Bài 4: Chuyện gì xảy ra nếu sản phẩm không đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật?

Không giống tiêu chuẩn mang tính tự nguyện, quy chuẩn kỹ thuật là quy định bắt buộc áp dụng đối với các sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, quá trình hoặc môi trường thuộc đối tượng quản lý của Nhà nước nhằm bảo đảm an toàn, sức khỏe con người, bảo vệ môi trường, quyền lợi người tiêu dùng và các lợi ích công cộng khác.

Theo Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật (được sửa đổi, bổ sung năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026), quy chuẩn kỹ thuật quy định các mức giới hạn của đặc tính kỹ thuật và yêu cầu quản lý mà sản phẩm, hàng hóa bắt buộc phải đáp ứng trước khi lưu thông trên thị trường hoặc đưa vào sử dụng.

Khi quy chuẩn không được đáp ứng, hậu quả có thể rất lớn

Không phải mọi sản phẩm không đạt chất lượng đều ngay lập tức gây sự cố. Tuy nhiên, đối với những nhóm sản phẩm có nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn, việc không đáp ứng quy chuẩn có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng.

Nguy cơ cháy nổ: Các thiết bị điện, dây dẫn điện, bình gas, vật liệu dễ cháy hoặc nhiều nhóm sản phẩm khác nếu không đáp ứng các yêu cầu về an toàn điện, khả năng chịu nhiệt, chống cháy... có thể làm tăng nguy cơ chập điện, phát sinh tia lửa điện hoặc cháy nổ trong quá trình sử dụng.

Đây là lý do nhiều nhóm sản phẩm thuộc diện quản lý bắt buộc phải được đánh giá sự phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật trước khi đưa ra thị trường.

Nguy cơ tai nạn giao thông: Mũ bảo hiểm, lốp xe, hệ thống phanh, kính an toàn, đèn chiếu sáng hay nhiều linh kiện phương tiện giao thông đều thuộc nhóm sản phẩm có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn.

Nếu các sản phẩm này không đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật, khả năng bảo vệ người sử dụng sẽ giảm đáng kể, làm gia tăng nguy cơ tai nạn hoặc khiến hậu quả của tai nạn trở nên nghiêm trọng hơn.

Nguy cơ ngộ độc: Đối với thực phẩm, bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, nước uống, dụng cụ chứa đựng thực phẩm hoặc nhiều sản phẩm khác liên quan đến sức khỏe, quy chuẩn kỹ thuật quy định giới hạn đối với các chỉ tiêu an toàn như kim loại nặng, vi sinh vật, độc tố hoặc các chất gây hại.

Việc không đáp ứng các giới hạn này có thể làm tăng nguy cơ ngộ độc hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe người sử dụng.

Nguy cơ điện giật: Ổ cắm điện, dây điện, thiết bị điện gia dụng nếu không bảo đảm yêu cầu về cách điện, chống rò điện hoặc kết cấu an toàn có thể gây điện giật, đặc biệt đối với trẻ em và người cao tuổi.

Đây là nhóm sản phẩm luôn được cơ quan quản lý kiểm soát chặt chẽ thông qua các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

Ảnh hưởng sức khỏe lâu dài: Không phải mọi rủi ro đều xuất hiện ngay lập tức. Một số sản phẩm chứa hóa chất vượt ngưỡng cho phép, vật liệu phát thải chất độc hại hoặc sản phẩm tiếp xúc trực tiếp với cơ thể có thể gây ảnh hưởng sức khỏe sau thời gian dài sử dụng.

Việc ban hành quy chuẩn kỹ thuật nhằm kiểm soát các nguy cơ này ngay từ khâu sản xuất, nhập khẩu và lưu thông trên thị trường.

Không chỉ mất an toàn, doanh nghiệp còn có thể bị xử lý theo quy định

Theo quy định của pháp luật hiện hành, sản phẩm, hàng hóa thuộc đối tượng áp dụng quy chuẩn kỹ thuật nhưng không đáp ứng quy chuẩn có thể phải áp dụng nhiều biện pháp xử lý.

Tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, tổ chức, cá nhân có thể bị: Buộc thu hồi sản phẩm, hàng hóa không phù hợp quy chuẩn. Buộc ngừng lưu thông hoặc ngừng đưa sản phẩm ra thị trường. Bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật. Trường hợp gây thiệt hại còn phải bồi thường hoặc chịu trách nhiệm theo các quy định pháp luật có liên quan.

Các biện pháp này nhằm loại bỏ sản phẩm không bảo đảm an toàn khỏi thị trường, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng.

Quy chuẩn là "tấm lá chắn" bảo vệ cộng đồng

Trong thực tế, người tiêu dùng rất khó tự đánh giá một sản phẩm có thực sự an toàn hay không chỉ bằng quan sát bên ngoài. Vì vậy, việc Nhà nước ban hành và kiểm soát việc tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật đóng vai trò như một "hàng rào" bảo vệ cộng đồng trước các nguy cơ về an toàn.

Đối với doanh nghiệp, tuân thủ quy chuẩn không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là trách nhiệm đối với người tiêu dùng và uy tín của chính mình.

Khi một sản phẩm đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật, điều đó đồng nghĩa với việc sản phẩm đã đáp ứng các yêu cầu tối thiểu về an toàn theo quy định của Nhà nước đối với nhóm sản phẩm đó. Đây chính là nền tảng quan trọng để xây dựng thị trường minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và bảo vệ lợi ích của toàn xã hội.

Nguyên Hương