Ưu tiên phát triển năng lực đo lường phục vụ lĩnh vực công nghệ mới, công nghệ chiến lược

Những tồn tại trong thực thi 

Thời gian qua, việc triển khai thực hiện các quy định của Luật Đo lường năm 2011 đã đạt một số kết quả quan trọng. Hoạt động đo lường đã có những đóng góp thiết thực vào việc hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, phục vụ nhu cầu về đo lường trong cuộc sống, sinh hoạt của người dân.

Tuy nhiên, Luật cũng bộc lộ một số tồn tại, trong đó chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn về chuyển đổi số hoạt động đo lường của doanh nghiệp, người dân. Bên cạnh đó, năng lực hệ thống đo lường quốc gia và doanh nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu mới: nhu cầu đo lường trong các lĩnh vực (năng lượng mới, kinh tế xanh, tín chỉ carbon, đối tượng đo trong không gian số…) gia tăng nhanh; các công nghệ mới (AI, IoT, Big data, Blockchain, Digital twin…) đang được nghiên cứu triển khai trong hoạt động đo lường tại doanh nghiệp, trong khi Luật chưa có quy định cụ thể về hệ thống đo lường quốc gia, cơ chế huy động nguồn lực xã hội và vai trò doanh nghiệp chưa được phát huy đầy đủ theo tinh thần “doanh nghiệp là chủ thể”.

Đa số doanh nghiệp, tổ chức chỉ quan tâm đến kiểm định phương tiện đo bắt buộc, chưa có hệ thống đảm bảo đo lường toàn diện nhằm kiểm soát chất lượng và tối ưu hóa quy trình sản xuất. Việc hỗ trợ doanh nghiệp triển khai thực hiện Chương trình bảo đảm đo lường theo Quyết định 996/QĐ-TTg mới dừng lại ở mức khuyến khích, tự nguyện, chưa có công cụ pháp lý đủ mạnh để thúc đẩy áp dụng rộng rãi và bền vững. Chưa đẩy mạnh vai trò, thúc đẩy sự tham gia của doanh nghiệp như một chủ thể trong hệ thống đo lường quốc gia.

Ngoài ra, phân định thẩm quyền, thanh tra/kiểm tra và một số thủ tục còn bất cập: nguy cơ chồng chéo; quản lý còn dàn trải; một số điều kiện/thủ tục không còn phù hợp thực tiễn, làm tăng chi phí tuân thủ (ví dụ thủ tục liên quan dấu định lượng; điều kiện tổ chức cung cấp dịch vụ).

Theo Luật Thanh tra 2025, việc không còn Thanh tra bộ, Thanh tra huyện đồng nghĩa với cơ chế "Thanh tra chuyên ngành đo lường" theo cách cũ không còn tồn tại. Do đó, cần cơ chế thực thi mới để đảm bảo các vi phạm về đo lường (vốn mang tính kỹ thuật sâu) vẫn được phát hiện và xử lý kịp thời.

Cụ thể, điều chỉnh phù hợp việc thực hiện theo chính quyền 2 cấp. Thực tế triển khai thực hiện quy định về hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường, lượng của hàng đóng gói sẵn thời gian qua cho thấy có một số bất cập, một số quy định về điều kiện hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm gây cản trở việc xã hội hóa hoạt động này, một số thủ tục hành chính về lượng của hàng đóng gói sẵn không còn phù hợp.

Mặt khác, theo Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 ngày 11/12/2025, ngành kinh doanh dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường không còn thuộc Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện sẽ có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Do vậy, Luật Đo lường cần được rà soát, điều chỉnh kịp thời để bảo đảm việc loại bỏ dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường ra khỏi ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện không xảy ra khoảng trống pháp lý.

Hoạt động đo lường đã có những đóng góp thiết thực hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

3 nhóm chính sách lớn

Để sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, cần tập trung vào ba nhóm chính sách lớn. Thứ nhất, chuyển đổi số toàn diện hoạt động đo lường, thông qua việc bổ sung quy định về xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành đo lường, quản lý phương tiện đo theo vòng đời sử dụng và triển khai hoạt động đo lường trên nền tảng số. Việc áp dụng mã số định danh cho phương tiện đo sẽ giúp tăng cường khả năng truy xuất, quản lý và bảo đảm độ tin cậy của phép đo.

Thứ hai, nâng cao năng lực hệ thống đo lường quốc gia và phát huy vai trò của doanh nghiệp. Dự thảo Luật bổ sung các quy định nhằm khuyến khích doanh nghiệp tham gia xây dựng, vận hành hệ thống đo lường, đồng thời tăng cường năng lực tự bảo đảm đo lường trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đây được xem là bước chuyển quan trọng từ mô hình quản lý hành chính sang mô hình quản lý dựa trên năng lực và trách nhiệm của doanh nghiệp.

Thứ ba, hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước về đo lường theo hướng phân định rõ thẩm quyền, tăng cường phân cấp, phân quyền và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu và đánh giá rủi ro. Đồng thời, nhiều thủ tục hành chính được cắt giảm, đơn giản hóa, góp phần tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đáng chú ý, dự thảo Luật cũng bổ sung quy định nhằm ưu tiên phát triển năng lực đo lường phục vụ các lĩnh vực công nghệ mới, công nghệ chiến lược, kinh tế số, kinh tế xanh và đổi mới sáng tạo, qua đó góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

 Tiểu My