Đánh giá sự phù hợp: Cầu nối giữa tiêu chuẩn, quy chuẩn và thực tiễn sản xuất, kinh doanh

Thử nghiệm viên Trung tâm Kỹ thuật Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng 1 (Quatest 1) tiến hành thử nghiệm trên nền mẫu thử. (Ảnh: Thanh Tùng)

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, sức ép cạnh tranh không chỉ đến từ giá cả mà còn từ yêu cầu khắt khe về chất lượng, an toàn và tính minh bạch của sản phẩm, hàng hóa và dịch vụ. Để đứng vững và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp Việt Nam buộc phải chuẩn hóa quy trình sản xuất, quản lý theo các tiêu chuẩn được thừa nhận rộng rãi. Trong bối cảnh đó, hoạt động đánh giá sự phù hợp trở thành một công cụ nền tảng, giúp doanh nghiệp khẳng định uy tín, nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng yêu cầu của thị trường trong và ngoài nước.

Cụ thể, đánh giá sự phù hợp là việc xác định đối tượng của hoạt động trong lĩnh vực tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật phù hợp với đặc tính kỹ thuật và yêu cầu quản lý quy định trong tiêu chuẩn tương ứng và quy chuẩn kỹ thuật tương ứng. Đánh giá sự phù hợp bao gồm hoạt động thử nghiệm, hiệu chuẩn, giám định, chứng nhận hợp chuẩn, chứng nhận hợp quy, công bố hợp chuẩn, công bố hợp quy, công nhận năng lực phòng thử nghiệm, phòng hiệu chuẩn, tổ chức chứng nhận sự phù hợp, tổ chức giám định.

Các chuyên gia trong lĩnh vực này cho biết, đối tượng của hoạt động đánh giá sự phù hợp, bao gồm: Thứ nhất là đối tượng được đánh giá sự phù hợp - Sản phẩm, hàng hóa: Bao gồm sản phẩm sản xuất trong nước, hàng hóa nhập khẩu, hàng hóa xuất khẩu theo yêu cầu của thị trường.

Quá trình, hệ thống, dịch vụ: Quá trình sản xuất, cung ứng dịch vụ, hệ thống quản lý chất lượng, môi trường, an toàn (ISO 9001, ISO 14001, ISO 22000...).

Tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật áp dụng: Là căn cứ pháp lý, kỹ thuật để xác định sự phù hợp, gồm TCVN, QCVN hoặc tiêu chuẩn quốc tế, khu vực, cơ sở tương ứng.

Thứ hai là tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động đánh giá sự phù hợp - Tổ chức đánh giá sự phù hợp: Tổ chức thử nghiệm (theo ISO/IEC 17025); Tổ chức giám định (theo ISO/IEC 17020); Tổ chức chứng nhận (theo ISO/IEC 17065, ISO/IEC 17021); Tổ chức công nhận (theo ISO/IEC 17011).

Tổ chức, cá nhân được đánh giá: Doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, dịch vụ có sản phẩm hoặc hệ thống cần chứng nhận, công bố hợp chuẩn, hợp quy.

Cơ quan quản lý nhà nước: Có trách nhiệm quản lý, chỉ định, thừa nhận, thanh tra, kiểm tra hoạt động đánh giá sự phù hợp.

Nội dung quản lý nhà nước đối với hoạt động đánh giá sự phù hợp bao gồm nhiều mục tiêu trọng tâm. Trong đó, Nhà nước ban hành và hướng dẫn áp dụng quy định pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan đến đánh giá sự phù hợp; Tổ chức, quản lý việc chỉ định, thừa nhận và công nhận tổ chức đánh giá sự phù hợp; Thanh tra, kiểm tra, đánh giá năng lực và hoạt động của các tổ chức đánh giá sự phù hợp, tổ chức công nhận; Quản lý, chia sẻ và công khai thông tin về đánh giá sự phù hợp; Hợp tác quốc tế và thừa nhận lẫn nhau trong hoạt động đánh giá sự phù hợp; Thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm và giải quyết khiếu nại, tranh chấp trong đánh giá sự phù hợp.

Có thể khẳng định, đánh giá sự phù hợp chính là cầu nối giữa hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật với thực tế sản xuất, kinh doanh. Hoạt động này góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thúc đẩy thương mại công bằng. Xu thế toàn cầu hóa và chuyển đổi số đòi hỏi chúng ta tiếp tục hoàn thiện cơ chế, nâng cao năng lực tổ chức đánh giá và tăng cường công nhận quốc tế. Đây cũng là hướng đi tất yếu giúp Việt Nam hội nhập và phát triển bền vững.

Hoàng Bách