Đổi mới công nghệ – Chìa khóa tăng năng suất chất lượng và sức cạnh tranh hàng xuất khẩu

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà đã trở thành đòn bẩy chiến lược giúp tăng năng suất, chất lượng sản phẩm và giá trị gia tăng cho doanh nghiệp, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Khi khoa học và công nghệ được thúc đẩy mạnh mẽ trong sản xuất và kinh doanh, doanh nghiệp sẽ gia tăng hiệu quả quản lý, giảm chi phí hoạt động và phát triển những sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao, đáp ứng được tiêu chuẩn quốc tế

Từ góc độ xuất khẩu, theo ông Hoàng Minh Chiến, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), hoạt động xuất khẩu của Việt Nam đang chịu sức ép ngày càng lớn từ xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, cùng các yêu cầu khắt khe hơn về phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số. Đây không còn là những tiêu chí mang tính lựa chọn, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp không thể tiếp tục dựa vào lợi thế chi phí lao động thấp như trước, mà buộc phải chuyển hướng sang nâng cao chất lượng sản phẩm, năng lực thiết kế, mức độ tự động hóa và tính minh bạch trong chuỗi cung ứng, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về môi trường và trách nhiệm xã hội.

Thực tế cho thấy, trong môi trường cạnh tranh xuất khẩu ngày càng gay gắt và thị trường thế giới liên tục nâng chuẩn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và chuyển đổi số, đổi mới công nghệ đã trở thành yếu tố sống còn đối với doanh nghiệp Việt Nam. Mô hình tăng trưởng dựa trên lao động giá rẻ đang dần bộc lộ giới hạn; thay vào đó, chất lượng, giá trị gia tăng và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu mới là nền tảng cho sự phát triển lâu dài của hàng hóa Việt.

Theo các nghiên cứu về chuyển đổi ngành công nghiệp Việt Nam, việc ứng dụng công nghệ hiện đại trong sản xuất và kinh doanh giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả quản lý, đảm bảo độ tin cậy của thiết bị và dữ liệu, đồng thời khai thác tốt hơn các nguồn lực sẵn có, qua đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm trong dài hạn.

Đổi mới, ứng dụng công nghệ góp phần thúc đẩy năng suất, đảm bảo tiêu chuẩn quốc tế

Không chỉ các ngành công nghệ cao, nhiều lĩnh vực sản xuất truyền thống cũng đang đẩy mạnh đổi mới công nghệ để đáp ứng yêu cầu mới của thị trường xuất khẩu. Chia sẻ từ thực tiễn doanh nghiệp, ông Lê Xuân Vỹ – Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần đầu tư thương mại TNG cho biết, doanh nghiệp đã chủ động ứng dụng phần mềm quản lý sản xuất, đẩy mạnh tự động hóa dây chuyền và nâng cấp công nghệ nguyên liệu theo các tiêu chuẩn quốc tế. Nhờ đó, chất lượng sản phẩm được cải thiện rõ rệt, khả năng đáp ứng các đơn hàng từ thị trường khó tính được nâng lên. Theo ông Vỹ, đổi mới công nghệ không chỉ giúp cải thiện mẫu mã, chất lượng sản phẩm mà còn góp phần giảm chi phí vận hành, song cần được thực hiện song hành với đầu tư cho nguồn nhân lực.

Cùng với dệt may, các ngành công nghiệp khác cũng đang chuyển mình. Tổng Công ty (TCT) Viglacera, doanh nghiệp vật liệu xây dựng, đã từng bước làm chủ công nghệ sản xuất gạch ốp lát, giảm phụ thuộc vào công nghệ và nguyên liệu nhập khẩu, qua đó đưa sản phẩm xuất khẩu tới hơn 40 quốc gia và vùng lãnh thổ, khẳng định năng lực cạnh tranh của hàng hóa công nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế. 

Những bước tiến đột phá bao gồm hệ thống máy đúc áp lực trên sứ, ứng dụng robot tự động và máy gia công - mài tự động, cùng với công nghệ đúc áp lực thấp và phủ bảo vệ bề mặt PVD cho sen vòi - những công nghệ tiên tiến từ Ý lần đầu tiên có mặt tại Việt Nam. Đặc biệt, các sản phẩm bàn cầu Viglacera đã được cải tiến với hệ thống xả mới Max Vortex, mang đến khả năng xả êm, tiết kiệm nước và thân thiện với môi trường. Những đổi mới này không chỉ thể hiện cam kết của Viglacera trong việc làm chủ công nghệ mà còn khẳng định vị thế tiên phong trong ngành vật liệu xây dựng, hướng tới mục tiêu mang đến không gian sống hiện đại, an toàn và bền vững cho mọi gia đình Việt.

Doanh nghiệp vật liệu xây dựng đã từng bước làm chủ công nghệ sản xuất 

Ở góc độ công nghệ hỗ trợ chuỗi xuất khẩu, nhiều doanh nghiệp công nghệ thông tin trong nước đang tập trung phát triển các nền tảng số, giải pháp dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. One Mount Group là một ví dụ khi đầu tư vào công nghệ lõi, khai thác dữ liệu lớn và AI để xây dựng các nền tảng số phục vụ hệ sinh thái tài chính – thương mại – logistics, qua đó nâng cao vai trò của doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị toàn cầu, giảm phụ thuộc vào gia công phần mềm truyền thống.

Ở khâu logistics – mắt xích then chốt quyết định hiệu quả của hoạt động xuất khẩu quá trình chuyển đổi số cũng đang diễn ra mạnh mẽ. Giao Hàng Tiết Kiệm là một trong những doanh nghiệp tiên phong ứng dụng công nghệ vào quản lý vận hành, từ hệ thống kho thông minh, tự động hóa phân loại hàng hóa đến sử dụng AI và dữ liệu lớn để tối ưu tuyến vận chuyển. Nhờ đó, chi phí logistics được kiểm soát tốt hơn, thời gian giao hàng được rút ngắn, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp xuất khẩu trong bối cảnh chi phí vận chuyển quốc tế còn nhiều biến động.

Trong lĩnh vực nông nghiệp – mắt xích đầu vào của chuỗi xuất khẩu – đổi mới công nghệ đang mở ra hướng đi mới nhằm gia tăng giá trị nông sản và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu. TechCoop Pte. Ltd, một doanh nghiệp công nghệ nông nghiệp, đã ứng dụng AI, IoT và dữ liệu lớn vào quản lý vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc và tối ưu quy trình canh tác. Cách tiếp cận này giúp nông sản đạt chất lượng đồng đều hơn, minh bạch hơn về nguồn gốc, qua đó nâng cao khả năng tiếp cận các thị trường xuất khẩu khó tính.

Bối cảnh mới của xuất khẩu đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải thay đổi tư duy phát triển và cách tiếp cận công nghệ. Sự linh hoạt trong ứng dụng công nghệ, từ sản xuất, quản trị đến truy xuất nguồn gốc và thương mại điện tử, chính là chìa khóa giúp doanh nghiệp vượt qua rào cản kỹ thuật, thích ứng với các chuẩn mực quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững. Đổi mới công nghệ vì thế không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà đã trở thành chiến lược then chốt cho tăng trưởng xuất khẩu dài hạn của doanh nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên kinh tế số.

An Dương