Hoàn thiện Luật Đo lường theo hướng trọng tâm, hiện đại và có tính dẫn dắt

Tham dự cuộc họp có ông Lê Xuân Định - Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN), Tổ trưởng Tổ soạn thảo xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường; ông Nguyễn Nam Hải - Chủ tịch Uỷ ban TCĐLCL Quốc gia (Uỷ ban); ông Trần Hậu Ngọc - Phó Chủ tịch Uỷ ban; ông Trần Quý Giầu - Trưởng ban Ban Đo lường cùng các thành viên Tổ soạn thảo tham dự theo hình thức trực tiếp và trực tuyến.

Phát biểu tại cuộc họp, ông Lê Xuân Định - Thứ trưởng Bộ KH&CN, Tổ trưởng Tổ soạn thảo xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường cho biết, đây là phiên họp đầu tiên rất quan trọng để thông qua các nội dung căn cốt cho việc sửa Luật Đo lường. Theo Thứ trưởng, sửa Luật Đo lường là một bước để thể chế hóa các chỉ đạo của Đảng và Nhà nước theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Thời gian qua, sau khi có Nghị quyết 57/NQ-TW, Bộ KH&CN là một trong những ngành quan trọng nhất trong thể chế hoá quan điểm, chủ trương đường lối của Đảng và Nhà nước về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Năm 2025, Bộ KH&CN đã sửa được 10 Luật, trong đó riêng lĩnh vực Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đã sửa Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật, Luật Chất lượng sản phẩm hàng hoá.

Cho đến nay, tất cả Nghị định hướng dẫn thi hành của hai Luật đã kịp thời ban hành để phục vụ đời sống xã hội và Luật thứ ba trong lĩnh vực tiêu chuẩn đo lường chất lượng được đưa vào Chương trình pháp luật của năm 2026 chính là việc sửa đổi Luật Đo lường.

Có thể thấy, Luật Đo lường được ban hành từ năm 2011, tính đến nay đã có 15 năm áp dụng trong thực tiễn. Bối cảnh đất nước phát triển từ năm 2011 đến nay, chỉ cần so sánh hai con số thu nhập bình nhân quân đầu người, GDP và lượng hàng hoá sản phẩm xuất khẩu và nhập khẩu đều có sự thay đổi.

Thay đổi không chỉ về quy mô mà quan trọng là cường độ của chất lượng. Vì vậy, để có hành lang pháp lý đáp ứng việc phát triển kinh tế - xã hội trong một nền kinh tế mở, trong bối cảnh công nghiệp 4.0, chuyển đổi số và coi khoa học, công nghệ là trụ cột quan trọng trong phát triển kinh tế quốc gia giai đoạn tới, rõ ràng việc hoàn thiện hành lang pháp lý, trong đó có lĩnh vực đo lường là cực kỳ quan trọng.

“Chúng ta cần nhìn vai trò của đo lường một cách đầy đủ và toàn diện trong phát triển kinh tế - xã hội đó là đo lường phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đo lường trong lĩnh vực công nghiệp, đo lường trong lĩnh vực khoa học và đo lường trong tất cả các lĩnh vực”, Thứ trưởng khẳng định.

Thứ trưởng Lê Xuân Định cũng bày tỏ, đo lường để năng cao hiệu quả có một triết lý: “Cái gì không đo lường được sẽ không kiểm soát và không cải thiện được. Đo lường không phải chỉ để đánh giá đầu ra mà chính là kiểm soát, cải thiện quy trình và đo lường cũng chính là cải thiện đầu vào chứ không phải là đo lường để chúng ta biết đến kết quả cuối cùng”.

Có thể thấy, đo lường phải hết sức mạch lạc và là triết lý quản lý nhà nước, vì vậy nó được xem là một trong những thành tố quan trọng của hạ tầng chất lượng quốc gia và chuyển đổi số. Một trong những việc quan trọng nhất trong các dự thảo Luật đều có sự chỉ đạo rất mạnh mẽ của Chính phủ đó là vấn đề phân cấp, phân quyền. Phân cấp, phân quyền để thể hiện tinh thần tất cả các bộ, ngành chủ động vào cuộc để đảm bảo đo lường được lan tỏa và phát huy hiệu quả trong các cấp, các ngành. Phân cấp, phân quyền đi đôi với phân bổ lại nguồn lực, phân bổ lại quan hệ cho nên đây là lĩnh vực trong nhiều năm tới cần điều chỉnh.

Cũng theo Thứ trưởng, Việt Nam là nước đang phát triển, để phát triển hệ thống đo lường quốc gia cần nhiều nỗ lực hơn nữa, không chỉ ở khối nhà nước mà cần phát triển năng lực tự thân của doanh nghiệp, cách tiếp cận cần linh hoạt hơn cho việc giữ chuẩn quốc gia. Không chỉ cơ quan nhà nước giữ chuẩn quốc gia mà doanh nghiệp đặt năng lực để giữ chuẩn quốc gia, chúng ta cần tạo điều kiện để xã hội hoá.

Chia sẻ về lộ trình sắp tới, Thứ trưởng Lê Xuân Định cho biết sẽ trình Chính phủ và trình Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ hai vào tháng 10/2026. Bởi vậy, Thứ trưởng đề nghị Tổ soạn thảo cần tập trung trí tuệ bám sát thực tiễn, học hỏi kinh nghiệm quốc tế để xây dựng, hoàn thiện luật hiện đại, ổn định và có tính dẫn dắt. Tinh thần chỉ đạo của Trung ương là phải coi pháp luật là một trong những nguồn lực đột phá để thay đổi, phát triển.

Trình bày dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường tại cuộc họp, ông Nguyễn Nam Hải - Chủ tịch Uỷ ban TCĐLCL Quốc gia cho biết, căn cứ Nghị quyết số 105/2025/UBTVQH15 ngày 26/9/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về Chương trình lập pháp năm 2026; Quyết định số 2352/QĐ-TTg ngày 24/10/2025 của Thủ tướng Chính phủ về phân công cơ quan chủ trì soạn thảo và thời hạn trình các dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết trong Chương trình lập pháp năm 2026 (thời gian trình Chính phủ tháng 5/2026; trình Uỷ ban Thường vụ Quốc hội tháng 7/2026; trình thông qua tại kỳ họp thứ 2 của Quốc hội khóa XVI tháng 10/2026).

Ông Nguyễn Nam Hải - Chủ tịch Uỷ ban TCĐLCL Quốc gia.

Ngày 23/10/2025, Bộ KH&CN đã có Công văn số 5968/BKHCN-TĐC gửi lấy ý kiến các bộ ngành, địa phương, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan về việc đánh giá tổng kết thi hành Luật Đo lường năm 2011. Trên cơ sở đánh giá tổng kết thi hành Luật Đo lường năm 2011 từ 11/16 bộ, ngành, 27/34 địa phương và 10/28 doanh nghiệp (tổng số 48/78 ~ 62%), sau hơn 14 năm thực hiện, Luật Đo lường năm 2011 đã bộc lộ một số tồn tại. Cụ thể, thứ nhất, Luật chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn về chuyển đổi số hoạt động đo lường của doanh nghiệp, người dân.

Thứ hai, năng lực hệ thống đo lường quốc gia và năng lực đo lường của doanh nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu mới: nhu cầu đo lường trong các lĩnh vực mới (năng lượng mới, kinh tế xanh, tín chỉ carbon, đối tượng đo trong không gian số…) gia tăng nhanh; các công nghệ mới (AI, IoT, Big data, Block chain, Digital twin…) đang được nghiên cứu triển khai trong hoạt động đo lường tại doanh nghiệp, trong khi đó, Luật chưa có quy định cụ thể về hệ thống đo lường quốc gia, về cơ chế huy động nguồn lực xã hội và vai trò doanh nghiệp chưa được phát huy đầy đủ theo tinh thần “doanh nghiệp là chủ thể”. 

Đa số doanh nghiệp, tổ chức chỉ quan tâm đến kiểm định phương tiện đo bắt buộc, chưa có hệ thống đảm bảo đo lường toàn diện nhằm kiểm soát chất lượng và tối ưu hóa quy trình sản xuất. Việc hỗ trợ doanh nghiệp triển khai thực hiện Chương trình bảo đảm đo lường theo Quyết định 996/QĐ-TTg mới dừng lại ở mức khuyến khích, tự nguyện, chưa có công cụ pháp lý đủ mạnh để thúc đẩy áp dụng rộng rãi và bền vững. Chưa đẩy mạnh vai trò của doanh nghiệp, chưa thúc đẩy sự tham gia của doanh nghiệp như một chủ thể trong hệ thống đo lường quốc gia.

Thứ ba, phân định thẩm quyền, thanh tra/kiểm tra và một số thủ tục còn bất cập: nguy cơ chồng chéo; quản lý còn dàn trải; một số điều kiện/ thủ tục không còn phù hợp thực tiễn, làm tăng chi phí tuân thủ (ví dụ thủ tục liên quan dấu định lượng; điều kiện tổ chức cung cấp dịch vụ).

Theo Luật Thanh tra 2025, việc không còn Thanh tra bộ, Thanh tra huyện đồng nghĩa với việc cơ chế "Thanh tra chuyên ngành đo lường" theo cách cũ không còn tồn tại. Do đó, cần một cơ chế thực thi mới để đảm bảo các vi phạm về đo lường (vốn mang tính kỹ thuật sâu) vẫn được phát hiện và xử lý kịp thời.

Cụ thể, điều chỉnh để phù hợp việc thực hiện theo chính quyền 2 cấp. Thực tế triển khai thực hiện các quy định về hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường, về lượng của hàng đóng gói sẵn thời gian qua cho thấy có một số bất cập, một số quy định về điều kiện hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm gây cản trở việc xã hội hóa hoạt động này, một số thủ tục hành chính về lượng của hàng đóng gói sẵn không còn phù hợp.

Mặt khác, theo Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 ngày 11/12/2025, ngành kinh doanh dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường không còn thuộc Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện sẽ có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Do vậy, Luật Đo lường cần được rà soát, điều chỉnh kịp thời để bảo đảm việc loại bỏ dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường ra khỏi ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện không xảy ra khoảng trống pháp lý.

Liên quan đến chính sách sửa đổi một số điều của Luật Đo lường, ông Hải cho biết, có 3 chính sách chính bao gồm: Chuyển đổi số toàn diện hoạt động đo lường; Nâng cao năng lực hệ thống đo lường quốc gia, phát huy vai trò doanh nghiệp tham gia xây dựng năng lực hệ thống đo lường quốc gia; Phân định thẩm quyền quản lý nhà nước về đo lường và điều chỉnh một số quy định cho phù hợp với thực tiễn.

“Ngày 03/2/2026, Bộ KH&CN đã có Công văn số 636/BKHCN-TĐC lấy ý kiến các tổ chức, đơn vị về hồ sơ xây dựng chính sách. Tính đến nay, tổng số ý kiến nhận được: 56/93 (≈ 60%), trong đó có 31 đơn vị có ý kiến, 25 đơn vị nhất trí với nội dung hồ sơ chính sách (Các bộ, cơ quan ngang bộ: 07/17, trong đó đã có ý kiến của Bộ Tư pháp, Bộ Ngoại giao, Bộ Nội vụ; Các cơ quan thuộc chính phủ: 05/05; Các tổ chức, tổ chức chính trị - xã hội: 01/03; Các đoàn đại biểu quốc hội: 10/34; Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương: 33/34). Về cơ bản, các ý kiến đều thống nhất với 3 chính sách nêu trên. Bên cạnh đó, có những ý kiến góp ý cụ thể cho các giải pháp của từng chính sách”, ông Hải nhấn mạnh.

Ông Hải cũng bày tỏ, trên cơ sở những ý kiến góp ý, cơ quan chủ trì soạn thảo đã tiếp thu, chỉnh sửa và xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường.

Cụ thể: Về phạm vi, đối tượng áp dụng: Dự thảo Luật không sửa đổi, bổ sung phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật Đo lường năm 2011. Việc giữ nguyên phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng nhằm bảo đảm sự ổn định của pháp luật về đo lường, tiếp tục phát huy hiệu lực thi hành của các quy định đã được thực tiễn kiểm nghiệm, đồng thời tập trung sửa đổi, hoàn thiện các quy định còn bất cập, không phù hợp và bổ sung một số quy định để đáp ứng yêu cầu mới.

Về bố cục của dự thảo Luật: Dự thảo Luật gồm 03 điều, cụ thể như sau: Điều 1. Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường (sửa đổi, bổ sung 08 điều, bổ sung 04 điều mới gồm Điều 5a, Điều 6a, Điều 6b và Điều 6c); bãi bỏ một cụm từ tại một điều của Luật Đo lường năm 2011 gồm 15 khoản; Điều 2. Điều khoản thi hành; Điều 3. Điều khoản chuyển tiếp.

Về nội dung cơ bản của dự thảo Luật: Nội dung sửa đổi, hoàn thiện: Sửa đổi, bổ sung thuật ngữ phương tiện đo, mã số định danh phương tiện đo, chuẩn đo lường để phù hợp với biện pháp kiểm soát về đo lường đối với phương tiện đo số, phần mềm đo lường và quản lý phương tiện đo theo vòng đời sử dụng (khoản 1 Điều 1 dự thảo Luật). Sửa đổi, bổ sung một số nội dung tại Điều 25 Luật Đo lường theo hướng tổ chức đáp ứng điều kiện “Được thành lập theo quy định của pháp luật Việt Nam” để khắc phục bất cập, hạn chế gây khó khăn cho các tổ chức, đặc biệt là các đơn vị thuộc khối nhà nước tham gia hoạt động cung cấp dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường (hạch toán phụ thuộc, không có quyền tuyển dụng…) đồng bộ với quy định pháp luật của Luật Đầu tư (khoản 7 Điều 1 dự thảo Luật). 

Sửa đổi, bổ sung Điều 42 Luật Đo lường, theo đó bổ sung nguyên tắc hoạt động kiểm tra nhà nước về đo lường dựa trên quản lý dữ liệu và mức độ rủi ro nhằm chuyển mạnh phương thức kiểm tra từ tiền kiểm sang hậu kiểm tra dựa trên dữ liệu, đánh giá rủi ro và được thực hiện trên nền tảng số (khoản 11 Điều 1 dự thảo Luật).

Về nội dung bổ sung mới: Chuyển đổi số toàn diện hoạt động đo lường: Bổ sung khoản 3 sau khoản 2 Điều 4 Luật Đo lường để quy định nguyên tắc hoạt động đo lường được thực hiện trên cơ sở dữ liệu, nền tảng số; quản lý theo vòng đời của phương tiện đo và mức độ rủi ro ro; bảo đảm độ tin cậy của phép đo (khoản 2 Điều 1 dự thảo Luật). 

Bổ sung Điều 6b. Cơ sở dữ liệu chuyên ngành về đo lường quy định nguyên tắc về xây dựng, quản lý, kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu đo lường; giao Chính phủ và Bộ Khoa học và Công nghệ quy định chi tiết cơ sở dữ liệu quốc gia về đo lường, quy trình cập nhật, kết nối, chia sẻ và sử dụng dữ liệu; từng bước tích hợp, liên thông với các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu quốc gia có liên quan (khoản 6 Điều 1 dự thảo Luật). 

Các thành viên trong Tổ soạn thảo trao đổi, thảo luận tại cuộc họp.

Chính sách nhà nước nâng cao năng lực hệ thống đo lường quốc gia, phát huy vai trò doanh nghiệp tham gia xây dựng năng lực hệ thống đo lường quốc gia: Bổ sung Điều 5a vào sau Điều 5 của Luật nhằm thể chế hóa đầy đủ vai trò của đo lường là hạ tầng kỹ thuật nền tảng tạo lập độ tin cậy và niềm tin xã hội, một trong năm trụ cột của hạ tầng chất lượng quốc gia; xác lập vị trí của cơ quan đo lường quốc gia trong hệ thống đo lường; huy động hiệu quả nguồn lực xã hội cùng Nhà nước đầu tư, vận hành hệ thống đo lường quốc gia; phát huy vai trò của doanh nghiệp tham gia xây dựng và nâng cao năng lực hệ thống đo lường quốc gia (khoản 4 Điều 1 dự thảo Luật). 

Bổ sung Điều 6a về chương trình đảm bảo đo lường nhằm tăng cường, đổi mới, nâng cao năng lực tự bảo đảm đo lường của doanh nghiệp trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, bao gồm kiểm soát nội bộ, tuân thủ pháp luật, phòng ngừa rủi ro và trách nhiệm giải trình với người tiêu dùng (khoản 6 Điều 1 dự thảo Luật). Bổ sung phương thức truy xuất phương tiện đo, chuẩn đo lường theo mã số định danh trong suốt vòng đời sử dụng phục vụ chuyển đổi số, quản lý trên cơ sở dữ liệu.

Về nội dung bãi bỏ: Bãi bỏ cụm từ “Chánh thanh tra Bộ Khoa học và Công nghệ” tại khoản 5 Điều 52 để bảo đảm sự phù hợp, đồng bộ với Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Thanh tra và các pháp luật có liên quan (khoản 15 Điều 1 dự thảo Luật).

Về nội dung phân quyền, phân cấp: Dự thảo Luật đã thể chế hóa chủ trương phân cấp, phân định thẩm quyền, điều chỉnh quy định cho phù hợp thực tiễn thực hiện mô hình chính quyền 2 cấp, cụ thể: Sửa đổi khoản 3 Điều 46, khoản 3 Điều 56 theo đó Ủy ban nhân dân cấp xã chủ trì, phối hợp cơ quan, tổ chức có liên quan thực hiện kiểm tra nhà nước về đo lường trên địa bàn đối với phương tiện đo, phép đo, lượng của hàng đóng gói sẵn theo phân cấp (khoản 12 Điều 1 dự thảo Luật); Sửa đổi, bổ sung một khoản tại Điều 56 về trách nhiệm của Ủy ban nhân dân các cấp c) Chủ trì, thực hiện hoạt động đo lường phục vụ phát triển kinh tế-xã hội, nâng cao năng suất chất lượng, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng” (khoản 13 Điều 1);

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung theo hướng tăng cường trách nhiệm các bộ, cơ quan ngang bộ trong hoạt động đo lường. Cụ thể như sau: Sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 55 theo hướng phân công các bộ, cơ quan ngang bộ thực hiện các nhiệm vụ sau đây: Chủ trì, phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành và tổ chức thực hiện quy định về phép đo trong phạm vi ngành, lĩnh vực quản lý nhà nước được phân công sau khi thống nhất với Bộ Khoa học và Công nghệ; Thực hiện việc kiểm tra đo lường trong ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước được phân công; Giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về đo lường theo quy định của pháp luật.

Về nội dung cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính: Sửa đổi, bổ sung khoản 2, khoản 3 Điều 54 Luật Đo lường, theo đó bỏ quy định việc cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sử dụng dấu định lượng trên nhãn hàng hóa thay vào đó thực hiện cơ chế doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm công bố dấu định lượng trên nhãn hàng hóa (khoản 9 Điều 1 dự thảo Luật).

Về nội dung ứng dụng, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số: Sửa đổi, bổ sung Điều 5 Luật Đo lường, theo đó bổ sung một khoản quy định ưu tiên nâng cao năng lực hệ thống đo lường phục vụ công nghệ mới, năng lượng mới, nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược; phục vụ nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo; đáp ứng yêu cầu đo lường trong các lĩnh vực của kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, tín chỉ carbon và các đối tượng đo trong không gian số nhằm thúc đẩy gắn kết hoạt động đo lường với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, năng suất và chất lượng (khoản 3 Điều 1 dự thảo Luật).

Về các điều ước quốc tế: Dự thảo Luật không có nội dung trái với điều ước quốc tế có liên quan mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.

Toàn cảnh cuộc họp.

Trong khuôn khổ cuộc họp, các thành viên trong Tổ soạn thảo đã trao đổi, thảo luận ý kiến liên quan đến Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Đo lường. Phát biểu chỉ đạo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định đánh giá cao các ý kiến đóng góp của các bộ, ngành trong Tổ soạn thảo, đồng thời mong có sự phối hợp chặt chẽ để hoàn thiện Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường trong thời gian tới.

Hà My