Đồng bộ hệ thống pháp luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và đánh giá sự phù hợp

Các Thông tư được xây dựng bảo đảm đồng bộ, thống nhất với Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật sửa đổi, bổ sung năm 2025, Nghị định số 22/2026/NĐ-CP ngày 16/01/2026 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật, đồng thời nội luật hóa các cam kết quốc tế trong Hiệp định TBT/WTO và các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Thông tư số 13/2026/TT-BKHCN ngày 09/4/2026 quy định chi tiết xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn

Thông tư quy định chi tiết việc lập, phê duyệt kế hoạch, xây dựng, thẩm định, công bố, xuất bản, phát hành tiêu chuẩn quốc gia; áp dụng tiêu chuẩn quốc gia, tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn khu vực và tiêu chuẩn nước ngoài; xây dựng, công bố tiêu chuẩn cơ sở. Thông tư gồm 5 Chương, 28 Điều.

Điểm mới nổi bật của thông tư là hoàn thiện toàn bộ quy trình xây dựng tiêu chuẩn quốc gia theo hướng rõ hơn, chặt chẽ hơn và minh bạch hơn. Thông tư phân định cụ thể giữa kế hoạch 5 năm và kế hoạch hằng năm xây dựng tiêu chuẩn quốc gia; bổ sung cơ chế điều chỉnh, bổ sung kế hoạch trong quá trình thực hiện để đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và thực tiễn; đồng thời quy định rõ hơn trách nhiệm tham vấn, lấy ý kiến, tiếp thu, giải trình và công khai kết quả trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng; tăng cường công khai dữ liệu về hoạt động tiêu chuẩn, kết nối thông tin về tiêu chuẩn nhằm tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp trong việc tra cứu, tiếp cận và áp dụng tiêu chuẩn.

Thông tư cũng bổ sung quy định về xây dựng tiêu chuẩn quốc gia theo trình tự, thủ tục rút gọn trong các trường hợp cấp thiết, góp phần nâng cao tính linh hoạt, kịp thời của hệ thống tiêu chuẩn.

Bên cạnh đó, Thông tư quy định rõ vai trò, trách nhiệm của Bộ Khoa học và Công nghệ và Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (Cơ quan tiêu chuẩn quốc gia) trong việc tổ chức thẩm định, theo dõi, hướng dẫn và quản lý thống nhất hoạt động tiêu chuẩn hóa trên phạm vi cả nước.

Việc ban hành đồng bộ các Thông tư là bước hoàn thiện quan trọng của hệ thống pháp luật trong lĩnh vực tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và đánh giá sự phù hợp, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Thông tư số 15/2026/TT-BKHCN ngày 09/4/2026 quy định chi tiết xây dựng, thẩm định và ban hành quy chuẩn kỹ thuật

Thông tư quy định việc lập và phê duyệt kế hoạch xây dựng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, quy chuẩn kỹ thuật địa phương và kế hoạch 5 năm; xây dựng, thẩm định, ban hành quy chuẩn kỹ thuật; trình bày, thể hiện nội dung quy chuẩn kỹ thuật; kiểm tra, giám sát việc xây dựng, ban hành và áp dụng quy chuẩn kỹ thuật. Thông tư gồm 6 Chương, 15 Điều.

Điểm mới đáng chú ý là Thông tư quy định đầy đủ, chi tiết quy trình xây dựng quy chuẩn kỹ thuật bảo đảm rõ cơ sở, căn cứ khoa học, kỹ thuật và yêu cầu quản lý. Trong quá trình xây dựng quy chuẩn kỹ thuật, Thông tư yêu cầu phải nghiên cứu thực trạng quản lý, đánh giá mức độ rủi ro của đối tượng quản lý, tổ chức đánh giá tác động và tham vấn rộng rãi các đối tượng chịu tác động trực tiếp. Đây là bước quan trọng để nâng cao chất lượng quy chuẩn kỹ thuật và bảo đảm tính khả thi trong tổ chức thực hiện.

Thông tư cũng quy định rõ hơn việc công khai kế hoạch, dự thảo quy chuẩn kỹ thuật, kết quả tham vấn, tiếp thu, giải trình trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng và Cổng thông tin điện tử của cơ quan chủ trì; đồng thời yêu cầu thực hiện thông báo quốc tế đối với các dự thảo có khả năng tác động đến thương mại, góp phần bảo đảm minh bạch và hạn chế phát sinh rào cản kỹ thuật không cần thiết.

Thông tư số 14/2026/TT-BKHCN ngày 09/4/2026 quy định về công bố hợp chuẩn, công bố hợp quy và phương thức đánh giá sự phù hợp với tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật

Thông tư quy định về công bố hợp chuẩn, công bố hợp quy và phương thức đánh giá sự phù hợp với tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; áp dụng đối với tổ chức, cá nhân và cơ quan quản lý có liên quan đến hoạt động đánh giá sự phù hợp, công bố hợp chuẩn, công bố hợp quy. Thông tư gồm 5 Chương, 18 Điều.

Điểm mới nổi bật của Thông tư là quy định rõ 08 phương thức chứng nhận sự phù hợp, làm rõ nguyên tắc áp dụng phương thức chứng nhận theo mức độ rủi ro của sản phẩm, hàng hóa. Cách tiếp cận này giúp vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, an toàn, chất lượng, vừa tạo điều kiện áp dụng linh hoạt, phù hợp hơn với từng loại đối tượng quản lý.

Thông tư cũng quy định rõ hơn các trường hợp miễn, giảm thử nghiệm hoặc miễn, giảm đánh giá quá trình sản xuất trong hoạt động giám sát khi tổ chức, doanh nghiệp đáp ứng các điều kiện về hệ thống quản lý chất lượng và năng lực kỹ thuật. Đây là nội dung có ý nghĩa thực tiễn đối với doanh nghiệp, nhất là trong bối cảnh hội nhập và yêu cầu giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Một điểm mới quan trọng khác là Thông tư quy định việc công bố hợp chuẩn, công bố hợp quy được thực hiện trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng, tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân, đồng thời tăng cường khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu, hậu kiểm và giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.

Thông tư số 16/2026/TT-BKHCN ngày 09/4/2026 quy định chi tiết việc ký kết, thực hiện các hiệp định, thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau, thừa nhận đơn phương kết quả đánh giá sự phù hợp

Thông tư quy định việc ký kết và thực hiện các hiệp định thừa nhận lẫn nhau kết quả đánh giá sự phù hợp giữa Việt Nam với quốc gia, vùng lãnh thổ khác; các thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau, thừa nhận đơn phương giữa tổ chức đánh giá sự phù hợp của Việt Nam với tổ chức đánh giá sự phù hợp quốc tế, khu vực, quốc gia, vùng lãnh thổ; đồng thời quy định trình tự, thủ tục và tổ chức thực hiện. Thông tư gồm 5 Chương, 13 Điều.

Thông tư đã hoàn thiện khung pháp lý về ký kết, thực hiện các hiệp định, thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau và thừa nhận đơn phương kết quả đánh giá sự phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước; bảo đảm tính thống nhất, minh bạch và khả thi trong việc xem xét, chấp nhận kết quả đánh giá sự phù hợp của các tổ chức quốc tế, tổ chức nước ngoài, đặc biệt trong những lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ chiến lược (IOT, 5G, 6G, Robotics, UAV…) mà hiện nay năng lực đánh giá sự phù hợp của Việt Nam còn hạn chế, chưa thực hiện được.

Thông tư quy định việc tăng cường phân cấp, phân quyền giữa Bộ Khoa học và Công nghệ với các bộ quản lý ngành, lĩnh vực trong việc xác định lĩnh vực sản phẩm, hàng hoá, đưa ra quyết định việc ký kết, tổ chức thực hiện các hiệp định, thoả thuận thừa nhận lẫn nhau, thừa nhận đơn phương kết quả đánh giá sự phù hợp.

Thông tư đã thể hiện rõ tư duy hội nhập quốc tế chủ động, sâu rộng khi không chỉ hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho các hiệp định, thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau mà còn lần đầu tiên mở ra cơ chế thừa nhận đơn phương kết quả đánh giá sự phù hợp, tạo bước đột phá trong việc tiếp cận, chấp nhận thông lệ quốc tế và tháo gỡ rào cản kỹ thuật trong thương mại…

Việc ban hành đồng bộ các Thông tư nêu trên là bước hoàn thiện quan trọng của hệ thống pháp luật trong lĩnh vực tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và đánh giá sự phù hợp, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm, hàng hóa, thúc đẩy hội nhập quốc tế và phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Hồng Vân