Bài cuối: Từ con số đến niềm tin - khi chất lượng cần được đo lường

Khi chất lượng được thể hiện bằng con số

Trong sản xuất và kinh doanh, có những đặc tính của sản phẩm không thể chỉ đánh giá bằng mắt thường hay cảm nhận. Khối lượng, kích thước, nhiệt độ hoặc hàm lượng của một thành phần đều cần được xác định bằng phương pháp phù hợp nếu muốn có kết quả cụ thể để đối chiếu.

Đó là lúc đo lường phát huy vai trò. Theo Điều 3 Luật Đo lường số 04/2011/QH13, đo lường là việc xác định, duy trì giá trị đo của đại lượng cần đo. Luật cũng quy định hoạt động đo lường phải bảo đảm tính thống nhất, chính xác; đồng thời đề cao tính minh bạch, khách quan và sự công bằng giữa các bên trong mua bán, thanh toán hàng hóa, cung ứng dịch vụ.

Trong thực tế, một con số đo được có thể là căn cứ xác định sản phẩm có đáp ứng một yêu cầu kỹ thuật cụ thể hay không. Chẳng hạn, khi kiểm tra khối lượng hàng hóa đóng gói sẵn, kết quả cân giúp xác định lượng hàng thực tế để đối chiếu với thông tin định lượng trên nhãn và yêu cầu đo lường có liên quan.

Tương tự, trong quá trình sản xuất, kết quả đo các thông số kỹ thuật có thể hỗ trợ doanh nghiệp theo dõi quá trình và kiểm soát những đặc tính đã xác định. Mỗi phép đo trả lời một câu hỏi cụ thể, việc đánh giá chất lượng tổng thể vẫn cần căn cứ vào các yêu cầu và phương pháp đánh giá tương ứng.

Đằng sau một kết quả đo đáng tin cậy

Một con số hiển thị trên thiết bị chưa bảo đảm kết quả chính xác. Kết quả đo còn liên quan đến phương tiện đo, phương pháp thực hiện, điều kiện đo và người thực hiện. Điều 28 Luật Đo lường quy định phương tiện đo, phương pháp đo, điều kiện thực hiện và mức độ thành thạo của người thực hiện phải phù hợp với hướng dẫn hoặc yêu cầu kỹ thuật đo lường áp dụng. Luật cũng đặt ra yêu cầu về việc bảo đảm độ chính xác của kết quả đo được truyền từ chuẩn đo lường thông qua chuỗi hoạt động hiệu chuẩn, kiểm định không bị đứt đoạn.

Điều này cho thấy độ tin cậy của kết quả đo không chỉ phụ thuộc vào thiết bị hiện đại hay thao tác nhanh chóng. Quan trọng là phương tiện đo và phương pháp sử dụng phải phù hợp mục đích đo, đồng thời đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật liên quan.

Trong hoạt động đo lường, kiểm định và hiệu chuẩn có vai trò khác nhau. Theo Luật Đo lường, kiểm định là hoạt động đánh giá, xác nhận đặc tính kỹ thuật đo lường của phương tiện đo theo yêu cầu kỹ thuật, còn hiệu chuẩn là hoạt động xác định, thiết lập mối quan hệ giữa giá trị đo của chuẩn đo lường, phương tiện đo với giá trị đo của đại lượng cần đo. Vì vậy, không nên hiểu hai hoạt động này là một. Việc phương tiện đo cần kiểm định hay hiệu chuẩn còn tùy thuộc loại phương tiện, mục đích sử dụng và quy định áp dụng.

Đo lường góp phần bảo đảm công bằng trên thị trường

Ý nghĩa của đo lường không chỉ nằm trong nhà máy hay phòng thử nghiệm. Hoạt động này còn gắn trực tiếp với những giao dịch quen thuộc hằng ngày.

Khi mua hàng theo khối lượng, thể tích hoặc sử dụng dịch vụ được tính theo đại lượng đo, cả người mua và người bán đều cần một kết quả đáng tin cậy. Nếu phương tiện đo không đáp ứng yêu cầu hoặc kết quả bị sai lệch, việc xác định lượng hàng hóa, dịch vụ có thể bị ảnh hưởng.

Bởi vậy, Luật Đo lường quy định các yêu cầu kiểm soát đối với phương tiện đo và phép đo trong những lĩnh vực nhất định. Theo Điều 16, phương tiện đo sử dụng để định lượng hàng hóa, dịch vụ trong mua bán, thanh toán, cũng như phục vụ một số hoạt động liên quan đến an toàn, sức khỏe cộng đồng và quản lý nhà nước, thuộc nhóm được kiểm soát theo yêu cầu kỹ thuật đo lường do cơ quan có thẩm quyền quy định.

Việc kiểm soát đo lường vì thế góp phần tạo cơ sở chung cho các bên trong giao dịch. Người mua có căn cứ xác định lượng hàng nhận được, người bán có cơ sở thực hiện việc định lượng, còn kết quả đo có thể sử dụng để đối chiếu khi cần thiết. Đây là giá trị thiết thực của đo lường, đưa những đại lượng tưởng khô khan về một cơ sở xác định, thay vì để việc đánh giá phụ thuộc hoàn toàn vào cảm nhận hoặc sự thỏa thuận thiếu căn cứ.

Niềm tin bắt đầu từ những con số có cơ sở

Trong câu chuyện chất lượng, đo lường không thay thế các yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn hay hoạt động đánh giá sự phù hợp. Mỗi yếu tố có chức năng riêng nhưng kết quả đo có thể cung cấp căn cứ quan trọng khi xem xét những đặc tính định lượng của sản phẩm và quá trình.

Một kết quả đo đáng tin cậy giúp các bên có cơ sở để đối chiếu với yêu cầu liên quan. Ngược lại, nếu phép đo không phù hợp hoặc phương tiện đo không đáp ứng yêu cầu, con số thu được có thể không phản ánh đúng đại lượng cần xác định. Bởi vậy, giá trị của đo lường không nằm ở việc tạo ra thật nhiều con số, mà ở khả năng tạo ra kết quả phù hợp với mục đích sử dụng và yêu cầu kỹ thuật đặt ra.

Trong thị trường, khi thông tin về sản phẩm ngày càng đa dạng, những kết quả đo có căn cứ giúp việc đánh giá các đặc tính cụ thể trở nên rõ ràng hơn. Đó cũng là một phần cơ sở để doanh nghiệp kiểm soát chất lượng và các bên liên quan có căn cứ đối chiếu. Từ một phép đo được thực hiện đúng đến một kết quả có thể tin cậy, mỗi con số đều có ý nghĩa khi được đặt trong đúng yêu cầu và phương pháp đánh giá. Bởi niềm tin vào chất lượng không đến từ con số đơn thuần, mà từ cơ sở tạo nên con số ấy.

Hùng Anh