Đẩy mạnh chế biến sâu, nâng cao năng suất sản phẩm xuất khẩu của Quảng Ninh

Những tháng đầu năm 2026, bức tranh xuất khẩu nông sản của Quảng Ninh ghi nhận nhiều tín hiệu khởi sắc. Điểm nhấn đáng chú ý là sự xuất hiện của Công ty TNHH MTV Quế Ba Chẽ. Dù mới đi vào vận hành từ tháng 11/2025, doanh nghiệp này đã nhanh chóng tạo dấu ấn khi xuất khẩu thành công lô hàng 160 tấn tinh dầu quế sang thị trường Mỹ vào cuối tháng 3 vừa qua, mang về doanh thu gần 500.000 USD.

Không chỉ đơn thuần là con số kim ngạch, lô hàng này còn cho thấy bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển nông nghiệp của địa phương. Thay vì xuất khẩu nguyên liệu thô qua trung gian như trước đây, doanh nghiệp đã đầu tư nhà máy ngay tại vùng nguyên liệu, đẩy mạnh chế biến sâu và xuất khẩu trực tiếp. Các sản phẩm tinh chế như Cinnamic Aldehyde, Benzaldehyde hay quế ống, quế sáo được cấp mã code xuất khẩu quốc tế đã giúp giá trị cây quế Quảng Ninh tăng lên đáng kể.

Tăng năng suất nông nghiệp từ liên kết doanh nghiệp – nông dân.

Không riêng ngành quế, nhiều mặt hàng nông sản khác của Quảng Ninh cũng đang từng bước mở rộng thị trường xuất khẩu. Công ty CP Thông Quảng Ninh hiện xuất khẩu dầu thông, tùng hương sang các thị trường Trung Đông với doanh thu hàng năm vượt 1.000 tỷ đồng. Trong khi đó, Công ty CP Xuất nhập khẩu Thủy sản Quảng Ninh đã chủ động thu mua hàu Thái Bình Dương cho người dân vào thời điểm sản lượng tăng mạnh, nguy cơ ùn ứ và rớt giá hiện hữu.

Nhờ kết nối các đối tác truyền thống tại thị trường Đài Loan và duy trì quy trình chế biến đạt chuẩn, doanh nghiệp không chỉ khai thông đầu ra cho sản phẩm mà còn giúp ngư dân ổn định sinh kế, yên tâm bám biển. Đây được xem là mô hình liên kết bền vững mà ngành nông nghiệp Quảng Ninh đang hướng tới nhằm bảo vệ người sản xuất trước biến động thị trường.

Tuy nhiên, phía sau những kết quả tích cực, xuất khẩu nông sản của Quảng Ninh vẫn đối mặt nhiều thách thức. Trong đó, thiếu hụt nguồn nguyên liệu đạt chuẩn tại chỗ đang trở thành “nút thắt” lớn nhất cản trở doanh nghiệp mở rộng sản xuất.

Dù đặt nhà máy ngay tại vùng nguyên liệu, nhiều doanh nghiệp vẫn phải phụ thuộc lớn vào nguồn cung từ tỉnh ngoài. Tại Công ty TNHH MTV Quế Ba Chẽ, trong 3 tháng sản xuất gần đây, nguyên liệu thu mua tại địa phương chỉ chiếm khoảng 20%, còn lại phải nhập từ Yên Bái và một số tỉnh khác. Điều này không chỉ làm gia tăng chi phí logistics mà còn khiến doanh nghiệp gặp khó trong kiểm soát quy trình canh tác và chất lượng đầu vào.

Tương tự, Công ty CP Thông Quảng Ninh đã liên kết với các địa phương như Uông Bí, Đông Triều, Bình Liêu để phát triển vùng nguyên liệu suốt nhiều năm qua, song nguồn cung vẫn chưa đáp ứng được công suất chế biến của nhà máy. Việc người dân chưa mặn mà với mô hình trồng rừng dài ngày cùng kỹ thuật canh tác chưa đồng đều khiến sản lượng thực tế thấp hơn kỳ vọng.

Bên cạnh bài toán nguyên liệu là hàng loạt rào cản pháp lý liên quan đến mã số vùng trồng, vùng nuôi. Ông Đỗ Quang Sáng – Chủ tịch HĐQT Công ty XNK Thủy sản Quảng Ninh cho biết, nhiều vùng nuôi thủy sản hiện chưa được giao khu vực biển ổn định, chưa được cấp mã số vùng nuôi (Pond ID) cũng như chưa đáp ứng yêu cầu giám sát định kỳ về môi trường theo tiêu chuẩn quốc tế.

Khi thiếu những “giấy thông hành” này, sản phẩm dù đảm bảo chất lượng vẫn rất khó tiếp cận các thị trường lớn theo đường chính ngạch.

Để nông sản Quảng Ninh thực sự trở thành ngành hàng xuất khẩu chủ lực và phát triển bền vững, các chuyên gia cho rằng cần xây dựng chiến lược liên kết chặt chẽ theo mô hình “kiềng ba chân” gồm doanh nghiệp – hợp tác xã – nông dân. Trong đó, doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt thị trường và đặt hàng sản xuất; hợp tác xã chịu trách nhiệm giám sát, đảm bảo thực hiện đúng quy trình; còn người nông dân trực tiếp sản xuất theo tiêu chuẩn.

Chỉ khi ba mắt xích này cùng cam kết đồng hành, chuỗi giá trị nông sản mới có thể phát triển ổn định và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đây không chỉ là câu chuyện về lợi nhuận, mà còn là hành trình xây dựng uy tín và thương hiệu cho nông sản địa phương trên thị trường quốc tế.

Hiền Anh