Chuyên gia y tế cảnh báo lạm dụng oxy già sát trùng vết thương có thể gây hại sức khỏe

Trong nhiều năm, oxy già (hydrogen peroxide) là vật dụng quen thuộc trong tủ thuốc của nhiều gia đình, thường được sử dụng để sát trùng khi bị trầy xước, đứt tay. Hình ảnh dung dịch sủi bọt khi tiếp xúc với vết thương từng được xem là dấu hiệu “đang làm sạch”. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế hiện nay cảnh báo rằng thói quen này có thể không còn phù hợp, thậm chí tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng (Hội Y học dưới nước và oxy cao áp Việt Nam), nhiều tài liệu y khoa gần đây, dung dịch oxy già nồng độ 3% có khả năng sát khuẩn mạnh nhờ cơ chế oxy hóa. Khi tiếp xúc với máu và mô, chất này tạo ra bọt khí giúp đẩy bụi bẩn, mô chết ra khỏi vết thương. Tuy nhiên, cơ chế này cũng sinh ra các gốc oxy tự do, đây là những phân tử có thể phá hủy tế bào.

Điều đáng lo ngại là oxy già không “phân biệt” giữa vi khuẩn và tế bào lành. Khi sử dụng trên vết thương, dung dịch này có thể gây tổn thương cả tế bào miễn dịch, tế bào da và các thành phần quan trọng tham gia vào quá trình hồi phục. Nhiều nghiên cứu quốc tế và khuyến cáo từ các tổ chức y tế cho thấy việc lạm dụng oxy già có thể làm chậm quá trình lành vết thương thay vì giúp hồi phục nhanh hơn.

Các chuyên gia phân tích rằng, trong quá trình lành thương, cơ thể cần sự hoạt động của các tế bào như nguyên bào sợi để tạo collagen và tái tạo mô mới. Tuy nhiên, oxy già lại có thể làm giảm khả năng hoạt động của các tế bào này, khiến vết thương lâu khép miệng hơn, thậm chí tăng nguy cơ để lại sẹo.

Không chỉ vậy, oxy già còn ảnh hưởng đến mô hạt, lớp mô non giàu mạch máu hình thành khi vết thương đang phục hồi tốt. Các mạch máu mới rất nhạy cảm với tác động oxy hóa, dễ bị tổn thương khi tiếp xúc với dung dịch này, dẫn đến giảm cung cấp dưỡng chất và làm chậm quá trình tái tạo.

Đối với trẻ em, nguy cơ càng rõ rệt hơn. Làn da của trẻ mỏng và nhạy cảm, dễ bị kích ứng. Việc sử dụng oxy già có thể gây đau rát, bỏng nhẹ và ảnh hưởng đến sự phát triển của mô mới. Vì vậy, nhiều hướng dẫn nhi khoa hiện nay không khuyến cáo sử dụng oxy già cho các vết thương nhỏ ở trẻ.

Ngoài độc tính đối với tế bào, Bệnh viện Vinmec cũng khuyến cáo, oxy già còn tiềm ẩn nguy cơ nếu sử dụng sai cách. Trong các vết thương sâu hoặc khoang kín, lượng khí oxy sinh ra có thể gây tăng áp lực, thậm chí dẫn đến biến chứng hiếm gặp nhưng nguy hiểm như tắc mạch khí. Trong một số trường hợp khác, việc sử dụng oxy già ở tai khi màng nhĩ bị tổn thương có thể gây ảnh hưởng đến thính lực.

Đối với vết thương hở không nên dùng oxy già vì có thể làm tổn thương tế bào lành và khiến vết thương lâu hồi phục. Thay vào đó, nên rửa bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý, lau khô rồi băng lại. Với các vết thương đang lên da non, cần đặc biệt thận trọng bởi oxy già dễ gây kích ứng vùng da nhạy cảm, làm chậm quá trình lành và tăng nguy cơ để lại sẹo.

Bên cạnh đó, việc sử dụng oxy già để rửa tai hoặc xử lý mủ cũng không an toàn, có thể gây bỏng và tổn thương ống tai. Vì vậy, khi có dấu hiệu bất thường, bạn nên đi khám thay vì tự xử lý tại nhà. Đồng thời, không nên dùng oxy già để súc miệng trong thời gian dài, nhất là với trẻ em do nguy cơ nuốt phải dung dịch. Oxy già cũng không phù hợp để sử dụng cho các vết thương trong khoang kín của cơ thể, vì khí oxy sinh ra có thể tích tụ và gây ra những biến chứng nguy hiểm như tắc mạch khí hoặc hoại tử.

Trước những rủi ro này, xu hướng điều trị hiện nay ưu tiên các phương pháp làm sạch vết thương an toàn, ít gây tổn thương mô. Thay vì dùng oxy già, các chuyên gia khuyến cáo người dân nên rửa vết thương bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý 0,9%. Đây là dung dịch có độ an toàn cao, giúp loại bỏ bụi bẩn và vi khuẩn mà không gây hại cho tế bào.

Trong những trường hợp cần sát khuẩn mạnh hơn, các dung dịch hiện đại như axit hypochlorous (HOCl) hoặc các chất sát khuẩn quen thuộc như povidone-iodine, chlorhexidine có thể được sử dụng, nhưng cần đúng nồng độ và theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Một số chuyên gia cũng cho rằng oxy già không hoàn toàn bị “loại bỏ”, nhưng chỉ nên sử dụng trong những tình huống đặc biệt, chẳng hạn vết thương rất bẩn, nhiều đất cát. Khi đó, dung dịch có thể được dùng một lần để hỗ trợ làm sạch ban đầu, sau đó cần rửa lại kỹ bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý và không tiếp tục sử dụng.

Điều quan trọng là người dân cần thay đổi quan niệm: hiện tượng sủi bọt không đồng nghĩa với việc vết thương đang được xử lý đúng cách. Trong nhiều trường hợp, đó lại là dấu hiệu của tổn thương tế bào đang xảy ra.

Các bác sĩ khuyến cáo, với những vết thương nhỏ, cách xử lý đơn giản và hiệu quả nhất là rửa nhẹ nhàng, giữ sạch, khô và che phủ bằng băng gạc phù hợp. Nếu vết thương có dấu hiệu nhiễm trùng hoặc không lành sau vài ngày, cần đến cơ sở y tế để được kiểm tra.

Trong bối cảnh kiến thức y khoa ngày càng cập nhật, việc thay đổi những thói quen cũ không còn phù hợp là điều cần thiết. Oxy già từng là lựa chọn phổ biến, nhưng hiện nay, sử dụng đúng cách và đúng chỉ định mới là yếu tố quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe và hỗ trợ quá trình hồi phục hiệu quả.

An Dương (T/h)