Chuẩn hoá 'lý lịch số' - nền tảng nâng cao giá trị nông sản Việt

Tại Bắc Ninh, truy xuất nguồn gốc đang trở thành nền tảng nâng cao giá trị nông sản. Toàn tỉnh hiện có gần 54.000 ha cây ăn quả; riêng cam, bưởi hơn 8.600 ha với sản lượng trên 80.000 tấn/năm; vải thiều khoảng 30.000 ha, sản lượng 165.000 - 200.000 tấn/năm.

Đáng chú ý, vụ vải thiều năm 2025 mang lại tổng doanh thu từ quả vải và dịch vụ liên quan đạt 6.245 tỷ đồng, mức cao nhất từ trước đến nay. Kết quả này gắn liền với việc mở rộng diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, áp dụng mã QR truy xuất và cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu.

Đến nay, Bắc Ninh đã thiết lập 240 mã số vùng trồng với diện tích 17.421 ha, cùng 41 cơ sở đóng gói đạt chuẩn xuất khẩu, đưa sản phẩm vào các thị trường như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Australia, Nhật Bản và Thái Lan. Giá trị sản xuất nông nghiệp năm 2025 đạt 140 triệu đồng/ha, tăng 12,3% so với năm 2024, minh chứng rõ ràng cho tác động của minh bạch hóa sản phẩm.

Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định, trong bối cảnh nhiều thị trường lớn triển khai truy xuất bắt buộc và hộ chiếu số sản phẩm, Việt Nam cần nâng truy xuất nguồn gốc lên tầm hệ thống quản lý quốc gia. Đây không chỉ là công cụ phục vụ quản lý trong nước, mà còn là điều kiện để hàng hóa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Mặc dù TXNG đã trở thành yêu cầu hiện hữu, song việc đáp ứng các chuẩn mực ngày càng khắt khe này đang đặt doanh nghiệp Việt Nam trước không ít thách thức.

Truy xuất nguồn gốc đang trở thành yêu cầu bắt buộc đối với hàng hóa xuất khẩu.

Nếu TXNG giúp sản phẩm có “lý lịch rõ ràng”, thì chuỗi cung ứng an toàn chính là nền móng bảo đảm chất lượng từ đầu vào đến đầu ra. Tại Lào Cai, toàn tỉnh đã xác nhận 184 chuỗi cung ứng nông sản an toàn, cung ứng mỗi năm hơn 15.000 tấn rau, củ, quả, gạo, chè, ớt; trên 10.000 tấn thịt, thủy sản và sản phẩm chế biến; cùng hơn 1,5 triệu quả trứng gia cầm.

Bên cạnh đó, Lào Cai có trên 230 ha sản xuất đạt VietGAP, hơn 25.700 ha cây trồng hữu cơ, 120 ha dược liệu đạt chuẩn GACP-WHO. Những con số này cho thấy sự dịch chuyển mạnh mẽ từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất theo tiêu chuẩn, kiểm soát chất lượng toàn chuỗi.

Một số doanh nghiệp đã khai thác hiệu quả mô hình này. Công ty TNHH Hà Lâm Phong sản xuất nấm hương hữu cơ Sa Pa đạt tiêu chuẩn VietGAP và hữu cơ, mỗi năm cung ứng khoảng 700 tấn nấm tươi, doanh thu năm 2025 đạt trên 30 tỷ đồng. Việc tham gia chuỗi khép kín giúp doanh nghiệp ổn định đầu ra, nâng cao giá trị sản phẩm và xây dựng thương hiệu dài hạn.

Theo ông Nguyễn Đức Lê, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), dù Cổng truy xuất nguồn gốc quốc gia đã được thiết lập theo Đề án 100, nhưng việc áp dụng tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc toàn cầu GS1 hiện vẫn chưa đồng bộ. “Vấn đề lớn nhất hiện nay là mỗi doanh nghiệp áp dụng một tiêu chuẩn khác nhau, khiến chuỗi cung ứng có quá nhiều ‘ngôn ngữ’ không thể hiểu nhau. Điều này gây khó khăn cho việc chuyển đổi, tích hợp dữ liệu vào hệ thống quốc gia và không bảo đảm được tính duy nhất của định danh sản phẩm”, ông Lê cho biết.

Từ thực tiễn tại Bắc Ninh và Lào Cai có thể thấy, khi TXNG được kết hợp với chuỗi cung ứng an toàn, giá trị nông sản tăng lên rõ rệt cả về doanh thu, thị trường lẫn uy tín thương hiệu. Tuy nhiên, nếu thiếu một chuẩn chung và cơ sở dữ liệu thống nhất, những nỗ lực địa phương sẽ khó tạo thành sức mạnh tổng thể.

Việc nâng TXNG lên thành hệ thống quản lý quốc gia như đề xuất của Thứ trưởng Lê Xuân Định không chỉ nhằm kiểm soát chất lượng trong nước mà còn là bước đi chiến lược để hàng hóa Việt Nam hòa nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt, minh bạch không còn là lựa chọn, mà là điều kiện bắt buộc. Và khi “lý lịch số” được chuẩn hóa, đồng bộ và liên thông, nông sản Việt mới thực sự có nền tảng vững chắc để bước ra thị trường thế giới bằng chính uy tín của mình.

Thanh Hiền