Hàng giả, hàng nhái và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngày càng tinh vi

Thương hiệu bị sao chép ngay khi thay đổi bao bì

Tình trạng sản xuất, kinh doanh hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tiếp tục tiềm ẩn nhiều diễn biến phức tạp. Báo cáo mới đây của Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 389 Bộ Công Thương cho thấy phương thức hoạt động của các đối tượng ngày càng tinh vi, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, xác minh và xử lý.

Không chỉ thay đổi tài khoản trên môi trường mạng, người kinh doanh hàng vi phạm còn có thể thay đổi địa điểm hoạt động, trong khi kho chứa hàng được bố trí ở nơi khác với địa điểm quảng cáo, giao dịch. Vì vậy, công tác xác minh phải được thực hiện đồng thời trên môi trường mạng và tại thực địa, từ việc xác định nguồn hàng đến nơi lưu giữ, sản xuất và phân phối sản phẩm.

Đối với doanh nghiệp, nguy cơ hàng giả, hàng nhái và xâm phạm nhãn hiệu không chỉ liên quan đến doanh thu mà còn ảnh hưởng đến uy tín, giá trị thương hiệu và niềm tin của người tiêu dùng. Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp phải liên tục thay đổi bao bì, dấu hiệu nhận diện để hạn chế nguy cơ bị sao chép. Tuy nhiên, tốc độ làm nhái khiến giải pháp này không phải lúc nào cũng phát huy hiệu quả.

Anh hùng Lao động, kỹ sư Hồ Quang Cua, người gắn với thương hiệu gạo ST25 cho biết, tình trạng làm giả, làm nhái kéo dài nhiều năm. Có mẫu bao bì mới vừa ra mắt đã bị sao chép ngay ngày hôm sau, trong khi mỗi lần thay đổi có thể tiêu tốn hàng trăm triệu đồng.

Không chỉ gạo ST25, đặc sản địa phương cũng bị lợi dụng tên tuổi. Trong vụ việc liên quan đến “Gạo Séng Cù Mường Khương”, cơ quan điều tra đã khởi tố vụ án, khởi tố hai bị can, thu giữ hơn 22 tấn gạo trị giá trên 727 triệu đồng và hơn 17.000 vỏ bao bì mang nhãn hiệu này.

Đầu tháng 9/2026, tại Đồng Tháp, lực lượng Quản lý thị trường chuyển hồ sơ vụ sản xuất hơn 14 tấn bột giặt có dấu hiệu xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu, trị giá gần 210 triệu đồng, sang cơ quan công an để xác minh, xử lý.

Cũng trong tháng 9/2026, tại Cà Mau, lực lượng Quản lý thị trường phối hợp với đại diện chủ thể quyền kiểm tra hai cơ sở kinh doanh phụ tùng xe gắn máy, qua đó phát hiện và xử lý hàng hóa giả mạo các nhãn hiệu Honda, Yamaha. Sự tham gia của chủ thể quyền trong quá trình kiểm tra, xác minh cho thấy vai trò phối hợp giữa doanh nghiệp và cơ quan chức năng trong việc nhận diện, ngăn chặn và xử lý hàng hóa có dấu hiệu vi phạm.

Nguy cơ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ cũng xuất hiện ở nhiều nhóm hàng tiêu dùng khác. Cuối tháng 8/2026, tại Bắc Ninh, lực lượng chức năng phát hiện một doanh nghiệp sản xuất giấy vệ sinh, khăn giấy có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu, cùng bao bì, nguyên liệu và thiết bị phục vụ sản xuất.

Đầu tháng 9/2026, tại Đồng Tháp, hồ sơ vụ sản xuất hơn 14 tấn bột giặt có dấu hiệu xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu, trị giá gần 210 triệu đồng, được chuyển sang cơ quan công an để xác minh, xử lý. Tại Cà Mau, lực lượng Quản lý thị trường phối hợp với đại diện chủ thể quyền xử lý hàng hóa giả mạo nhãn hiệu Honda, Yamaha tại hai cơ sở kinh doanh phụ tùng xe máy.

Các vụ việc cho thấy vi phạm diễn ra ở nhiều ngành hàng, từ sản xuất đến kinh doanh. Vì vậy, bên cạnh đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, doanh nghiệp cần chủ động phối hợp với cơ quan chức năng, kiểm soát nguồn hàng và tăng cường xác minh thông tin sản phẩm để bảo vệ thương hiệu.

Truy xuất nguồn gốc cần đi cùng dữ liệu thực chất

Bên cạnh đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng hệ thống nhận diện và quản lý thông tin sản phẩm. Người tiêu dùng nên ưu tiên mua hàng tại các đại lý uy tín, kiểm tra thông tin trên kênh chính thức của doanh nghiệp và thận trọng với sản phẩm có dấu hiệu bất thường về bao bì, nguồn gốc hoặc giá bán.

Truy xuất nguồn gốc là một công cụ hỗ trợ xác thực hàng hóa, nhưng hiệu quả không nằm ở việc sản phẩm có mã QR mà ở chất lượng dữ liệu được lưu trữ phía sau. Theo ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, có những sản phẩm quét mã QR chỉ dẫn tới thông tin giới thiệu, quảng cáo, chưa cung cấp đầy đủ dữ liệu về nguyên liệu, thời điểm sản xuất, lô hàng và đơn vị chịu trách nhiệm.

Do đó, doanh nghiệp cần ghi nhận, cập nhật thông tin xuyên suốt quá trình từ nguyên liệu, sản xuất đến vận chuyển và phân phối; bảo đảm dữ liệu có thể kiểm tra, đối chiếu khi cần. Mã QR chỉ là phương tiện cung cấp thông tin, không tự chứng minh sản phẩm là hàng thật nếu dữ liệu thiếu đầy đủ hoặc không được xác thực.

Cùng với đó, doanh nghiệp cần phối hợp với cơ quan quản lý trong việc phát hiện hàng giả, hàng nhái, cung cấp thông tin nhận diện và tài liệu chứng minh quyền sở hữu trí tuệ. Việc quản lý dữ liệu, định danh sản phẩm và truy xuất nguồn gốc cần được thực hiện thực chất, thay vì chỉ triển khai để đáp ứng hình thức.

Khi thông tin sản phẩm minh bạch, nguồn gốc có thể kiểm chứng và quyền sở hữu trí tuệ được bảo vệ, doanh nghiệp sẽ có thêm cơ sở chống lại hành vi làm giả, còn người tiêu dùng thuận lợi hơn trong việc lựa chọn hàng hóa đáng tin cậy.

An Dương