Kiểm soát rủi ro, bảo đảm an toàn thực phẩm đồ uống

Sáng 4/11/2026, tại Hà Nội, Báo Công Thương tổ chức tọa đàm “An toàn thực phẩm trong sản xuất, kinh doanh bia, rượu và nước giải khát: Trách nhiệm doanh nghiệp - niềm tin người tiêu dùng”. Tọa đàm tạo diễn đàn để cơ quan quản lý nhà nước, chuyên gia, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp cùng trao đổi, đánh giá nguy cơ mất an toàn thực phẩm, nhận diện khó khăn trong thực thi quy định pháp luật và đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách.

Phát biểu tại tọa đàm, ông Nguyễn Tiến Cường - Phó Tổng biên tập Báo Công Thương nhấn mạnh, an toàn thực phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng, đồng thời tác động đến uy tín doanh nghiệp, môi trường cạnh tranh và sự phát triển lành mạnh của thị trường. Đối với bia, rượu và nước giải khát, yêu cầu này càng quan trọng bởi đây là nhóm sản phẩm có thị trường tiêu thụ rộng, quy mô sản xuất lớn và liên quan đến nhiều công đoạn trong chuỗi cung ứng.

Theo ông Nguyễn Tiến Cường, trong 9 tháng đầu năm 2026, chỉ số sản xuất ngành đồ uống tăng 17,4%, riêng sản lượng bia tăng 14,7%. Tăng trưởng sản xuất đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý chất lượng và an toàn thực phẩm, nhất là khi thị trường có sự tham gia của nhiều nhóm chủ thể, từ doanh nghiệp công nghiệp quy mô lớn, cơ sở sản xuất thủ công đến hàng nhập khẩu và các kênh bán hàng trực tuyến.

Ông Nguyễn Tiến Cường - Phó Tổng biên tập Báo Công Thương: An toàn thực phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng

Nguy cơ mất an toàn thực phẩm từ nhiều khâu trong chuỗi cung ứng

Bia, rượu và nước giải khát là những sản phẩm có quy trình sản xuất, bảo quản và phân phối với đặc thù riêng. Nguy cơ mất an toàn thực phẩm có thể phát sinh từ nguyên liệu đầu vào, phụ gia, nguồn nước, điều kiện nhà xưởng, thiết bị, quy trình chế biến, đóng gói cho đến bảo quản, vận chuyển. Chỉ một khâu không được kiểm soát chặt chẽ cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm khi lưu thông trên thị trường.

Bên cạnh những rủi ro trong quá trình sản xuất, tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng nhập lậu và sản phẩm không rõ nguồn gốc vẫn là vấn đề cần quan tâm. Đặc biệt, đối với cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, thủ công, việc bảo đảm điều kiện về thiết bị, công nghệ, vệ sinh, môi trường, ghi nhãn và nhân sự kỹ thuật có thể gặp nhiều hạn chế. Nếu không được hướng dẫn, hỗ trợ nâng cấp và giám sát phù hợp, nguy cơ vi phạm có thể gia tăng.

Theo Báo cáo 1991/BC-BYT ngày 26/10/2026 của Bộ Y tế, số liệu năm 2025 tại 29/34 tỉnh, thành phố cho thấy, tỷ lệ cơ sở sản xuất rượu công nghiệp đạt điều kiện là 86,49%, cơ sở sản xuất bia đạt 85,71%; tỷ lệ chung đối với các cơ sở sản xuất rượu, bia được kiểm tra đạt điều kiện là 90,45%. Cùng năm, lực lượng quản lý thị trường xử lý 210 vụ vi phạm liên quan đến rượu, bia, phạt hành chính hơn 3 tỷ đồng.

Trên môi trường thương mại điện tử, các sàn đã gỡ khoảng 4.255 sản phẩm và ngăn chặn 1.902 gian hàng vi phạm. Có 36 hồ sơ website, ứng dụng bán rượu, bia được xác nhận thông báo. Những con số này cho thấy, công tác quản lý đã được triển khai trên nhiều địa bàn, song cũng phản ánh yêu cầu tiếp tục kiểm soát chặt chẽ thị trường, nhất là hoạt động kinh doanh trên nền tảng số.

Hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, minh bạch, khả thi

Hiện nay, hoạt động sản xuất kinh doanh bia, rượu và nước giải khát chịu sự điều chỉnh của nhiều văn bản, trong đó có Luật An toàn thực phẩm, Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia và các nghị định, thông tư hướng dẫn.

Một trong những nội dung được quan tâm tại tọa đàm là Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) do Bộ Y tế chủ trì xây dựng, dự kiến trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Theo các định hướng chính sách đang được nghiên cứu, dự thảo Luật đặt ra yêu cầu tăng cường kiểm soát an toàn thực phẩm ngay từ khâu sản xuất ban đầu, chuyển mạnh sang phương thức quản lý chủ động, dựa trên đánh giá nguy cơ, ứng dụng công nghệ và xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể.

Những định hướng sửa đổi này có tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, công bố, lưu thông và phân phối sản phẩm bia, rượu và nước giải khát. Do đó, doanh nghiệp cần chủ động cập nhật quy định, rà soát quy trình sản xuất, kinh doanh và nâng cao năng lực kiểm soát chất lượng.

Cùng với quá trình hoàn thiện chính sách, Bộ Công Thương đã triển khai nhiều chương trình, kế hoạch nhằm tăng cường quản lý an toàn thực phẩm từ sản xuất, phân phối đến tiêu dùng. Đáng chú ý, Kế hoạch số 64/-KH/ĐUB ban hành ngày 5/10/2026 nhằm đẩy mạnh truyền thông chính sách đối với Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).

Bà Nguyễn Hương Giang - Phòng Công nghiệp tiêu dùng, thực phẩm, Cục Công nghiệp, Bộ Công Thương thông tin tại Tọa đàm

Bà Nguyễn Hương Giang - Phòng Công nghiệp tiêu dùng, thực phẩm – Cục Công nghiệp, Bộ Công Thương cho biết, chính sách đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh rượu có những thay đổi đáng kể. Từ ngày 1/3/2027, theo Luật số 24/2026/QH16 sửa đổi Luật Đầu tư, kinh doanh rượu được đưa ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Nghị định thay thế Nghị định 105/2017/NĐ-CP vì vậy cần được ban hành đúng thời điểm, kèm quy định chuyển tiếp phù hợp, tránh khoảng trống pháp lý.

Những thay đổi này đặt ra bài toán quan trọng: cắt giảm điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính nhưng không được đồng nghĩa với giảm trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm. “Vấn đề cốt lõi không phải là thêm hay bớt giấy phép, mà là nâng cao hiệu lực kiểm soát rủi ro, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp làm ăn chính đáng và ngăn chặn cạnh tranh không lành mạnh”- bà Hương Giang nhấn mạnh.

Tháo gỡ khó khăn trong hậu kiểm, phân định rõ trách nhiệm trong quản lý

Từ những thay đổi chính sách nêu trên, đại diện Phòng Công nghiệp tiêu dùng, thực phẩm – Cục Công nghiệp chỉ ra bốn vấn đề cần tập trung.

Thứ nhất, hậu kiểm phải theo kịp việc cắt giảm, nới lỏng điều kiện kinh doanh. Khi tiền kiểm giảm, nếu năng lực hậu kiểm và hệ thống dữ liệu không được tăng cường tương ứng, các cơ sở nhỏ lẻ có thể nằm ngoài tầm theo dõi; nguy cơ sử dụng nguyên liệu không rõ nguồn gốc, rượu lậu, hàng nhái nhãn hiệu có thể gia tăng.

Thứ hai, năng lực thực thi tại cấp tỉnh, cấp xã cần được củng cố.

Thứ ba, cần có hướng dẫn thống nhất về hoạt động bán rượu trực tuyến sau ngày 1/3/2027. Trong khi kinh doanh rượu được đưa ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, Điều 16 Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia vẫn quy định về bán rượu, bia theo hình thức thương mại điện tử. Sự thay đổi về cơ chế quản lý cần được hướng dẫn rõ để tránh cách hiểu và áp dụng không thống nhất.

Thứ tư, dữ liệu quản lý và quy định về ghi nhãn cần tiếp tục hoàn thiện. Dữ liệu về cơ sở, sản phẩm, thuế, hải quan và y tế hiện còn phân tán, gây khó khăn cho việc kết nối thông tin, truy xuất và giám sát toàn diện.

Phiên thảo luận với chủ đề: “Từ nhà máy đến bàn ăn - Làm thế nào để đảm bảo an toàn thực phẩm” tại Tọa đàm

Tại tọa đàm, bà Nguyễn Hương Giang cũng nhấn mạnh yêu cầu rà soát đồng bộ quy định về an toàn thực phẩm, kinh doanh rượu và phòng, chống tác hại của rượu, bia, tránh chồng chéo, thiếu thống nhất trong thực thi; phân định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý và doanh nghiệp; đồng thời đề xuất phương châm “nới điều kiện nhưng không nới trách nhiệm; quản lý theo rủi ro; lấy dữ liệu làm nền tảng; doanh nghiệp chịu trách nhiệm đầu tiên”.

Tại phiên thảo luận với chủ đề: “Từ nhà máy đến bàn ăn - Làm thế nào để đảm bảo an toàn thực phẩm”, các diễn giả đề xuất hoàn thiện quy định pháp luật theo hướng nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tạo điều kiện để doanh nghiệp tuân thủ và phát triển; đồng thời nhấn mạnh, bảo đảm an toàn thực phẩm trong sản xuất, kinh doanh bia, rượu và nước giải khát đòi hỏi sự tham gia và trách nhiệm của tất cả các chủ thể trong chuỗi cung ứng. Đây là cơ sở để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nâng cao uy tín doanh nghiệp và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh.

Lê Kim Liên