Bác sĩ cảnh báo nguy cơ từ dầu gió

Dầu gió từ lâu đã trở thành vật dụng quen thuộc trong tủ thuốc của nhiều gia đình Việt Nam. Chỉ với vài giọt xoa lên thái dương, ngực, bụng hoặc vùng đau nhức, nhiều người cảm thấy dễ chịu hơn khi bị cảm lạnh, đau đầu, nghẹt mũi, say tàu xe hay đau cơ. Chính vì sự phổ biến và tiện dụng này mà không ít người cho rằng dầu gió là sản phẩm hoàn toàn lành tính, có thể dùng tùy ý mà không gây hại.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia y tế, dầu gió nếu sử dụng không đúng cách hoặc lạm dụng có thể gây ra nhiều tác dụng phụ nguy hiểm, đặc biệt đối với trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có cơ địa nhạy cảm.

Thành phần chính của dầu gió thường gồm các loại tinh dầu như bạc hà, khuynh diệp, tràm, quế, hương nhu… cùng các hoạt chất menthol, methyl salicylat, eukalyptol và camphor. Theo y học cổ truyền, dầu gió có tác dụng làm ấm cơ thể, giảm đau, hỗ trợ lưu thông khí huyết, giảm cảm lạnh, đau nhức và say tàu xe.

Tuy nhiên, các bác sĩ Bệnh viện Việt Nam - Thụy Điển Uông Bí cho biết dầu gió dù không cần kê đơn nhưng vẫn được quản lý như thuốc điều trị bởi nếu dùng quá liều hoặc sai đối tượng có thể gây tác dụng bất lợi nghiêm trọng.

Dầu gió dùng sai có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe, nên cẩn trọng. Ảnh minh họa

Một trong những phản ứng thường gặp nhất là kích ứng da. Theo các chuyên gia, methyl salicylat trong dầu gió thuộc nhóm thuốc chống viêm giảm đau không steroid, có tác dụng làm nóng nhanh vùng da được xoa dầu, giúp tăng tuần hoàn máu và giảm đau cơ. Tuy nhiên nếu bôi quá nhiều lần hoặc sử dụng trên diện rộng, hoạt chất này có thể gây đỏ rát, phồng rộp, xung huyết da, thậm chí tổn thương niêm mạc hô hấp.

Không chỉ gây kích ứng ngoài da, dầu gió còn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến hệ hô hấp và thần kinh. Menthol – hoạt chất tạo cảm giác mát lạnh – nếu dùng quá mức có thể gây ức chế hô hấp và tuần hoàn. Trong khi đó, camphor được đánh giá là chất có nguy cơ gây độc với trẻ em nếu hấp thu quá nhiều qua da hoặc vô tình nuốt phải.

Theo thông tin từ Bệnh viện Nhi Trung ương, trẻ sơ sinh và trẻ dưới 2 tuổi có hệ hô hấp còn non yếu nên rất nhạy cảm với các loại tinh dầu mạnh. Một số trường hợp trẻ bị khó thở, tím tái sau khi người lớn bôi dầu gió vào vùng ngực, cổ hoặc quanh mũi để trị cảm cúm, nghẹt mũi.

Dược sĩ Đại học Phạm Nguyễn Hoàng Kim, Trung tâm Đào tạo FPT Long Châu cho biết dầu gió là sản phẩm quen thuộc nhưng không phải lúc nào cũng an toàn. Theo dược sĩ Kim, trong dầu gió có chứa menthol, methyl salicylat, eukalyptol và camphor – đều là các hoạt chất có thể gây hại nếu sử dụng quá liều hoặc không đúng đối tượng.

Ông cho biết menthol và camphor có nguy cơ gây ức chế hô hấp ở trẻ nhỏ. Việc bôi dầu chứa bạc hà vào vùng cổ họng hoặc mũi trẻ có thể dẫn tới khó thở, ngưng thở hoặc ảnh hưởng thần kinh. Camphor nếu hấp thu quá mức qua da trầy xước hoặc bị nuốt phải với lượng lớn có thể gây co giật, tổn thương hệ hô hấp, thậm chí nguy hiểm tính mạng. Ngoài ra, methyl salicylat giúp làm nóng và giảm đau nhanh nhưng nếu bôi nhiều hoặc xoa liên tục trong thời gian dài có thể gây xung huyết và tổn thương da.

Theo các bác sĩ, nhiều người còn có thói quen xoa dầu liên tục khi đau đầu, mệt mỏi hoặc cảm lạnh mà không biết điều này có thể gây hạ thân nhiệt. Các thành phần trong dầu gió bốc hơi nhanh, tạo cảm giác mát lạnh và kích thích tiết mồ hôi. Nếu lạm dụng, cơ thể dễ bị mất nhiệt, đặc biệt ở người già và trẻ nhỏ.

Dấu hiệu ngộ độc dầu gió có thể xuất hiện từ 5-90 phút sau khi sử dụng tùy theo liều lượng và cách dùng. Người bị ngộ độc có thể gặp các biểu hiện như buồn nôn, nôn, nóng rát miệng, đau bụng, chóng mặt. Trường hợp nặng có thể xuất hiện co giật, khó thở, lơ mơ hoặc hôn mê.

Các các sĩ Bệnh viện Bạch Mai cảnh báo trẻ nhỏ là nhóm có nguy cơ ngộ độc cao nhất do vô tình nuốt phải dầu gió hoặc bị bôi trực tiếp lượng lớn vào vùng mũi, miệng. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường sau khi dùng dầu gió, người bệnh cần nhanh chóng được đưa tới cơ sở y tế để xử trí kịp thời.

Không chỉ nguy hiểm khi dùng sai cách, tình trạng dầu gió giả, dầu gió kém chất lượng hiện nay cũng khiến nhiều chuyên gia lo ngại. BSCK1 Lê Thị Thúy Hằng, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM (Cơ sở 3), cho biết nhiều sản phẩm dầu gió giả hiện nay có thể chứa dung môi rẻ tiền, tinh dầu công nghiệp hoặc hóa chất không rõ nguồn gốc. Khi sử dụng, người dùng có nguy cơ bị đỏ da, nổi mẩn, ngứa, bỏng rát hoặc nặng hơn là sốc phản vệ, tụt huyết áp đe dọa tính mạng.

Ngoài ra, việc hít phải hoặc nuốt dầu gió giả còn có thể gây tổn thương đường hô hấp và thần kinh với các triệu chứng như ho, viêm họng, đau đầu, chóng mặt, rối loạn ý thức. Đặc biệt đã có những trường hợp trẻ nhỏ bị co giật, tím tái sau khi được nhỏ dầu vào mũi do hàm lượng long não và menthol quá cao.

Theo BS Hằng, để nhận biết dầu gió thật và giả, người dân cần chú ý bao bì sản phẩm, tem chống giả, thông tin nhà sản xuất và mùi hương đặc trưng. Dầu gió chính hãng thường có mùi dịu nhẹ, dễ chịu và thông tin in ấn rõ nét. Người dân không nên mua sản phẩm có giá quá rẻ hoặc không rõ nguồn gốc xuất xứ.

Từ các cảnh báo trên, các chuyên gia khuyến cáo người dân cần ghi nhớ “4 không” khi sử dụng dầu gió. Thứ nhất, không dùng cho trẻ dưới 24 tháng tuổi, đặc biệt là trẻ sơ sinh, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ. Thứ hai, không bôi dầu vào mắt, niêm mạc, vùng da trầy xước hoặc vết thương hở. Thứ ba, không lạm dụng dầu gió quá nhiều lần trong ngày, chỉ nên dùng khoảng 3-4 lần/ngày với lượng vừa phải. Thứ tư, tuyệt đối không uống dầu gió vì có thể gây ngộ độc nguy hiểm.

Ngoài ra, người dân cần bảo quản dầu ở nơi thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp và để xa tầm tay trẻ em. Khi sử dụng cần đọc kỹ hướng dẫn và lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được cấp phép lưu hành.

Theo các bác sĩ, dầu gió có thể hỗ trợ giảm các triệu chứng cảm mạo và đau nhức thông thường nhưng không phải là sản phẩm “vô hại” như nhiều người vẫn nghĩ. Sử dụng đúng cách, đúng liều lượng và đúng đối tượng là điều cần thiết để bảo vệ sức khỏe và tránh những rủi ro đáng tiếc.

An Dương