Ban hành Bộ chỉ số đo lường sự phát triển ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam

Bộ Khoa học và Công nghệ vừa ban hành Quyết định số 3795/QĐ-BKHCN về việc ban hành Bộ chỉ số đo lường sự phát triển ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam. Quyết định có hiệu lực kể từ ngày 15/9/2026.

Theo Quyết định, Bộ chỉ số được xây dựng nhằm theo dõi, đo lường và đánh giá tình hình phát triển ngành công nghiệp bán dẫn, phục vụ công tác quản lý nhà nước và theo dõi việc thực hiện các mục tiêu phát triển ngành. Bộ chỉ số được cấu trúc theo 5 trụ cột, phản ánh các nhóm yếu tố chủ yếu trong quá trình phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam.

Năm trụ cột đo lường sự phát triển

Trụ cột Quy mô kinh tế (E) đo lường tổng doanh thu, tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa và tổng vốn đầu tư giải ngân vào ngành.

Trụ cột Công nghệ và nghiên cứu, phát triển (R) đánh giá các chỉ tiêu liên quan đến năng lực nghiên cứu, phát triển và đổi mới công nghệ, gồm số lượng bằng độc quyền sáng chế, bản quyền phần mềm, tỷ lệ chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D), số dự án chuyển giao công nghệ, thiết kế chip được sản xuất thử, thương mại hóa và số phòng thí nghiệm đi vào hoạt động.

Trụ cột Năng lực sản xuất (M) thống kê số lượng doanh nghiệp thiết kế, nhà máy chế tạo, cơ sở đóng gói, kiểm thử, cùng sản lượng wafer và sản phẩm bán dẫn.

Trụ cột Nhân lực (T) đo lường tổng số lao động, nhân lực có trình độ đại học trở lên, đội ngũ giảng viên và số lượng nhân lực được đào tạo, bồi dưỡng ở các cấp độ chuyên sâu.

Trụ cột Hệ sinh thái và hạ tầng (S) đánh giá số lượng doanh nghiệp phụ trợ, các khu chức năng có hạ tầng kỹ thuật đáp ứng yêu cầu đặc thù, cùng quy mô và giá trị gia tăng của ngành công nghiệp điện tử.

Việc phân nhóm theo 5 trụ cột giúp hệ thống hóa các yếu tố được sử dụng để theo dõi sự phát triển của ngành, từ quy mô kinh tế, năng lực công nghệ đến sản xuất, nhân lực và điều kiện hạ tầng, hệ sinh thái.

Bộ Khoa học và Công nghệ giao Cục Công nghiệp công nghệ thông tin làm đầu mối chủ trì triển khai Bộ chỉ số. Cục có trách nhiệm phối hợp với các cơ quan chuyên môn thuộc Bộ Tài chính, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Công Thương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch để thu thập, kết nối và đối chiếu dữ liệu phục vụ tính toán các chỉ số.

Cùng với đó, Cục Công nghiệp công nghệ thông tin có trách nhiệm xây dựng cơ sở dữ liệu ngành, tổ chức điều tra, khảo sát thực tế và định kỳ trước ngày 10/6 hằng năm báo cáo Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ về kết quả tính toán Bộ chỉ số và tình hình phát triển ngành công nghiệp bán dẫn của năm liền trước.

Việc ban hành Bộ chỉ số được đặt trong quá trình triển khai các mục tiêu phát triển ngành công nghiệp bán dẫn theo Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 tại Quyết định số 1018/QĐ-TTg và Chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050 tại Quyết định số 1017/QĐ-TTg.

Cần đo lường sát với năng lực thực tế của ngành

Bên cạnh việc xây dựng hệ thống chỉ số, yêu cầu về nâng cao năng lực công nghệ, sản xuất thử và thương mại hóa chip cũng được đặt ra trong quá trình phát triển ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu, năng lực bán dẫn có ý nghĩa đối với phát triển kinh tế, năng lực tự chủ công nghệ và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Việt Nam có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn nhưng quá trình phát triển chip chuyên dụng vẫn đối mặt nhiều thách thức. Khoảng cách từ thiết kế đến sản phẩm thương mại còn lớn, trong khi chi phí nghiên cứu, phát triển và sản xuất thử cao.

Đối với doanh nghiệp thiết kế chip, việc tiếp cận các bộ công cụ thiết kế điện tử (EDA) và thư viện sở hữu trí tuệ (IP) bản quyền đòi hỏi nguồn lực đáng kể. Quá trình sản xuất thử cũng phát sinh chi phí lớn và tiềm ẩn rủi ro kỹ thuật.

Một vấn đề khác là hệ sinh thái sản xuất chưa hoàn chỉnh. Theo phân tích được đưa ra tại hội thảo, các khâu từ thiết kế, chế tạo, đóng gói, kiểm thử đến chứng nhận chất lượng cần được kết nối để rút ngắn quá trình đưa sản phẩm từ phòng thí nghiệm ra thị trường. Với những doanh nghiệp có đơn hàng nhỏ, việc tiếp cận dịch vụ đóng gói, kiểm thử quốc tế với chi phí phù hợp cũng là một thách thức.

Sau khi có mẫu chip, doanh nghiệp còn phải hoàn thiện phần mềm, bo mạch, đánh giá độ tin cậy và tích hợp sản phẩm. Vì vậy, theo đại diện Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, việc xây dựng tiêu chuẩn, phòng thử nghiệm, cơ chế chứng nhận và quy trình đánh giá độ tin cậy có ý nghĩa quan trọng trong quá trình đưa sản phẩm vào sử dụng.

Cũng theo các ý kiến các chuyên gia, chính sách hỗ trợ phát triển chip chuyên dụng cần được triển khai xuyên suốt từ nghiên cứu, thiết kế, sản xuất thử, đo kiểm đến thương mại hóa. Một số đề xuất được đưa ra như xây dựng danh mục chip chuyên dụng ưu tiên, hỗ trợ doanh nghiệp trong giai đoạn đầu và tạo điều kiện để sản phẩm chip Việt Nam có cơ hội tiếp cận thị trường. Đây là những định hướng, đề xuất được trao đổi nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn trong quá trình phát triển chip chuyên dụng, không phải là các nội dung được quy định trực tiếp trong Bộ chỉ số ban hành tại Quyết định số 3795/QĐ-BKHCN.

Với Bộ chỉ số mới, cơ quan quản lý có thêm cơ sở để tổng hợp, kết nối và đối chiếu dữ liệu về quy mô kinh tế, công nghệ và R&D, năng lực sản xuất, nhân lực, hệ sinh thái và hạ tầng. Đây cũng là nguồn thông tin phục vụ theo dõi quá trình phát triển ngành và nghiên cứu, điều chỉnh chính sách trong thời gian tới.

An Dương