Hàn Quốc xây dựng chuẩn quốc gia về năng lực AI cho học sinh

Bộ Giáo dục Hàn Quốc đang phát triển hệ thống đánh giá năng lực AI dành cho học sinh tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông. Kế hoạch được đưa ra trong bối cảnh AI tạo sinh nhanh chóng đi vào đời sống và môi trường học đường, khiến khả năng sử dụng công nghệ đơn thuần không còn đủ để phản ánh mức độ sẵn sàng của người học.

Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của Hàn Quốc là phạm vi đánh giá được mở rộng từ câu hỏi “học sinh có biết sử dụng AI hay không” sang “học sinh hiểu và sử dụng AI như thế nào”. Theo đó, năng lực AI được nhìn nhận qua nhiều khía cạnh: hiểu nguyên lý cơ bản của công nghệ, lựa chọn và sử dụng AI phù hợp mục đích, đánh giá kết quả do AI tạo ra, kiểm chứng thông tin cũng như bảo đảm trách nhiệm và đạo đức trong quá trình sử dụng.

Hàn Quốc dự kiến xây dựng chuẩn đánh giá năng lực AI ở cấp quốc gia dành cho học sinh.

Từ công cụ sử dụng đến năng lực kiểm chứng

Bộ Giáo dục Hàn Quốc hiện đang xác định những nội dung cần được giảng dạy trong giáo dục AI, trên cơ sở đó dự kiến bước vào giai đoạn phát triển đầy đủ bộ công cụ đánh giá trong nửa cuối năm 2026. Các bài đánh giá đã được xây dựng tại một số cơ quan giáo dục địa phương, trong đó có Seoul và Bắc Chungcheong, cùng kinh nghiệm quốc tế sẽ được phân tích để hình thành chuẩn chung có thể sử dụng tại các trường học trên toàn quốc.

Một trong những nội dung quan trọng dự kiến đưa vào đánh giá là khả năng phát hiện lỗi hoặc hiện tượng AI tạo ra thông tin sai nhưng được trình bày như sự thật - thường được gọi là “ảo giác” của AI. Học sinh không chỉ cần nhận biết vấn đề mà còn phải biết đối chiếu kết quả với những nguồn khác trước khi sử dụng. Bên cạnh đó là khả năng sử dụng AI một cách có trách nhiệm và phù hợp với các nguyên tắc đạo đức.

Bộ Giáo dục cũng đang cân nhắc xây dựng công cụ đánh giá riêng cho từng cấp học nhằm phù hợp với giai đoạn phát triển của học sinh. Điều này cho thấy chuẩn năng lực AI được định hướng như một khung đánh giá theo quá trình, thay vì áp dụng cùng một thước đo cho mọi lứa tuổi.

Đáng chú ý, đây không phải kỳ thi đánh giá thành tích học tập và kết quả cũng không được tính vào điểm số của học sinh. Mục tiêu chính là tạo dữ liệu cơ sở giúp xác định những năng lực còn hạn chế ở từng người học, từ đó điều chỉnh nội dung và phương pháp giảng dạy phù hợp hơn.

Theo kế hoạch, việc đánh giá có thể triển khai thử nghiệm sớm nhất từ cuối năm nay tại những trường chú trọng đào tạo AI. Năm 2026, Hàn Quốc có 1.141 trường thuộc nhóm này, nơi chương trình giáo dục về AI và thông tin được mở rộng hơn so với các trường thông thường. Bộ Giáo dục cho rằng việc đánh giá có thể giúp xác định năng lực AI của học sinh tại thời điểm ban đầu, đồng thời theo dõi sự thay đổi sau quá trình học tập.

Biết dùng chưa đồng nghĩa biết khai thác AI

Thực tế tại trường học cho thấy khoảng cách giữa việc “biết dùng” và “biết sử dụng đúng” AI đã bắt đầu bộc lộ. Seoul Economic Daily dẫn trường hợp một giáo viên giao cho học sinh nghiên cứu tình trạng tỷ lệ sinh thấp, suy giảm dân số và đề xuất giải pháp cho một khu vực cụ thể. Nhiều học sinh chỉ yêu cầu AI đưa ra cách giải quyết chung cho vấn đề tỷ lệ sinh thấp.

Kết quả, AI đề xuất những biện pháp phổ biến như tăng trợ cấp sinh con hay mở rộng cơ sở chăm sóc trẻ em và học sinh có xu hướng đưa trực tiếp các nội dung này vào bài làm. Trong khi đó, những yếu tố quan trọng mà đề bài yêu cầu như quy mô và cơ cấu dân số địa phương, cơ cấu ngành nghề hay nguyên nhân người trẻ rời khỏi khu vực lại chưa được xem xét.

Chỉ khi giáo viên hướng dẫn học sinh bổ sung những dữ liệu cụ thể về biến động dân số và nguyên nhân người trẻ di cư vào yêu cầu dành cho AI, kết quả mới phản ánh sát đặc điểm địa phương hơn. Từ trường hợp này, giáo viên nhấn mạnh năng lực sử dụng AI còn bao gồm khả năng đặt đúng câu hỏi và đánh giá lại xem câu trả lời nhận được có thực sự đáp ứng nhu cầu thông tin hay không.

Cách tiếp cận này cho thấy năng lực AI trong giáo dục không nên được đồng nhất với kỹ năng thao tác trên một công cụ. Khi AI có thể nhanh chóng tạo văn bản, hình ảnh hay tổng hợp thông tin, giá trị của người học ngày càng nằm ở khả năng xác định vấn đề, đưa ra yêu cầu chính xác, kiểm tra kết quả và chịu trách nhiệm về cách sử dụng thông tin.

Trước kế hoạch xây dựng chuẩn ở cấp quốc gia, Văn phòng Giáo dục Thủ đô Seoul đã tiến hành đánh giá năng lực AI đối với khoảng 30.000 học sinh tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông trong năm nay. Nội dung tập trung vào khả năng hiểu cách AI hoạt động cũng như đánh giá và sử dụng kết quả do công nghệ tạo ra.

Kết quả được phân chia theo ba mức dựa trên tiêu chí đánh giá và dự kiến công bố vào giữa tháng 9/2026. Cơ quan giáo dục Seoul cũng đang xem xét tổ chức đánh giá định kỳ hằng năm. Một dạng câu hỏi được giới thiệu yêu cầu học sinh xác định những dữ liệu hình ảnh nào nên được sử dụng và dữ liệu nào cần loại bỏ khi huấn luyện AI thực hiện nhiệm vụ phân loại táo.

Động thái xây dựng chuẩn năng lực AI trong trường học cũng phù hợp với định hướng rộng hơn của Hàn Quốc về tăng cường vai trò của tiêu chuẩn trong những lĩnh vực công nghệ tương lai. Theo Kế hoạch cơ bản về tiêu chuẩn quốc gia lần thứ sáu giai đoạn 2026–2030, Chính phủ Hàn Quốc xác định AI cùng ô tô tương lai, robot và các ngành công nghiệp mới là những lĩnh vực trọng tâm cần đẩy mạnh phát triển tiêu chuẩn.

Bảo Linh