Hà Nội tạo động lực đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất lao động để thúc đẩy phát triển bền vững

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt và chuyển dịch mạnh mẽ của chuyển đổi số, bài toán nâng cao năng suất lao động không còn chỉ là vấn đề kỹ thuật hay quản trị, mà gắn chặt với năng lực đổi mới sáng tạo của từng địa phương. Hà Nội đang cho thấy một cách tiếp cận rõ ràng đó là lấy đổi mới sáng tạo làm trục xuyên suốt để tái cấu trúc mô hình tăng trưởng.

Sau hơn một năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TƯ của Bộ Chính trị, Hà Nội đang cho thấy sự chuyển động rõ nét trong việc đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành trụ cột phát triển. Không dừng lại ở việc thực hiện chủ trương, Thủ đô chủ động kiến tạo mô hình tăng trưởng mới, đặt tri thức và công nghệ vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển dài hạn.

Thực tế cho thấy, năng suất lao động không thể cải thiện bền vững nếu chỉ dựa vào gia tăng vốn hay mở rộng quy mô sản xuất. Xu hướng chung là chuyển sang dựa vào khoa học công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng đổi mới. Đây cũng là định hướng đã được xác lập trong chiến lược phát triển, khi tăng trưởng kinh tế ngày càng phụ thuộc vào tri thức và công nghệ hơn là tài nguyên hay lao động giản đơn.

Hà Nội đang lấy đổi mới sáng tạo làm trục xuyên suốt để tái cấu trúc mô hình tăng trưởng. Ảnh minh họa

Hà Nội nổi lên như một điển hình trong cách tiếp cận này. Việc liên tục đứng đầu cả nước về chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương không chỉ mang ý nghĩa về thứ hạng, mà phản ánh sự chuyển biến thực chất trong tư duy phát triển. Bộ chỉ số này giúp nhận diện rõ điểm mạnh, điểm yếu, từ đó định hướng chính sách phù hợp để cải thiện năng suất và năng lực cạnh tranh.

Tuy nhiên, đổi mới sáng tạo không thể chỉ dừng lại ở cấp chính sách hay các chương trình mang tính biểu trưng. Yếu tố quyết định nằm ở việc lan tỏa tinh thần sáng tạo tới từng doanh nghiệp và người lao động. Điều này đặt ra một yêu cầu quan trọng: Phải xây dựng được “hệ sinh thái sáng tạo” toàn diện, nơi mọi chủ thể đều có thể tham gia. Không chỉ là các trung tâm nghiên cứu hay startup công nghệ, mà cả khu vực sản xuất truyền thống cũng cần được khuyến khích đổi mới. Những phong trào thi đua lao động sáng tạo đã chứng minh hiệu quả khi hàng triệu sáng kiến được áp dụng, góp phần trực tiếp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Thực tế tại nhiều đơn vị sản xuất cho thấy, những cải tiến nhỏ từ chính công nhân cũng có thể tạo ra thay đổi lớn, giúp tối ưu quy trình và nâng cao hiệu quả sản xuất. Đơn cử, từ chỗ chỉ sản xuất các sản phẩm đơn chiếc, Công ty CP Công nghệ CNC-Vina Ứng dụng công nghệ CNC đã không ngừng nỗ lực, ứng dụng công nghệ mới nhất để sản xuất ra các dây chuyền tự động hóa sử dụng trong ngành công nghiệp điện tử, ô tô, xe máy...

Hay tại Công ty TNHH MTV Dệt 8-3 tập trung đầu tư phát triển dòng sợi chi số thấp sản phẩm cốt lõi, vừa phục vụ xuất khẩu vừa hướng tới chuỗi cung ứng nội địa. Sợi của doanh nghiệp đóng vai trò đầu vào quan trọng trong chuỗi sản xuất khép kín sợi – dệt – nhuộm – may.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp phát triển các dòng sợi đặc thù như sợi slub, sợi co giãn, sợi đa thành phần, đồng thời tăng cường liên kết với các đơn vị trong ngành để chủ động nguồn nguyên liệu, giảm phụ thuộc nhập khẩu. Trong định hướng dài hạn, Dệt 8-3 tiếp tục đẩy mạnh đầu tư công nghệ, ứng dụng tự động hóa và quản trị số, nâng cao chất lượng nhân lực và mở rộng thị trường theo hướng kinh doanh trực tiếp. Song song, doanh nghiệp tối ưu vận hành bằng cách khai thác tối đa công suất thiết bị, kiểm soát chất lượng và tiết giảm chi phí, qua đó nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh.

Một trong những điểm nghẽn lâu nay là sự thiếu liên kết giữa các chủ thể trong hệ sinh thái: doanh nghiệp – viện nghiên cứu – trường đại học – nhà đầu tư. Khi các mắt xích này hoạt động rời rạc, ý tưởng khó được thương mại hóa, còn doanh nghiệp thì thiếu nguồn lực để đổi mới. Vì vậy, việc Hà Nội xây dựng mạng lưới đổi mới sáng tạo và thúc đẩy liên kết đa bên là bước đi cần thiết nhằm giải quyết điểm nghẽn này.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số đang đóng vai trò như “đòn bẩy” quan trọng để nâng cao năng suất. Việc số hóa dữ liệu, phát triển dịch vụ công trực tuyến và ứng dụng nền tảng số không chỉ giúp giảm chi phí vận hành mà còn tạo ra môi trường thuận lợi cho sáng tạo. Khi các quy trình được tối ưu bằng công nghệ, doanh nghiệp có thể tập trung nguồn lực cho hoạt động nghiên cứu và phát triển.

Ở góc độ rộng hơn, đổi mới sáng tạo còn gắn với việc hình thành các mô hình kinh doanh mới. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo hay Internet vạn vật đang mở ra những ngành nghề và thị trường mới, từ đó tạo thêm giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Đây chính là nền tảng để nâng cao năng suất lao động theo chiều sâu, thay vì chỉ tăng về lượng.

Dù vậy, không thể bỏ qua những thách thức hiện hữu. Phần lớn doanh nghiệp vẫn có quy mô nhỏ, nguồn lực hạn chế, trong khi văn hóa đổi mới sáng tạo chưa thực sự phổ biến. Thị trường vốn cho các hoạt động sáng tạo còn mỏng, khiến nhiều ý tưởng khó được triển khai. Nếu không giải quyết những vấn đề này, động lực đổi mới sẽ khó lan tỏa mạnh mẽ trong toàn nền kinh tế.

Do đó, để tạo bước đột phá về năng suất lao động, Hà Nội cần tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng linh hoạt hơn, giảm rào cản cho các mô hình mới. Đồng thời, đầu tư cho nguồn nhân lực sáng tạo, khuyến khích tinh thần dám nghĩ dám làm và chấp nhận rủi ro cũng là yếu tố then chốt. Khi người lao động trở thành trung tâm của đổi mới, mỗi sáng kiến dù nhỏ cũng có thể góp phần tạo nên thay đổi lớn.

Có thể thấy, nâng cao năng suất lao động không còn là mục tiêu riêng lẻ, mà là kết quả tổng hợp của cả hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Với những nền tảng đã được xây dựng, Hà Nội đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá. Vấn đề còn lại là duy trì được động lực và biến đổi mới sáng tạo thành một giá trị cốt lõi trong mọi hoạt động kinh tế - xã hội.

An Dương