Đại hội không giấy và hơn 4,48 triệu hồ sơ, giao dịch của Đảng trên môi trường số

Đại hội của 1.586 máy tính bảng

Mỗi kỳ đại hội Đảng toàn quốc, mỗi đại biểu thường nhận một khối lượng tài liệu rất lớn: báo cáo chính trị, các dự thảo văn kiện, báo cáo tổng kết, danh sách nhân sự, tài liệu tham khảo. Theo ước tính của Ban Tổ chức Đại hội XIV, mỗi đại biểu tiếp cận khoảng 1.000 trang tài liệu. Nhân với gần 1.600 đại biểu, đó là hàng triệu trang giấy phải in ấn, đóng gói, vận chuyển, bảo mật và thu hồi.

Tại Đại hội XIV, tài liệu phát cho đại biểu được số hóa, cung cấp trên thiết bị điện tử. Ngày 10/1/2026, 1.586 máy tính bảng được cấp cho 1.586 đại biểu chính thức. Khoảng 1,6 triệu trang tài liệu giấy được thay thế. Đi kèm là phần mềm tra cứu tài liệu, phần mềm tổng hợp ý kiến đại biểu và thẻ an ninh điện tử.

Cùng với việc sử dụng tài liệu số, Đại hội XIV được tổ chức trong 6,5 ngày, so với 8 ngày ở nhiệm kỳ trước. Hệ thống tra cứu văn kiện và tổng hợp ý kiến giúp hỗ trợ công tác tổ chức, giảm thao tác thủ công. Mức rút ngắn thời gian Đại hội gắn với nhiều khâu chuẩn bị và điều hành; việc số hóa tài liệu là một yếu tố hỗ trợ, không phải nguyên nhân duy nhất.

Đại hội XIV của Đảng: tài liệu số thay thế tài liệu giấy

Ý nghĩa lớn nhất nằm ở tính nêu gương. Khi sự kiện chính trị quan trọng nhất của Đảng vận hành không giấy, nó tạo ra tiền lệ và chuẩn mực cho đại hội đảng bộ các cấp, cho các hội nghị của cấp ủy, cho cách làm việc hằng ngày của cơ quan Đảng.

Một Đại hội không giấy cũng đòi hỏi những điều kiện không dễ: thiết bị phải đáp ứng yêu cầu bảo mật nghiêm ngặt, tài liệu phải được phân quyền truy cập đúng đối tượng, hệ thống phải vận hành ổn định suốt nhiều ngày làm việc liên tục với cường độ cao. Việc triển khai cho thấy khả năng ứng dụng công nghệ số trong sự kiện chính trị có yêu cầu cao về vận hành và an toàn thông tin, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục kiểm chứng, bảo vệ hệ thống trong suốt quá trình sử dụng.

Bốn thủ tục, hơn 4,48 triệu hồ sơ và giao dịch

Nếu Đại hội không giấy là biểu tượng ở tầm cao nhất, thì việc đưa thủ tục hành chính của Đảng lên môi trường điện tử là thay đổi chạm đến từng đảng viên.

Từ ngày 21/4 đến 26/6/2026, giai đoạn một của việc thực hiện thủ tục hành chính của Đảng trên môi trường điện tử được triển khai tại Đảng ủy các cơ quan Đảng Trung ương và 8 tỉnh, thành phố. Bốn thủ tục được chọn là những nghiệp vụ thiết thực, có nhu cầu xử lý lớn: thu, nộp đảng phí; chuyển sinh hoạt đảng chính thức; chuyển sinh hoạt đảng tạm thời; lấy ý kiến nhận xét của nơi cư trú đối với đảng viên.

Sau hơn hai tháng, hệ thống ghi nhận tổng cộng 4.482.148 hồ sơ và giao dịch điện tử. Trong đó, thu, nộp đảng phí chiếm 4.467.564 giao dịch, với số tiền khoảng 265 tỷ đồng, đạt khoảng 86% kế hoạch; ba thủ tục về công tác đảng viên có 14.584 hồ sơ. Đến đầu tháng 7/2026, 21 ngân hàng đã mở 40.007 tài khoản phục vụ thu, nộp đảng phí. Trong tổng số này, giao dịch thu, nộp đảng phí chiếm phần lớn; 14.584 mới là số hồ sơ thuộc ba thủ tục công tác đảng viên.

Với đảng viên, thay đổi rất cụ thể. Đảng viên tại nơi triển khai có thể nộp đảng phí qua kênh điện tử thay cho giao dịch tiền mặt. Chuyển sinh hoạt đảng khi thay đổi nơi công tác, nơi cư trú có thể giảm việc chuyển hồ sơ giấy giữa các cấp ủy khi hệ thống và đơn vị liên quan đáp ứng điều kiện triển khai. Với chi bộ, việc thu đảng phí có thêm dữ liệu đối soát qua hệ thống ngân hàng, giảm khối lượng ghi chép và đối chiếu thủ công, minh bạch và dễ kiểm tra.

Bài học ở đây là cách chọn điểm bắt đầu. Bốn thủ tục được chọn là những thủ tục gần với nhu cầu thường xuyên của nhiều tổ chức đảng và đảng viên, nên kết quả xuất hiện ngay trong một quý và tạo niềm tin để mở rộng.

Mô hình sau đó được nhiều đảng bộ chủ động áp dụng. Đảng ủy Kiểm toán nhà nước là một ví dụ ở khối cơ quan trung ương: cả bốn thủ tục được triển khai trên môi trường điện tử, đảng viên và tổ chức đảng nộp, xử lý, nhận kết quả qua hệ thống thay vì làm hồ sơ giấy trình qua nhiều cấp.

Để hình dung rõ hơn thay đổi này, có thể nhìn vào thủ tục chuyển sinh hoạt đảng. Trước đây, khi một đảng viên chuyển công tác hay chuyển nơi cư trú, hồ sơ giấy phải đi qua chi bộ, đảng ủy cơ sở, cấp ủy cấp trên nơi đi, rồi đến cấp ủy nơi đến, có khi qua nhiều tỉnh. Hồ sơ được niêm phong, đảng viên tự mang theo hoặc gửi qua đường công văn; chỉ cần thất lạc một tờ giấy là việc sinh hoạt đảng bị gián đoạn. Trên môi trường điện tử, hồ sơ đi theo đường truyền giữa các cấp ủy, có lưu vết từng bước, đảng viên theo dõi được tiến độ, qua đó giảm số khâu luân chuyển hồ sơ trực tiếp trong phạm vi đã kết nối.

Giảm hồ sơ giấy theo lộ trình: mốc 15/7/2026

Theo Công văn số 1361-CV/BTCTW ngày 30/6/2026, từ ngày 15/7/2026, trong phạm vi Đảng bộ các cơ quan Đảng Trung ương, cơ quan tổ chức không tiếp nhận, giải quyết chuyển sinh hoạt đảng bằng hồ sơ giấy đối với trường hợp chuyển đến, chuyển đi thuộc phạm vi áp dụng. Quy định có ngoại lệ, như trường hợp chuyển sinh hoạt đảng ra ngoài Đảng bộ này hoặc tổ chức đảng nơi đi, nơi đến chưa triển khai thủ tục trên môi trường điện tử. Vì vậy, không thể hiểu mốc 15/7/2026 là thời điểm chấm dứt toàn bộ hồ sơ giấy trên phạm vi cả nước.

Thay đổi kênh xử lý là một bước quan trọng, nhưng phải gắn với việc chuẩn hóa dữ liệu đảng viên, phân quyền truy cập, hỗ trợ người sử dụng và phương án xử lý khi hệ thống gặp sự cố. Lộ trình chuyển sang hồ sơ điện tử cần được triển khai theo phạm vi, điều kiện và ngoại lệ của hướng dẫn có thẩm quyền, bảo đảm thủ tục không bị gián đoạn.

Sổ tay đảng viên trong chiếc điện thoại

Một công cụ đi cùng là ứng dụng Sổ tay đảng viên điện tử. Đảng viên xác thực bằng tài khoản định danh điện tử, hỗ trợ kiểm tra, xác thực danh tính theo cơ chế kết nối được cho phép. Trên ứng dụng, đảng viên xem danh sách và tài liệu sinh hoạt chi bộ, học tập nghị quyết, góp ý kiến và cập nhật thông tin của mình.

Ở Nghệ An, 174.369 đảng viên đã được cài đặt Sổ tay đảng viên điện tử, đạt 99,68% số đảng viên thuộc diện. Trong quý II/2026, 100% dữ liệu tổ chức đảng và đảng viên của tỉnh đã được chuẩn hóa trên Hệ thống Cơ sở dữ liệu đảng viên; 136/136 đảng bộ trực thuộc Tỉnh ủy hoàn thành thiết lập hệ thống và phân quyền; cả 4 thủ tục hành chính của Đảng đã được chuyển sang môi trường điện tử. Cần lưu ý, 99,68% là tỷ lệ cài đặt; ở cấp xã, tỷ lệ tổ chức đảng đăng ký sinh hoạt cấp ủy qua ứng dụng mới trên 80%.

Ở Phú Thọ, gần 100% thông tin chung của hơn 266.000 đảng viên đã được số hóa; 100% danh mục tổ chức đảng của gần 2.500 tổ chức cơ sở đảng và hơn 9.000 chi bộ đã được chuẩn hóa. Điều đáng chú ý là Phú Thọ đặt chỉ tiêu trên nghiệp vụ thật, không chỉ đếm số lượt cài đặt: tỷ lệ đăng nhập và sử dụng Sổ tay đảng viên điện tử đạt 94,78%; sinh hoạt chi bộ định kỳ tháng 9/2026 thực hiện trên nền tảng đạt 97,66%. Tỉnh đã trang bị 207 máy quét tài liệu, 891 máy tính kết nối Internet và 186 máy tính kết nối mạng nội bộ cho công việc này.

Số hóa hồ sơ: khâu khó nhất là giấy tờ gốc

Đằng sau những con số đẹp là một công việc thầm lặng và rất vất vả: số hóa hồ sơ đảng viên. Mỗi bộ hồ sơ có thể gồm nhiều loại giấy tờ tích lũy qua hàng chục năm sinh hoạt đảng.

Ở Hải Phòng, phường Thủy Nguyên huy động 31 người chia thành 5 tổ quét, năng suất khoảng 56 hồ sơ mỗi ngày. Một phường với khoảng 3.000 hồ sơ cần hơn hai tháng làm liên tục. Trường hợp này cho thấy khối lượng hồ sơ và năng lực tổ chức thực hiện là những điểm nghẽn đáng kể, bên cạnh yêu cầu về công nghệ.

Ở Thanh Hóa, các xã đã quét 100% hồ sơ đảng viên theo quy định, nhưng tỷ lệ được công nhận số hóa thấp hơn nhiều. Xã Nông Cống quét 3.104/3.104 hồ sơ, cập nhật lên hệ thống 2.520 hồ sơ, đạt khoảng 80%. Xã Thắng Lợi được công nhận số hóa 953/1.554 hồ sơ, đạt 61,33%. Phần còn lại vướng ở chỗ hồ sơ giấy thiếu tài liệu gốc, một vấn đề nghiệp vụ tồn đọng nhiều năm mà máy quét không giải quyết được.

Việc công khai những con số chưa đạt như vậy là điều đáng quý. Đây cũng là lời nhắc về yêu cầu làm thực chất: không dừng ở việc quét giấy, mà đòi hỏi hồ sơ phải đầy đủ, chính xác, đúng chuẩn mới được công nhận.

Đề án chuyển đổi số trong các cơ quan Đảng

Những kết quả trên nằm trong một chương trình tổng thể: Đề án chuyển đổi số trong các cơ quan Đảng. Đến hết tháng 6/2026, 16 trên 26 hệ thống thông tin của Đề án đã được đưa vào vận hành, trong đó có hệ thống điều hành tác nghiệp, Sổ tay đảng viên điện tử, hệ thống theo dõi tình hình thực hiện nghị quyết, chỉ thị, kết luận.

Đáng chú ý là cách tiếp cận "tinh gọn trước, số hóa sau". 156 quy trình nghiệp vụ cốt lõi được rà soát, tinh gọn còn 120 quy trình; đến hết tháng 6/2026, 62 quy trình đã được số hóa và đưa vào vận hành. Việc giảm từ 156 xuống còn 120 quy trình giúp tránh số hóa nguyên trạng những bước nghiệp vụ không còn cần thiết. Một số hạng mục còn vượt tiến độ: ứng dụng trí tuệ nhân tạo thí điểm vượt 3 tháng; hệ thống thông tin lĩnh vực tuyên giáo, dân vận đã triển khai toàn quốc, vượt 6 tháng.

Về hạ tầng, trung tâm dữ liệu của các cơ quan Đảng đặt tại Trung tâm Dữ liệu quốc gia đã hoàn thành lắp đặt, cấu hình và kiểm định an toàn thông tin. Mạng liên thông của các cơ quan Đảng đã hỗ trợ truyền tài liệu mật đến mức Tối mật. Điều đó góp phần tháo gỡ một trong những trở ngại khiến các cơ quan Đảng phải giữ văn bản giấy: yêu cầu bảo mật. Trong khoảng một năm, khoảng 2,7 triệu văn bản lãnh đạo, chỉ đạo và văn bản hành chính đã được các cơ quan Đảng trao đổi trên môi trường điện tử.

Từ văn phòng cấp ủy đến từng địa phương

Chuyển đổi số trong cơ quan Đảng không bắt đầu từ năm 2026. Ở nhiều nơi, đó là quá trình tích lũy nhiều năm. Tại Văn phòng Tỉnh ủy Hải Dương trước đây, phòng họp không giấy đã được triển khai từ tháng 1/2018, với toàn bộ tài liệu tích hợp trong phần mềm dùng chung; trung tâm tích hợp dữ liệu vận hành trên mạng truyền số liệu chuyên dùng; chứng thực chữ ký số được triển khai tại các cơ quan Đảng cấp tỉnh và cấp huyện. Những bước đi sớm ấy đã chuẩn bị nền móng cho việc chuyển đổi đồng bộ hiện nay.

Ở Thành phố Hồ Chí Minh, ngành tổ chức xây dựng Đảng tự đặt ra đợt cao điểm 45 ngày đêm để tháo gỡ các điểm nghẽn chuyển đổi số trong chính nghiệp vụ công tác tổ chức, cán bộ, đảng viên, chuyển từ triển khai theo kế hoạch năm sang đợt cao điểm ngắn, có mục tiêu và có tổng kết. Ở Lai Châu, ứng dụng "Tuyên giáo và Dân vận" trở thành kênh thông tin chính thống của Đảng trên thiết bị di động, đưa tài liệu, thông tin định hướng đến trực tiếp cán bộ, đảng viên và người dân, thay vì chỉ qua hội nghị báo cáo viên và văn bản giấy.

Mỗi địa phương một cách làm, nhưng cùng chung một hướng: đưa công tác Đảng lên môi trường số để hiệu quả hơn, có khả năng kiểm tra, giám sát tốt hơn và phục vụ công việc ở cơ sở thuận tiện hơn.

Những việc còn phải làm

Bên cạnh kết quả, vẫn còn nhiều việc phía trước. Số liệu toàn quốc về tỷ lệ đảng viên sử dụng Sổ tay đảng viên điện tử, tỷ lệ số hóa hồ sơ đảng viên vẫn chưa được tổng hợp công khai; mới có số liệu của từng tỉnh, từng xã. Việc kết nối cơ sở dữ liệu đảng viên với cơ sở dữ liệu cán bộ, công chức, viên chức đang được triển khai. Công tác kiểm tra, giám sát của Đảng theo hướng "kiểm tra, giám sát trên dữ liệu" đã được xác định là mục tiêu, nhưng chính ngành Kiểm tra tự đánh giá việc chuyển đổi số ở một số đảng bộ trực thuộc còn chậm.

Thẳng thắn nhìn vào những việc chưa làm được cũng là một phần của tinh thần chuyển đổi số thực chất.

Bài học: nêu gương từ trên, làm thật ở dưới

Câu chuyện chuyển đổi số trong Đảng để lại bốn bài học.

Thứ nhất, nêu gương từ cấp cao nhất. Một Đại hội toàn quốc không giấy tạo ra tác động nêu gương trực quan, và đặt ra chuẩn mực cho mọi cấp ủy.

Thứ hai, chọn đúng nghiệp vụ cần ưu tiên. Hơn 4,48 triệu hồ sơ và giao dịch điện tử trong giai đoạn thí điểm, chủ yếu là giao dịch thu, nộp đảng phí, cho thấy giá trị của việc lựa chọn đầu việc thiết thực và có quy mô sử dụng lớn.

Thứ ba, chuyển đổi kênh xử lý theo lộ trình và điều kiện cụ thể. Giảm hồ sơ giấy là hướng đi quan trọng, song cần xác định rõ phạm vi thực hiện, các trường hợp ngoại lệ và giải pháp hỗ trợ để không làm gián đoạn công tác đảng viên.

Thứ tư, tinh gọn trước, số hóa sau; đo bằng nghiệp vụ thật. Rà soát cắt bớt quy trình trước khi viết phần mềm, đặt chỉ tiêu trên tỷ lệ sinh hoạt chi bộ thực tế chứ không chỉ trên số lượt cài đặt, và công khai cả những con số chưa đạt.

Từ 1.586 máy tính bảng tại Đại hội đến hàng triệu giao dịch nộp đảng phí điện tử ở từng chi bộ, chuyển đổi số đang góp phần đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao hiệu quả công tác xây dựng Đảng, đúng tinh thần Đảng đi đầu, nêu gương trong chuyển đổi số.

Thành Long