Kiểm tra chất lượng hàng hóa: Trụ cột bảo đảm minh bạch thị trường

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và yêu cầu ngày càng cao về an toàn, minh bạch thị trường, công tác kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa không chỉ là một khâu quản lý mà còn trở thành công cụ then chốt bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và uy tín của nền kinh tế. Việc hoàn thiện cơ chế kiểm tra theo hướng hiện đại, dựa trên rủi ro và ứng dụng công nghệ số đang là xu hướng tất yếu.

Bảo đảm minh bạch và an toàn thị trường

Trước hết, hoạt động kiểm tra giúp phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời các sản phẩm, hàng hóa không đạt chất lượng, tiềm ẩn nguy cơ gây hại cho sức khỏe, môi trường và xã hội. Trong điều kiện thị trường ngày càng đa dạng với sự tham gia của nhiều chủ thể, nếu thiếu cơ chế kiểm soát hiệu quả, hàng giả, hàng kém chất lượng rất dễ len lỏi, gây mất niềm tin của người tiêu dùng.

Xăng dầu là mặt hàng chịu sự kiểm tra nghiêm ngặt. (Ảnh minh họa)

Bên cạnh đó, kiểm tra chất lượng còn góp phần thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật và cải tiến quy trình sản xuất. Khi biết rằng sản phẩm có thể bị kiểm tra bất kỳ lúc nào, đặc biệt là sau khi lưu thông trên thị trường, doanh nghiệp sẽ chủ động áp dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến nhằm giảm thiểu rủi ro vi phạm. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn gia tăng giá trị thương hiệu, tạo lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Ngoài ra, hoạt động kiểm tra còn đóng vai trò cung cấp dữ liệu thực tiễn cho cơ quan quản lý nhà nước trong việc hoạch định chính sách. Thông qua việc khảo sát, đánh giá chất lượng hàng hóa trên thị trường, cơ quan chức năng có thể nhận diện xu hướng, cảnh báo sớm các rủi ro và điều chỉnh quy định phù hợp. 

Tăng cường kiểm tra sau lưu thông

Theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa (2025), việc kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa được thực hiện theo nguyên tắc quản lý rủi ro, tăng cường kiểm tra sau lưu thông trên thị trường có trọng điểm, dựa trên phân tích dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và thông tin trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng. Khuyến khích áp dụng công nghệ số và các hệ thống thông minh trong lựa chọn đối tượng, phương thức kiểm tra.

Phương thức kiểm tra được thực hiện trực tiếp hoặc gián tiếp trên cơ sở dữ liệu hiện có về mức độ rủi ro của sản phẩm, hàng hóa, thông tin truy xuất nguồn gốc, mã số, mã vạch, chứng nhận hợp chuẩn, chứng nhận hợp quy và dữ liệu từ hệ thống quản lý chất lượng được công nhận hoặc có kết nối với cơ quan quản lý nhà nước, kết hợp với cảnh báo vi phạm về chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Trong trường hợp cần thiết, cơ quan kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa tiến hành thử nghiệm mẫu theo tiêu chuẩn đã công bố áp dụng hoặc quy chuẩn kỹ thuật tương ứng nhằm xác minh chất lượng sản phẩm, hàng hóa theo quy định của pháp luật.

Việc miễn, giảm kiểm tra chất lượng được áp dụng đối với sản phẩm, hàng hóa đã có chứng nhận hợp chuẩn, chứng nhận hợp quy, công bố hợp chuẩn, công bố hợp quy hoặc được chứng nhận áp dụng hệ thống quản lý tiên tiến theo tiêu chuẩn quốc tế hoặc tiêu chuẩn khu vực thực hiện theo quy định của Chính phủ.

Đối với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao, cơ quan kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa lấy mẫu định kỳ hoặc đột xuất tại các địa điểm phù hợp theo yêu cầu quản lý nhằm tăng cường kiểm tra đối với sản phẩm, hàng hóa này.

Cơ quan kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa có trách nhiệm phối hợp, chia sẻ dữ liệu, nhằm bảo đảm thống nhất, tránh chồng chéo và nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Đồng thời, cơ quan kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa tổ chức khảo sát chất lượng hàng hóa nhằm thu thập, phân tích thông tin thực tế về tình hình chất lượng hàng hóa đang lưu thông trên thị trường, phục vụ cảnh báo rủi ro và xác định cơ sở để kiểm tra có trọng điểm,...

Hoàng Bách