổi, việc đầu tư vào tự động hóa và số hóa quy trình sản xuất đóng vai trò then chốt. Hệ thống ERP (Enterprise Resource Planning) giúp doanh nghiệp kết nối dữ liệu từ sản xuất, kho vận, bán hàng đến tài chính, tạo nền tảng để tối ưu mọi khâu trong chuỗi giá trị.

Một doanh nghiệp khác là Công ty TNHH Cơ khí Chính xác Hà Nội đã áp dụng ERP và hệ thống kiểm soát sản xuất tự động (MES – Manufacturing Execution System) để đồng bộ hóa thông tin từ xưởng sản xuất đến phòng kế hoạch. Nhờ vậy, doanh nghiệp giảm thời gian chờ giữa các công đoạn, kiểm soát chặt chất lượng đầu vào và đầu ra, đồng thời tăng năng suất lao động lên 30% chỉ sau 18 tháng triển khai.

Cơ khí Chính xác Hà Nội tối ưu sản xuất bằng ERP và MES, giảm thời gian chờ, kiểm soát chất lượng và tăng năng suất lên 30% trong 18 tháng.

Không dừng lại ở số hóa nội bộ, việc kết nối sản xuất với khách hàng qua dữ liệu thời gian thực giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn trong việc đáp ứng yêu cầu phức tạp của thị trường, giảm tồn kho và tối ưu nhân lực.

Chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế để mở rộng thị trường

Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 9001 (hệ thống quản lý chất lượng), ISO 14001 (quản lý môi trường) hay ISO 45001 (an toàn lao động) đã giúp các nhà sản xuất Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh. Những tiêu chuẩn này không chỉ hệ thống hóa quy trình mà còn thúc đẩy cải tiến liên tục, giảm sai sót và chi phí phát sinh.

Theo Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO), doanh nghiệp áp dụng hệ thống quản lý chất lượng có xu hướng giảm thiểu lỗi sản phẩm, tăng sự tin cậy của khách hàng và tăng năng suất lao động. Đây là lý do nhiều doanh nghiệp nội quyết định xây dựng bộ khung quản lý phù hợp với tiêu chuẩn toàn cầu để bước vào chuỗi cung ứng quốc tế.

Một yếu tố khác trong hành trình nâng cấp năng suất là sự gắn kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp với đối tác cung ứng. Từ gia công nhỏ lẻ, doanh nghiệp thường mua vật tư theo từng đơn hàng, thiếu chiến lược tối ưu chi phí và chất lượng. Khi chuyển sang sản xuất giá trị cao, việc thiết lập quan hệ dài hạn với nhà cung cấp nguyên vật liệu chất lượng giúp giảm chi phí và cải thiện năng suất tổng thể.

Ví dụ, Công ty TNHH Thực phẩm Xanh – Green Foods đã xây dựng chương trình đánh giá và phát triển nhà cung ứng. Thay vì lựa chọn nhà cung cấp giá rẻ nhất, doanh nghiệp xác định các nhà cung cấp đáp ứng tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng đầu vào. Nhờ đó, tỷ lệ lỗi nguyên liệu đầu vào giảm 40%, kéo theo chi phí sản xuất giảm đáng kể và chất lượng sản phẩm ổn định hơn, mở đường cho việc xuất khẩu sang thị trường khó tính như EU.

Đầu tư con người – nhân tố quyết định

Không thể tách rời quá trình nâng cấp năng suất khỏi yếu tố con người. Việc đào tạo, nâng cao kỹ năng cho nhân sự sản xuất và quản lý là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp tiến xa. Nhân lực được trang bị kỹ năng quản lý theo hệ thống, phân tích dữ liệu và sử dụng công nghệ số sẽ là “đòn bẩy” để doanh nghiệp tháo gỡ nút thắt trong sản xuất và tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.

Nhiều doanh nghiệp đã tổ chức chương trình đào tạo nội bộ gắn với tiêu chuẩn ISO và phương pháp cải tiến liên tục như Lean... Từ đó, đội ngũ không chỉ thực hiện đúng quy trình mà còn chủ động đóng góp ý tưởng cải tiến, giúp doanh nghiệp vận hành hiệu quả hơn.

Hành trình từ gia công đến sản xuất giá trị cao không thể tách rời yếu tố chuỗi giá trị. Nó đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ đứng ở góc độ sản xuất mà còn phải nhìn nhận liên kết rộng hơn với đối tác kinh doanh, khách hàng và thị trường.

Việc hình thành hệ thống dữ liệu thống nhất, áp dụng ERP, đồng bộ hoạt động sản xuất, phân phối, bán hàng, cùng sự gắn kết các bên liên quan trong chuỗi cung ứng đã giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả và linh hoạt hơn. Đây chính là “nền móng số” để doanh nghiệp nội Việt Nam bước vào sân chơi sản xuất giá trị cao với vị thế vững vàng hơn.

Chuyển từ gia công sang sản xuất giá trị cao là hành trình đòi hỏi doanh nghiệp nỗ lực liên tục trong quản trị, công nghệ, con người và hệ thống tiêu chuẩn. Những doanh nghiệp nội biết “bắt nhịp” xu hướng, đầu tư vào chiến lược dài hạn đã chứng tỏ rằng Việt Nam không chỉ sản xuất theo đơn đặt hàng mà còn có thể sáng tạo, chủ động và cạnh tranh trên thị trường toàn cầu. Qua đó, năng suất được nâng cao không chỉ là mục tiêu kinh tế mà còn là minh chứng cho năng lực cạnh tranh bền vững của doanh nghiệp Việt trong thời đại số và hội nhập sâu rộng.

Cẩm Anh