Đề xuất doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu, tăng minh bạch thị trường

Trao quyền định giá, quy định rõ trách nhiệm doanh nghiệp

Dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu đã được Bộ Công Thương xây dựng trong khoảng hai năm. Đây là nghị định có tác động sâu rộng đến đời sống người dân, hoạt động sản xuất, kinh doanh và xã hội. Hiện Bộ Công Thương đang tiếp tục lấy ý kiến các đối tượng liên quan để hoàn thiện, trình Chính phủ.

Theo đó, Bộ Công Thương đề xuất tất cả các thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối đều được tự quyết định giá xăng dầu. Thông qua dữ liệu kê khai giá để theo dõi hành vi thiết lập giá, ngăn chặn thỏa thuận ngầm, liên minh độc quyền...

Cơ chế điều hành giá xăng dầu cần vừa tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động theo diễn biến thị trường, vừa bảo đảm minh bạch trong hình thành giá và hạn chế nguy cơ cạnh tranh không lành mạnh. Khi doanh nghiệp được trao quyền quyết định giá, việc công khai các yếu tố cấu thành giá, kê khai và giám sát biến động giá trở thành những nội dung quan trọng trong quản lý thị trường.

Đề xuất trao quyền tự quyết định giá xăng dầu gắn với kê khai, kết nối dữ liệu được kỳ vọng góp phần minh bạch giá bán, hạn chế thỏa thuận ngầm và ngăn ngừa hành vi hạn chế cạnh tranh trên thị trường. Ảnh minh họa.

Theo dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu do Bộ Công Thương xây dựng, giá bán buôn, giá bán lẻ xăng dầu do thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối độc lập tự quyết định, phù hợp quy định của pháp luật về giá và cơ chế thị trường. Đây là phương án nhằm tăng tính chủ động trong kinh doanh, đồng thời chuyển trọng tâm quản lý sang minh bạch thông tin và giám sát sau khi doanh nghiệp quyết định giá.

Dự thảo đề xuất công thức hình thành giá của thương nhân đầu mối gồm giá mua xăng dầu, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và các khoản thuế. Trong đó, giá mua, chi phí tạo nguồn và lợi nhuận được doanh nghiệp xác định theo thực tế kinh doanh; các khoản thuế thực hiện theo quy định pháp luật.

Chi phí kinh doanh định mức dự kiến áp dụng theo mức Bộ Công Thương công bố đối với các chủng loại xăng, dầu diesel và dầu mazut tiêu thụ nhiều trên thị trường, bao gồm cả chi phí dành cho thương nhân phân phối trong hệ thống. Hằng năm, Bộ Công Thương dự kiến thông báo mức điều chỉnh căn cứ biến động chỉ số giá tiêu dùng bình quân năm trước. Nếu chưa có số liệu, mức hiện hành tiếp tục được áp dụng cho đến khi có thông báo mới.

Để có cơ sở rà soát chi phí, thương nhân đầu mối phải báo cáo chi phí kinh doanh thực tế, giải trình chênh lệch so với định mức và gửi báo cáo chi phí được kiểm toán độc lập theo định kỳ ba năm một lần. Trường hợp chi phí biến động bất thường, ảnh hưởng đến giá, nguồn cung hoặc an ninh năng lượng, Bộ Công Thương sẽ phối hợp với Bộ Tài chính đánh giá, trình Thủ tướng xem xét quyết định điều chỉnh định mức.

Đối với thương nhân phân phối thuộc hệ thống của thương nhân đầu mối, dự thảo đề xuất được tự quyết định giá bán lẻ nhưng không vượt mức giá do thương nhân đầu mối công bố. Doanh nghiệp có thể bán thấp hơn mức này và phải chịu trách nhiệm về giá đã quyết định. Khi giá đầu mối thay đổi, thương nhân phân phối phải bảo đảm giá bán không vượt giới hạn mới; việc đầu mối tăng giá không đồng nghĩa thương nhân phân phối bắt buộc phải tăng tương ứng.

Với thương nhân phân phối độc lập, giá bán được xác định trên cơ sở giá mua thực tế, chi phí lưu thông và phân phối hợp lý, lợi nhuận cùng các khoản thuế, phí theo quy định. Giá mua thực tế được xác định sau khi trừ chiết khấu, giảm giá và các khoản điều chỉnh làm giảm giá mua. Các yếu tố cấu thành giá phải được tính thống nhất, tránh tính trùng chi phí, thuế và phí đã có trong giá mua.

Dự thảo cũng đề xuất cơ chế riêng đối với địa bàn xa cảng, kho đầu mối hoặc cơ sở sản xuất xăng dầu. Nếu chi phí phát sinh hợp lý, hợp lệ của năm liền kề trước đó, đã được kiểm toán, cao hơn chi phí kinh doanh định mức, thương nhân đầu mối có thể công bố địa bàn và quyết định giá bán thực tế trong giới hạn dự kiến không vượt quá 2% giá bán lẻ do chính doanh nghiệp công bố cùng thời điểm. Đối với thương nhân phân phối độc lập tại các địa bàn này, giá bán phải tuân thủ mức giá cao nhất do thương nhân đầu mối công bố tại cùng địa bàn, cùng thời điểm.

Kết nối dữ liệu, phát hiện dấu hiệu liên minh độc quyền

Cùng với quyền tự quyết định giá, dự thảo đặt ra yêu cầu tăng cường công khai, niêm yết, kê khai giá và kết nối dữ liệu với cơ quan quản lý. Theo phương án đề xuất, doanh nghiệp phải công bố giá mới chậm nhất 30 phút trước thời điểm áp dụng, ghi rõ thời điểm có hiệu lực; không được tăng giá trước thời hạn hoặc trì hoãn giảm giá. Việc kê khai giá phải hoàn thành chậm nhất vào cuối ngày làm việc tiếp theo và không phải thủ tục phê duyệt giá.

Bộ Công Thương đề xuất sử dụng dữ liệu kê khai để theo dõi hành vi thiết lập giá, phân chia thị trường, qua đó phát hiện dấu hiệu thỏa thuận ngầm hoặc liên minh độc quyền. Dữ liệu này cũng có thể là căn cứ để cơ quan quản lý xem xét, kích hoạt quy trình điều tra hành vi hạn chế cạnh tranh khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Trong thời gian áp dụng biện pháp bình ổn giá, các thương nhân vẫn phải thực hiện mức giá hoặc giới hạn giá theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Như vậy, quyền chủ động định giá theo cơ chế thị trường trong dự thảo không đồng nghĩa doanh nghiệp được miễn trừ các yêu cầu quản lý giá và cạnh tranh.

Các nội dung trên đang được đề xuất trong quá trình xây dựng Nghị định về kinh doanh xăng dầu. Dự thảo cần tiếp tục được lấy ý kiến, hoàn thiện trước khi được cấp có thẩm quyền xem xét ban hành.

An Dương